Oryantalistler Hz. Zehra (s.a) hakkında ne söylüyorlar?

Müsteşrikler genellikle Hz. Zehra (s.a) hakkında iki farklı yaklaşım sergilemiştir. Bir grup, genelde Avrupa kaynaklarına veya İslam dışı referanslara dayanarak O’nun şahsiyetini eleştirmiş ve zayıflatmaya çalışmıştır. Diğer bir grup ise, genellikle İslami ve Şii kaynaklara hakim olan araştırmacılardan oluşmakta olup, Hz. Zehra’yı kahraman bir şahsiyet, tüm insanlık için bir örnek ve ideal bir anne ile eş olarak tanıtmışlardır.

Tarihsel incelemeler göstermektedir ki müsteşrikler, zaman zaman Hz. Zehra (s.a) hakkında bağımsız makaleler veya kitaplar yazmış ya da Hz. Ali (a.s) gibi diğer İslami şahsiyetleri incelerken O’nun özelliklerine de değinmişlerdir.

Her ne kadar müsteşrikler tarafından kaleme alınan eserlerin çoğunun eleştirel bir değerlendirmeye ihtiyaç duyduğu bir gerçek olsa da, bu eserleri yeniden gözden geçirmek, Batılıların bu büyük hanımefendiye bakışını anlamak için faydalı bir ışık tutabilir.

Hz. Fatıma (s.a) ve Leiden Ansiklopedisi

Leiden’de Hollanda’nın Brill Yayınevi tarafından yayımlanan ve 5 ciltten oluşan “Kur’an Ansiklopedisi” (Encyclopedia of the Quran) içerisinde, Hz. Fatıma Zehra’ya (s.a) dair makale, ansiklopedinin baş editörü olan Jane Dammen McAuliffe tarafından kaleme alınmıştır.

McAuliffe, hali hazırda Georgetown Üniversitesi’nde İslami Çalışmalar profesörüdür. 1979 yılında Kanada’nın Toronto Üniversitesi’nde Dinler Çalışmaları alanında yüksek lisansını tamamlamış, 1984 yılında aynı üniversiteden İslami Çalışmalar doktorası almıştır. 1986-1992 yılları arasında Emory, Atlanta ve Georgia Üniversitelerinde Din ve İslam Araştırmaları alanında dersler vermiştir. 1992-2000 yılları arasında ise Toronto Üniversitesi’nde İslami Çalışmalar profesörü olarak görev yapmıştır.

Jane Dammen McAuliffe’nin Kur’an Ansiklopedisi için kaleme aldığı makalede, Hz. Fatıma Zehra’nın (s.a) şahsiyeti övgüyle ele alınmıştır. Makalede, Hz. Fatıma’ya atfedilen önemli Kur’an ayetleri de incelenmiştir. Yazar, şu ifadeleri kullanmaktadır:

“Müfessirlerin Hz. Fatıma ile ilişkilendirdiği en önemli ayetler Ahzab Suresi’nin 33. ayeti ve Âl-i İmran Suresi’nin 61. ayetidir. İlk ayette Ehl-i Beyt’e işaret edilir. Ehl-i Beyt genellikle Muhammed, Fatıma, eşi Ali bin Ebu Talib ve oğulları Hasan ile Hüseyin olarak tefsir edilmiştir. Bu anlam, diğer yorumlardan daha isabetlidir.”

Makalenin dikkat çeken bir diğer yönü ise Hz. Meryem (s.a) ile Hz. Fatıma (s.a) arasında yapılan kıyaslamadır. McAuliffe, bu ilişkiye dair şu görüşleri aktarmaktadır:

“Şii metinleri, Meryem ile Fatıma arasındaki ilişkiyi ayrıntılı şekilde ele alır ve her iki kadını da büyük acılar yaşamış şahsiyetler olarak tasvir eder. Fatıma, babasının vefatına kadar yas tutmuş ve her iki anne (Meryem ve Fatıma), oğullarına karşı yapılan zulmü ya gözleriyle ya da gönül gözleriyle görmüştür. Bu iki şahsiyetin biyografileri öylesine iç içe geçmiştir ki Fatıma’ya atfedilen unvanlardan biri ‘Meryemü’l-Kübra’ yani ‘Büyük Meryem’dir.”

Bu bağlamda, çağdaş Fransız İslam araştırmacısı Louis Massignon’un, Fatıma ile Meryem arasındaki bu bağı ruhani bir yoruma dönüştürdüğü de belirtilmektedir.

Hz. Fatıma (s.a) ve Britannica Ansiklopedisi

Britannica Ansiklopedisi, İngilizce yazılmış en eski ve en kapsamlı genel bilgi ansiklopedilerinden biri olup yaklaşık 200 yıllık bir geçmişe sahiptir. İlk kez 1798 yılında yayımlanan bu ansiklopediye, her yıl yeni bölümler eklenmiştir. Günümüzde ise toplam 15 baskısı yayımlanmış durumdadır. Bu nedenle Britannica Ansiklopedisi, halen yayımlanmakta olan dünyanın en eski ansiklopedisi olarak kabul edilmektedir.