Osmanlı ve Safevî devletleri arasında teknik ve yöntem açısından birbirine benzeyen bir diğer sanatsal özellik de minyatürlü el yazmalarıdır. Bunlar zamanında ya savaş ganimeti olarak ele geçmiş veyahut da iki ülke arasında siyasi hediyeler olarak gidip gelmiştir. Günümüzde İstanbul Topkapı Sarayı Müzesi’nde bu dev koleksiyonu görmek mümkündür. Öte yandan bu koleksiyonda kullanılan teknik ve üslup başta Şiraz, Herat ve Tebriz sanat okullarının etkisinin ne derece yaygın olduğunu bizlere açıkça göstermektedir.

On altıncı yüzyılın ikinci yarısında, özellikle de 1562-1566 tarihleri arasında ve aynı şekilde Şah Tahmasb’a ait özel atölyelerde birçok resimli Farsça el yazma eser en görkemli ve şaşalı dönemini yaşamıştır.

Osmanlının Kanuni Sultan Süleymanlı saltanat yıllarında, 1555 tarihinde imzalanan Amasya Antlaşması, her iki devletin uzun yıllar barış halinde yaşamasına olanak tanımış ve o dönemde savaş ganimetleri ve diplomatik hediye adıyla minyatürlü Farsça el yazmaları Osmanlı sarayına girmiştir.

Dini tasvirlerde başta Peygamber Efendimiz (s.a.a) ve Masum İmamlar’ın (a.s) yüzlerinin perde ile örtülmesi, onların ayrı bir nur ile ön plana çıkartılması ve seçilen konuların Şiiliğin hakkaniyet ve meşruiyetine vurgu yapması, üzerinde durulmayı ve değerlendirilmeyi bekleyen konular arasındadır.

Bu makalede, Osmanlı ve Safevî dönemlerine ait resimli kitaplar incelenecek, öte yandan resimlerde Şiilik açısından farklılık ve benzerlik arz eden yönler, dönemin siyasî, dinî, ekonomik ve kültürel hayatı göz önüne alınarak mercek altına alınacaktır.

Giriş

Safevîler döneminde kitap üretilen çok sayıda atölye faaliyet göstermekteydi. Bu atölyelerde üretilen kitapları resimlerle süsleyen birçok nakkaş da vardı. Resimli kitaplar arasında, İslâm resim sanatının en erken örneklerini içermesi bakımından Kelile ve Dimne ayrıcalıklı bir yere sahiptir. Harirî’nin Makamat’ı, Kelile ve Dimne kadar tanınmasa da, on üçüncü yüzyıl başlarında bir başyapıt olarak üne kavuşmuştu. Farsça yazılmış destan kitaplarının başyapıtı olan Firdevsî’nin Şahnamesi de farklı dönemlerde defalarca resimlerle süslenmişti. Yine, Farsça bir başyapıt olan ve beş mesneviyi bir araya getiren Nizamî’nin Hamse’sinin^[1] Şahname’den geri kalan bir yanı yoktu: İçindeki şiirler, o dönemde artık Safevî padişahları ve veliahtları tarafından iyiden iyiye himaye edilen nakkaşlarca en az Şahname kadar resimlenmişti.

Aynı dönemde sıkça resimlenen bir diğer eser ise, ünlü İranlı şair Sadî’nin Gülistan ve Bostan adlı ölümsüz eseridir. Bu eser, nakkaşlara yeni ufuklar açmıştır.

Koleksiyoncular ve sanata destek vermeyi ilke edinmiş zenginler,  sanatçıları başta yukarıda söz ettiğimiz kitaplar olmak üzere Farsça yazılmış tarihî ve edebî kitapları resimlemekle görevlendiriyorlardı. Orijinali Arapça olan tarihî veya edebî değeri yüksek kitaplar ise, sözgelimi Taberi’nin Tarih’i, önce Farsçaya tercüme edilir, ardından, tıpkı bu kitabın Paris Ulusal Müzesi’nde bulunan Moğol Kralları ve Peygamberler Tarihi bölümleri gibi resimlerle süslenirdi.

Bunlar dışında, resimlenmek üzere seçilen kitapların geneli dinî kitaplardı. İran’da, İslâm dininin kabulünden sonra, sanat ve din daima birbiriyle alakalı olmuş, birbirlerinden ayrılmamıştır. Başta Hülagû Han tarafından, merkezi Tebriz olmak üzere Azerbaycan'da kurulan İlhanlılar (1256-1335) olmak üzere, Timurlular (1370-1507) ve Safevîler (1501-1736) dönemlerinde saray ve saray erkânı İslâm öncesinde olduğu gibi sanatla yakından alakadar olmuşlardır. Nitekim Şeyh Fazlullah Hamadanî’nin, peygamberlerin ve padişahların hayat hikâyelerini tahkiye ettiği Camiu’t-Tevârih’i gibi bir dizi kitap İlhanlılar zamanında resimlenmiştir. Ebu Reyhan Birunî’nin, farklı milletlerin takvimlerini, hukuklarını ve dinlerini, matematiksel, astronomik ve tarihsel bilgilerini kronolojik olarak anlattığı, çeşitli kültür ve medeniyetler arasında karşılaştırmalar yaptığı el-Âsâru’l-Bâkiyye ani'l-Kurûni Hâliyye adlı önemli eseri de yine bu dönemde minyatürlerle hayat bulmuştur.

Makalemizde maneviyatın sanata yansıması Şiîlik çerçevesinde incelenecektir. İleride görüleceği gibi makalede resimli kitapların iki türü üzerinde odaklanılmıştır. Bunlar, Safevî ve Osmanlı dönemlerinde kaleme alınan Siyer-i Nebi, Hamse-i Nizamî, ve Şahname-i Firdevsî gibi Peygamber Efendimiz’in (s.a.a) hayatını ele alan resimli kitaplar ile Ravzatu’s-Safa, Ravzatü’ş-Şüheda ve Hadikatü’s-Suada gibi Masum İmamların (a.s) hayatını konu alan resimli kitaplardır.

İran ve Osmanlı Türkleri arasındaki sıkı siyasî, kültürel ve dinî bağlar on altıncı yüzyıldan on sekizinci yüzyıla kadar oldukça gelişmiş ve bu nedenle minyatürlerdeki dini kavramlar bu iki ülkede birbiriyle aynı ölçüde büyüme ve gelişme göstermiştir. Aslına bakılacak olursa, İran’da Safevîler döneminde başlayan İslâmî resim çalışmaları, Osmanlı’da saray içi resim ve minyatür çalışmalarıyla aynı tarihlere rastlamaktadır. Bu yüzden her ikisinde de resim sanatı birbiriyle oldukça ilintilidir ve büyük benzerlikler göstermektedir.

Birbiri ile komşu olan bu iki imparatorluğun sınırları sanatçı ve bilim adamları için her daim açıktı. Öte yandan Osmanlı ve İranlıların saray dillerinin de ortak olması bu konuda bir hayli kolaylık sağlamaktaydı. Ayrıca Osmanlılar, yetenekli İranlı şair, yazar ve sanatçıları cezbetmek için oldukça çaba harcamaktaydılar. Safevîlerin siyasî açıdan huzursuz, istikrarsız ve çalkantılı dönemlerinde Osmanlılar, birçok İranlı sanatçıyı himayeleri altına almış, kendilerine ait atölyelerde çalışma imkânı sağlayacaklarını vaat ederek onları bu topraklara davet etmişlerdir. Bu sanatçılar, yetenekleri ile birlikte, ellerinde bulunan birçok resimli el yazması eseri de Osmanlı topraklarına sokmuşlardır. İşte bu yüzden biz, Osmanlı ve Safevî sanat atölyelerinde üretilen eserlerde, eserleri birbirlerinden ayırt etmeyi güçleştirecek denli büyük benzerlikler görmekteyiz. Bunun nedenlerini ise şu şekilde sıralayabiliriz; öncelikle muhtemelen bu el yazması eserlerin sanatçıları aynı kişilerdir ve ikinci olarak da bu ülkelerin sanatçıları orijinal nüshaları bir diğer ülkeye geçmeden önce çoğaltıp kendileriyle beraber götürmüşlerdir. Bu benzerlikler dinî eserler bağlamında da inceleme altına alınabilir. Hatta bunun da ötesinde, sanatçıların ortak konular seçip resimlediklerini bile söyleyebiliriz. Biz makalemizde, İran’da üretilen resimli kitapların yanı sıra Osmanlı’da üretilen resimli kitaplarda yer alan minyatürlerden örneklerle bu konu üzerinde duracağız.

Ama önce, Safevîler’de ve Osmanlılar’da, sanatı destekleyen iktidar sahiplerini, sanatçılarını ve sıklıkla resimlenen eserler çerçevesinde o dönemde sanatın konumunu inceleyeceğiz.

Safevîler’de Sanatın Yeri

Safevîler’de Şah Tahmasb (1514-1576) ve Şah Abbas’ın (1587-1629) saltanatı sırasında kültürel hayat ve özellikle de bilgi ve sanat gözle görülür bir şekilde gelişmişti. Bu kültürel gelişmeleri de kısaca resim, minyatür, hat, mimari, tarih ve İslâm ilimleri olarak sıralayabiliriz. Tarihçiler, erken dönem Safevî hükümetinde sanatın gelişmesini, bir taraftan Şah Tahmasb ve Şah Abbas’ın sanata karşı cömert ve sanatçıları da her daim teşvik etmelerine ve diğer taraftan da onların birer şair, sanatçı, araştırmacı yani kısaca sanata karşı bir hayli meyilli olmalarına bağlarlar. Behzad, Aga Mirk, Sultan Muhammed, Muzaffer Ali ve Rıza Abbas gibi dönemin en büyük minyatür ustaları bu sanat atölyelerinde görev yapmaktaydılar.

Safevî hükümdarları, gerçekten de edebi ve bilim eserlerini süsleme konusunda sanatçıları oldukça iyi teşvik etmekteydiler. İlk dönem İslâm büyüklerinin biyografilerinin ve İslâm hikâyelerinin kaleme alınması revaçta olmasına rağmen bu konu Safevî Şahları döneminde daha da arttı. Bu dönemde Reşideddin Fazlullah’ın Camiu’t-Tevârih’i, Feriuddin Attar’ın Tezkiretu’l-Evliya’sı, Se’alebi’nin Kısasu’l-Enbiya’sı, Nasrulmealî’nin Kelile ve Dimne’si ve Cami’nin Hiretu’l-Ebrar’ı gibi eski yazmaların kopyalanıp yeniden yazılmasına ağırlık verilmişti. Bu kitaplarda Peygamber Efendimiz’in (s.a.a) ve Ehlibeyt İmamları’nın (s.a) yüzleri örtülmeksizin açıkça resimlenmiştir. Ancak 9. ve 10. yüzyıldan sonra hem Osmanlı hem de İran minyatürlerinde, Nizamî’nin Hamse’si, Şah Tahmasb’ın Şahname’si, Mirhond’un Ravzatü's-Safa’sı ve Vaiz Kâşifi’nin Ravzatü’ş-Şüheda’sı gibi eserlerde, Hz. Peygamber’in yüzü ya perdelenmiş ya da başının etrafı haleyle kaplanmıştır.

Safevî İmparatorluğunda sanat, Şah Tahmasb ile altın çağını yaşamış ve zirveye ulaşmıştır. Bunun sebebi de hem saray erkânının sanata olan özel ilgi ve alakaları hem de bunun bir gelenek olarak kabul görülüp, sanatın daha sonraki hanedan üyeleri arasında saygı görmesiydi. Aslında Safevî hanedanlığının tarihini, İran’da sanatın gelişim tarihi olarak adlandırabiliriz. Bunun nedeni ise o coğrafyada iktisadi, siyasi ve sosyal olayların oldukça canlı ve iz bırakır nitelikte olmasından kaynaklanmaktadır. Biz de bu yüzden sanatın gelişim evrelerini bu olaylarla birlikte ele alıp, inceleyeceğiz.

Osmanlı Türkleri Döneminde Sanatın Yeri

Osmanlı Devleti, on üçüncü yüzyılın son demlerinde İslâm toprakları içerisinde küçük bir beylik olarak ortaya çıkmıştı. Kısa bir süre sonra etraf bölgeleri, başta eski Bizans’a ait Anadolu ve Balkanlardaki toprakları kendi kontrolü altına almayı başarmış ve 1500’lü yılların ortalarında Arapların yaşadıkları toprakları da kendi bünyesine katmıştı. İşte Osmanlı İmparatorluğu bu şekilde İslâm dünyasının en değerli devletlerinden biri oluvermişti.^[2]

Yavuz Sultan Selim (1470-1520) döneminde Osmanlı ordusu 23 Ağustos 1514'te, günümüzde İran sınırları içinde bulunan Maku şehrine bağlı Çaldıran Ovası'nda Şah İsmail’in komutanlığını yaptığı Safevîlere karşı gerçekleştirilen Çaldıran Meydan Muharebesi’ni kazandı. Bu savaş artık, Şah İsmail’in ilk yenilgisi olarak tarih sayfalarında yer bulacaktı. I. Selim, Safevîlerin başkenti Tebriz’i kuşattıktan sonra şehirde bulunan birçok ressam, hattat, tezhib ustası, ciltçi, mimar, yazar ve bilgini kendi himayesinde Osmanlı payitahtı İstanbul’a getirdi. Bu şekilde Osmanlı sanatında iyiden iyiye İran renkleri hâkim olmaya başladı. Daha önceki dönemlerde var olan Osmanlı sanatları da resim, yaratıcılık ve tasarım açısından bu dönemle birlikte gerçek bir İran taklitçiliğine dönüşmüş oluyordu. Elbette yeri gelmişken belirtilmesi gereken bir konu da; Osmanlının bu taklit ve esinlenme döneminin ardından kendine özgü bir sanat dünyasına sahip olduğu ve bu şekilde özel teknik ve yöntemlerle rakipsiz bir konuma geldiğidir.

1520 yılında, I. Selim'in ardından tahta çıkan ve en uzun soluklu Osmanlı padişahı olma unvanını taşıyan Kanuni Sultan Süleyman (1494-1566), ordusunun oldukça güçlü olması ve kazandığı zaferlerle rahatlayan imparatorluk içerisinde sanat ve mimariye özel imtiyazlar getirmiştir. Elbette bu dönemde vuku bulan sanatsal gelişmeler daha sonraki halefleriyle kıyaslanamayacak derece zayıftır. Artık bu dönemde Kanuni Sultan Süleyman’ın sarayı, İran şahlarından Şahruh ve Şah Tahmasb ile kıyaslanabilir konuma gelmiştir.

Kanuni Sultan Süleyman, sanatı en çok destekleyen padişah olarak tanınmakta ve hatta sarayında yüzlerce sanatçı için çalışma imkânları sunmaktaydı. Sanatçılar da bu atölyelerde yeni konu ve teknikler üzerinde denemeler yapıyor ve buluşlarını Osmanlının sanat gelişimi adına kayda geçiriyorlardı. Bu da Osmanlı İmparatorluğu hâkimiyeti altında bulunan topraklarda yayılarak artıyordu. O dönemde Kanuni Sultan Süleyman, sanatçı ve mimarların daha iyi hizmet ve randıman verebilmeleri için oldukça iyi olanaklar sunmuştu. Öte yandan merkezi idari yapılar arasında en çok istihdam edilen bölüm güzel sanatlar üzerine oluyordu. Bu idari merkezlere saltanat sanat evleri denilmekteydi. Bu merkezler ilk önceleri el yazma kitapların süslenme ve minyatürlerle bezenmesi için kullanılırken daha sonraki dönemlerde fonksiyonları arttırılmış ve mimari dekorasyon başta olmak üzere metal işleme, dokuma ve seramik gibi faaliyetler için de kullanılmıştır.

Aslında Türkiye’de minyatür sanatı tarihi pek fazla bilinmemektedir. İşin kötü tarafı da araştırmacılar tarafından şimdiye kadar bu konuya dair İstanbul’un saygın ve zengin kütüphanelerinin yeterince incelenmemiş olmasıdır. Yazılı kaynaklara göre İranlı ve Avrupalı sanatçılar Türk sultanlarının himayesinde çalışmaktaydılar. İstanbul’da Kanuni Sultan Süleyman döneminin ekol yaratan ünlü nakkaşların başında Şah Kulu gelmekteydi. 1520 ile 1556 yılları arasında otuz altı yıl Osmanlı sarayı için çalışan Tebrizli ressam Şah Kulu’nun Osmanlı sanatının klasik çağına azımsanmayacak derecede katkıda bulunduğu söylenebilir. Velican da, Şah Kulu gibi Osmanlı topraklarına Tebriz’den gelmedir. On altıncı yüzyılın ikinci yarısında, yaklaşık olarak 1582 ile 1600 yılları arasında saray için önemli eserler yapmıştır.

Safevî Sarayının portre sanatçısı Siyavuş’un öğrencisi olan Veli Can, güzel ve narin kalem çalışmaları ile tarihçilerin takdirini toplamıştır. Veli Can’ın yaptığı eserlerden bir kısmı Paris Ulusal Müzesi’nde ve Washington'da bulunan Freer Gallery of Art’da sergilenmektedir.^[3] Osmanlı sarayında çalışan bir diğer sanatçı da Ahmet Musa ya da bir başka adıyla Mehmet Kara Kalem’dir.^[4]

İranlı sanatçılar, Osmanlı sarayında el yazma eserlerin görselleştirilmesi üzerine çalışmaktaydılar. İranlı minyatür sanatçıları tarafından yapılan enfes ve paha biçilmez bir başyapıt olarak sayılabilecek Siyer-i Nebi bu eserler arasındadır. Ayrıca bu kitabın minyatürleri İran sanatının en mükemmel taklidi olarak kayda geçmektedir. Osmanlı minyatürlerinde bunca benzerliğe rağmen yine de ayrıştırıcı bazı noktalar bulunmaktadır. Bunlara örnek vermek gerekirse; çizimlerdeki şahısların giydikleri elbiseler ve başlarındaki sarıkların şekil veya büyüklüğü İran ve Osmanlı minyatürleri arasındaki ayrıştırıcı farklar olarak sayılabilir.^[5] Öte yandan Peygamber Efendimizin mübarek yüzleri etrafındaki nurdan halka veya beyaz perde ve peçe de minyatürün bir İran eseri olduğunu gösterir.

Safeviler Öncesi Bilinen El Yazmalarının İncelenmesi

Bugün günümüze kadar ulaşan Reşideddin Fazlullah’ın kaleme aldığı ve Hz. Nebi’nin (s.a.a) tasvir edildiği en eski yazma eser olan Camiü’t-Tevarih Birleşik Krallıklar’da Edinburgh Üniversitesi Kütüphanesi’nde bulunmaktadır.^[6] Bu el yazma eser aynı zamanda kendi türünün en güzel örneğidir.

1247 tarihinde doğan Camiü’t-Tevarih’in yazarı Reșideddin Fazlullah Hamedani, dönemin hükümdarı Gazan Han’ın sarayında vezir ve tarihçi olarak görev yapmaktaydı. Gazan Han’ın veliahtı Olcaytu, Reșideddin Fazlullah’ı Peygamber’in (s.a.a) hayatı da dâhil olmak üzere genel dünya tarihini yazması için görevlendirir. Camiü’t-Tevarih’in konuları Hz. Âdem (a.s), Hz. Musa (a.s) ve Hz. İsa (a.s) ile başlar ve daha sonra İslâm öncesi Pers hükümdarlarıyla devam eder ve İlhanlı Devleti'nin 9. hükümdarı Ebu Said Bahadır Han’a (1305-1335) kadar uzar.^[7] Bu eserde Allah Resulü (s.a.a) ince ve çevik bir bedene sahip olarak resmedilmiştir. Bu da muhtemelen sanatçının Peygamber Efendimizin (s.a.a) yüklendiği bu zor görevi kendince canlandırdığı şekilde anlatmak istemesinden kaynaklanmıştır.

Edinburgh Üniversite Kütüphanesinde 151 sayfası bulunan bu eserde Nebi Muhammed’e (s.a.a) dair altı minyatür bulunmaktadır. Bu çizimlerin hepsinde de Peygamberin mübarek başları etrafında halka şeklinde nur bulunmaktadır. Allah Resulünün (s.a.a) çizimlerinin yer aldığı ve bugün Paris Ulusal Müzesinde bulunan bir başka kitap da Kısasu’l-Enbiya’dır.

Bir sonraki el yazması eser Biruni’nin el-Âsâru'l-Bâkiyye ani'l-Kurûni Hâliyye’sidir. Görünen o ki bu eser Moğol hükümdarı Olcaytu’nun destekleriyle tasvir edilmiştir. Arapça olan bu eser aynı zamanda Hz. Nebi’nin (s.a.a) bir dizi minyatürünü de içermektedir. David James’e göre^[8] el-Âsâru’l-Bâkiyye adlı eserde ne basıldığı yere ne de ilk sahibinin kim olduğuna dair hiçbir bilgi bulunmamaktadır. Ama içerisinde yer alan minyatürlerin stili eserin on üçüncü yüzyıl başlarına yani o dönemde Maveraünnehr ve İran’da hüküm süren İlhanlılar zamanında revaçta olan o nefis Kuran-ı Kerim süslemeleriyle ilintili olduğunu göstermektedir.

El-Âsâri'l-Bâkiyye’de Gadir-i Hum’u tasvir eden bir minyatürde Allah Resulü’nün yüzünde ne bir peçe ne de çehresini çevreleyen bir nur vardır. Minyatür incelendiğinde orada bulunan üç kişinin nurdan halkalar ile resmedildiği görülmektedir, ama konu Gadir-i Hum gibi hassas bir konu olduğu için Hz. Ali hem uzun boylu ve diğerlerine nazaran daha belirgin hem de yüz çevresinin nuru daha fazla çizilmiştir. Bu da bu kitabın resimlendiği dönemde, hangi ideolojinin baskın olduğunu yansıtmaktadır.

Safevî Dönemi Resimli El Yazmaları

Şah Tahmasb’ın saltanatı döneminde çeşitli kitap süsleme teknik ve becerileri olağanüstü bir seviyeye ulaşmıştı. Aslına bakılacak olunursa bu konu şu gerçeğe işaret etmektedir; Şah Tahmasb, sanatın en büyük destekçisi gibi görünmekteydi ama işin aslı kendi gençlik yıllarında resme dair her şeye oldukça ilgi duyması ve saatlerce bu konular üzerinde araştırmalar yapmasına dayanmaktaydı. Sanata olan bu ilgisinin yanı sıra Şii mezhebinin yayılması adına da oldukça çaba harcamaktaydı ve zaten dikkat edilecek olunursa Şiiliğe dair neredeyse tüm resimli eserler o dönemden günümüze ulaşmıştır. Kendisine ait olan Şahname’yi de bu konuya örnek olarak gösterebiliriz. Bu el yazmasında yer alan çizimlerden birisini Şii Gemisi adlı  Peygamber Efendimiz (s.a.a), Hz. Ali (a.s) ve Hz. Hüseyin’in (a.s) içinde bulunduğu bir gemi oluşturmaktadır. Firdevsi’nin deyişine göre; dünya dinlerine mensup yetmiş farklı şair vardır. O uçsuz bucaksız denizde dev dalgalara kapılırlar ve ancak onların içerisinden sahile güvenli bir şekilde ulaşan yalnızca Şii mezhebi mensuplarıdır. Burada Allah Resulü (s.a.a), Hz. Ali (a.s) ve Hz. Hüseyin’in (a.s) yüzleri nurlu bir halka ile çevrilidir. Başlarındaki sarıkları Şah Tahmasb ve Şah İsmail dönemi geleneklerinde kullanılan üslubu andırmaktadır. Peygamber Efendimiz (s.a.a) ve Hz. Ali (a.s) geminin en üst katında, İmam Hasan (a.s) ve İmam Hüseyin (a.s) biri sağda ve bir diğeri de solda olmak üzere ayakta tasvir edilmişlerdir. Minyatürün sağ tarafında parıldayan yıldızı İslâm dini olarak değerlendirip, dünya hayatı olarak anlatılan koyu gökyüzünü aydınlattığını görmekteyiz. Bu resim, Şah Tahmasb’ın muasırı olan Sultan Muhammed’in oğlu Mirza Ali’ye aittir.

Miraç ya da Peygamber Efendimizin (s.a.a) gökyüzüne ruhani gezisi de sanatçıların, üzerinde bir hayli durdukları konulardan birisidir. Bugün Britanya Müzesinde bulunan ve Nizami’ye ait olan el yazması eser içerisinde yer alan meşhur miraç minyatürleri 1500’lü yılların ikinci yarısında Şah Tahmasb döneminde tasvir edilmiştir.^[9] Öte yandan Arnold^[10] da bu minyatürleri oldukça detaylı ve dikkatlice inceleyip, yorumlamıştır. O karanlık gökyüzünde Muhammed Nebi (s.a.a) cennete doğru yol almaktadır. Başı insanı andıran ama vücudu kısrağa benzeyen Burak isimli at üzerinde yükselmektedir. Karşısında duran Cebrail ise O’na kılavuzluk etmektedir. Başka bir melek, elinde nurani ışıklar saçan altın bir kandil ile yanında ve bir diğer melek ise elinde parıldayan misk kadehi ile Peygamber’in (s.a.a) peşi sıra gelmektedir. Üstte yer alan ve ellerinde bulunan kâselerden inci ve yakutlar boşalttıkları görülen meleklerin yanı sıra başka bir melek grubunun da ellerinde Kuran-ı Kerim, o bilindik yeşil elbise ve taç gibi hediyelerle gökten aşağı doğru indikleri görülmektedir. Diğer melekler de ellerinde meyve ve birbirinden farklı kâseleri sunarken tasvir edilmişlerdir.

Bu el yazma eserin tarzı, tasarımdaki derin zarafet, dekoratifteki zenginlik ve teknik arıtma gibi özelliklere sahiptir. Şekillendirilmiş bedenler genellikle çok detaylı, olağanüstü bir özenle Şah Tahmasb sarayının yaratıcılığı olarak tarih sayfalarında yer bulur.

Her daim değişik dönemlerde olsa da İranlı birçok sanatçı için popülerliğini yitirmeyen bir konu olan Peygamber’in (s.a.a) miraç meselesi, birbirinden farklı dönemlerde özel ilgi ile karşılanmıştır. Şimdi burada 1579 senesi Tebriz ya da Kazvin ekolüne ait olduğu varsayılan Hz. Peygamberin (s.a.a) miracı üzerinde durmak istiyoruz. (IV. tasvir) Allah Resulü (s.a.a) Burak olarak bilinen merkebin üzerinde yüzü peçe ile örtülü bir vaziyette cennete doğru ilerlerken tasvir ediliyor.

Miraç konulu minyatürün sol üst kısmında yer alan Aslan karakteri bu eseri diğer benzerlerinden ayrıcalıklı kılan özelliklerinin başında gelmektedir. Aslan, Hz. Ali’yi (a.s) temsil etmekte ve bilindiği üzere Ehlibeyt mektebi takipçileri o hazrete aslan lakabını uygun görmüşlerdir. Peygamberin (s.a.a) sağ elinde bulunan ve aslanın bulunduğu yöne doğru uzatılan yüzük de büyük bir ihtimalle Resul’den (s.a.a) sonra hilafet ve imametin kimde olacağına işarettir.

Şeyh Müfid^[11] kendi kitabında şöyle yazar; Allah Resulü (s.a.a) son hastalığı sırasında Hz. Ali’yi (a.s) yanına çağırır ve ona şöyle buyurur; “Acaba benim sorumluluklarımı üstlenip, dinimi ayakta tutabilir ve ailemi (Ehlibeytimi) koruyup, gözetebilir misin?” Nebi Muhammed (s.a.a) Hz. Ali’den aldığı olumlu cevap üzerine parmağındaki yüzüğü çıkartıp, Ali’ye (a.s) hediye eder. Tasvirdeki yüzük de bu olaya bir işaret olarak kabul görmektedir.

Öte yandan meleğin elinde tuttuğu yeşil renkli bayrak İslâm’ı ve bir diğer meleğin elinde bulunan parlak kandil de Yüce Allah’ın kendi nurunu Resulüne (s.a.a) verdiği şeklinde yorumlanabilir. Öyle görünüyor ki, cami kandillerinde yazılı olan Nur suresinin 35. ayet-i kerimesi de^[12] bu konuya temas etmektedir.

Bir sonraki el yazması nüsha da; on beşinci yüzyılın en iyi Fars şairlerinden Nureddin Abdurrahman Cami'nin kaleme aldığı Silsiletü'z Zeheb’tir. Görünüşü itibarıyla Tebriz ekolünü andıran 1578 tarihli bu eserde İmam Zeynelabidin’in (a.s) Kâbe’yi ziyareti tasvir edilmiştir. (V. tasvir). Kaynaklarda geçen hikâyeye göre onuncu Emevi halifesi olan ve hac ziyareti için Kâbe’ye gelen Hişam b. Abdülmelik, aşırı kalabalık yüzünden Kâbe duvarlarına bir türlü ulaşamıyor. Tam o esnada kalabalığın bir anda ikiye ayrıldığını, İmam Zeynelabidin’in (a.s) açılan bu yoldan Kâbe’ye ilerleyerek yüz sürdüğünü ve dualar ettiğini şaşkınlıkla izleyen Hişam, İmam Seccad’ı (a.s) tanımıyor. Bunca kalabalığın kendisine yol açarak Allah evine rahatça ulaşmasını sağladığı bu insanı merak ederek yanındakilere; “Ben Ben-i Ümeyye halifesi oğluyum ve ben bu ziyaretten mahrum kalmışken bu adam da kimdir?!” diye sorar. Adı Ferazdak olan Şam diyarından bir şair ona döner ve İmam Zeynelabidin’i (a.s) İmam Hüseyin’in (as) en sevdiği insan olarak tanıtır ve hemen ardından bir kaside okumaya başlar. Bunun üzerine Hişam bir hayli sinirlenir ve askerlerine Şamlı şairi hapse atmalarını emreder. Ferazdak şiirinde İmam’ı yeryüzünde yaşayan en iyi insan, tüm hata ve günahlardan arı bir masum ve Ali (a.s) soyunun yegâne temsilcisi olarak vasfetmiştir.^[13]

Molla Cami’nin yedi mesneviden meydana gelen Heft Ureng’inde yer alan İmam Zeynelabidin’in (a.s) tasvir edildiği bir diğer benzer minyatür de Oxford’un Bodleian Kütüphanesinde yer almaktadır. Bu iki minyatür İmam Seccad’ın (a.s) hem o dönemde hem de Ehlibeyt’e (a.s) olan alakaları ile tanınan Timurlar dönemi ve sonrasında insanların zihninde yüce ve değerli bir insan olarak yer etmesinde etkili olmuştur. İşin özü İmam Zeynelabidin (a.s) İmam Hüseyin’in şehadetinin en büyük sembollerindendir. Çünkü yaşanan olayları hakkıyla idrak eden insanlar, İmam Seccad’ı (as) düşündüklerinde ister istemez Ali oğlu Hüseyin’i (a.s) hatırlamaktadırlar.

Günümüzde Kahire Müzesinde sergilenen 1627 senesi Safevî dönemi eserlerinden birisi olan Mirhond’un Revzatü's-Safa adlı eseri de önemli el yazmalarından biridir. Bu eser I. Şah Abbas’ın özel emir ve teşvikleriyle resmedilip, konularına uygun minyatürlerle bezenmiştir. Safevîler dönemi adına bu eserin kendine özgü bir yorum ve tarzı olduğunu söyleyebiliriz. Adı geçen bu el yazması aynı Reşideddin Fazlullah Hamedani’nin kaleme aldığı eser gibi dünya tarihi kitapları kategorisinde yer almaktadır. Bu eserin minyatürleri, kitap içerisinde geçen olayları birebir anlatmaktadır.

Bu kitap içerisinde en çok dikkat çeken minyatür, Kâbe’deki putların alaşağı edilmesi ve Peygamberin (s.a.a) Veda Haccı dönüşü Gadir-i Hum’da Hz. Ali’yi kendisinden sonra İslâm dininin yegâne önderi olarak atamasının tasviridir. Bu bahsi geçen iki minyatür, konumuzla alakalı olduğundan üzerinde durulup, incelenecektir.

İlk minyatürde (VI. tasvir) Ali (a.s) Peygamber Efendimizin (s.a.a) omuzlarına çıkmış ve Kâbe putlarını kırmakla meşgulken çizilmiştir. Bu vakıa Allah Resulünün (s.a.a) 1 Ocak 630 senesinde Mekke’ye resmi olarak dönüşünü anlatmaktadır. Muhammed Nebi (s.a.a) bu seferinde Kâbe putlarının kırılıp, yok edilmesi emrini vermişti. Cahiliye dönemi Araplarınca savaş ve yağmur tanrısı olarak tapınılan en büyük put olan Hubel, Kâbe’nin en üst kısmında yer almaktaydı. Akik taşından ve hemen hemen bir insan büyüklüğünde olan bu putun yıkılması için Peygamber (s.a.a) Ali’ye (a.s) omuzlarına çıkıp, aşağı atmasını emretmişti. Bu minyatürde Hz. Ali’nin (a.s) o mübarek omuzlar üzerine çıkıp, Hubel’i aşağı doğru atmak için çektiği sırada tasvir edilmiştir. Minyatürde görüldüğü gibi, Hz. Muhammed (s.a.a) ve Hz. Ali’nin (a.s) yüzleri, minyatür ustası ve yardımcısı tarafından Ehl-i Beyt’e olan saygı ve sevgilerinden dolayı perdelenmiş ve etrafını nurlandırılmıştır.

Bu eserdeki bir sonraki minyatürde ise (VII. tasvir), Peygamberin (s.a.a) Veda Haccı adı verilen Mescidül Harem’e son ziyaretleri dönüşünde Ali b. Ebu Talib’i (a.s) varisi ve kendisinden sonraki önder olarak Gadir-i Hum’da seçildiği an resmedilmiştir. Hac görevini ifa eden ve dönüş yolunda kendisiyle beraber hareket eden binlerce kişilik hacı grubunu, her gölgeden yoksun ve aşırı sıcak oluşu itibariyle konaklamanın münasip olmadığı bir yer olan Gadir-i Hum diye adlandırılan bölgede durdurmuştu. Yine Şeyh Müfid’in kaleme aldığı Kitab ul İrşad ^[14] adlı eserde bu konu hakkında şöyle denmektedir;

“Allah Resulü (s.a.a) orada durdu ve bunun nedeni gelen vahiyden başkası değildi. Bu gelen ayet Ali’nin (a.s) kendi varisi olduğunu ve geleceğin İmamı olduğunu anlatan Maide suresi 70. ayetti. Bunun üzerine Hz. Muhammed (s.a.a) uzun yıllardır İslâm’ın sesi ve müezzini olan Bilal Habeşi’ye bu oldukça önemli olduğu anlaşılan konu nedeniyle ezan okuması ve ardından bütün hacdan dönenlerin toplanmalarını sağlaması emrini verir. Uzun bir bekleyişten sonra hacılar Allah Resulü (s.a.a) etrafında toplanırlar. Topluluk iyiden iyiye yerleştikten sonra Hz. Muhammed deve ve atların eyerlerinden yapılan bir yükseltinin üstüne çıkarak kendisine vahyolunan ayeti okur ve daha sonra müminlerin emiri Ali’yi (a.s) yanına çağırır. Peygamber (s.a.a) O’nun (a.s) bu yükseltiye rahatça çıkması için yardım eder. Allah’a hamd ve senadan sonra Müslümanlara yaklaşan ölümünden haber vermiş ve şöyle buyurmuştur; “Ben sizler arasında iki değerli emanet bırakıyorum ve onlara sarıldığınız müddetçe asla sapkınlığa düşmezsiniz. Bunlardan birisi Allah’ın kitabı ve bir diğeri de benim Ehl-i Beyt’imdir.” Daha sonra Hz. Peygamber (s.a.a) gür ve yüksek bir sesle Hz. Ali’nin kolunu yukarı doğru kaldırarak devam etti; “Ben kimin önderi isem Ali de onun önderidir. Allah’ım, onun dostlarına dost ve düşmanlarına düşman ol. Onu koruyanı koru ve ona kötü olana kötü ol!”

Bu minyatürde Hz. Peygamber (s.a.a) ve Hz. Ali (a.s) yüz olarak birbirlerine benzer çizilmişlerdir. Ama bellerinde olan kuşakların renk farklılığı dikkat çekmektedir. Mübarek yüzleri beyaz bir peçe ile kapatılmış ve surat çevreleri çember şeklinde nurlandırılmıştır. Deve eyerlerinden yapılan yükselti üzerinde duran Allah Resulü, minyatürde Hz. Ali’yi tutarken görülmektedir. Minyatürde görülen diğer detaylar ise, birkaç ağacın kısa ve cılız gölgeleridir. Diğer bir detay ise Müslümanların bu sahne yaşanırken bir kısmının otururken bir kısmının da ayakta Hz. Peygamber (s.a.a) ve Hz. Ali (a.s) karşısında olup biteni izlemeleridir. Bu el yazmasının bir nevi sponsorluğunu üstlenip, destekleyen VI. Safevî şahı Şah Abbas, Şii mezhebinin yavaş yavaş yayılması için bu tür tebligat yöntemlerini oldukça iyi değerlendirmesini bilmiştir. Şah Abbas’ın özellikle bu iki olayın minyatür haline getirilmesi için çabalaması, Ali’nin (a.s) haklılığına gönülden inanışından kaynaklanıyordu. Şah Abbas’ın bu minyatürler üzerinde durmasının diğer nedenleri de; dönemin insanları üzerinde bu şekilde Şii etkisini arttırmak ve Peygamber (s.a.a) soyunun gerçek önderler olduğunu kabullendirmekti. Öte yandan İmam Ali’nin (a.s) Allah Resulü (s.a.a) omuzlarına basarak Kâbe’deki putları alaşağı etmesi de onun bir nevi derecesinin ispatı olarak yorumlanmaktadır.

Osmanlı Dönemi Resimli El Yazmaları

Osmanlı el yazması eserleri arasında Hz. Muhammed (s.a.a) ve İmamların (a.s) hayatını destansı bir şekilde anlatan ve aslında Vakıdî'nin bir Arapça çalışması olan Siyer-i Nebi için Osmanlı Padişahı III. Murad (1574–1595) Ahmed Nur b. Mustafa’ya bu eseri minyatürlerle bezemesi için emir verir. Bu çalışma, III. Murad'dan sonra gelen Osmanlı hükümdarı III. Mehmed idaresi altında iken 16 Ocak 1595 yılında tamamlanmıştır. Eser bittiğinde toplam 814 minyatür içermekte olup, altı cilttir. Bugün ise ciltlerden I, II. ve VI. cildi İstanbul Topkapı Müzesi'nde, III. cilt New York Halk Kütüphanesi'nde ve IV. cilt de Dublin'deki Chester Beatty City Kütüphanesi'ndedir.

Allah Resulünün (s.a.a) doğumundan vefatına değin yaşanan tüm olayları konu alan Siyer-i Nebi için Dr. Sarwat Okasha^[15] şu düşünleri paylaşmaktadır:

“Bu kitap içerisinde yer alan minyatürler her ne kadar İran minyatür sanatının birer taklidi de olsa sonuç itibariyle bu kitapla beraber Osmanlı resim sanatı iyiden iyiye ilerleme göstermiştir. Bu eser içerisinde yer alan minyatürlerde kullanılan hâkim renkler, küçük detaylara girmeme, geniş fırça uygulamaları İran ve Türk stilleri arasındaki farklılıkları ortaya koymaktadır.”

Bu eserdeki ilk örneğimiz kılınan ilk cemaat namazını anlatmaktadır (VIII. tasvir). Peygamber Efendimiz (s.a.a) imam vazifesinde önde durmakta ve hemen ardınca Hz. Hatice (s.a) ve on yaşlarında olan Hz. Ali (a.s) yer almaktadır. Bu minyatürde Hz. Muhammed (s.a.a) tümüyle bir nur ile çizilmiş ve hemen ardında bulunan değerli zevceleri Hz. Hatice (s.a) ise temizlik ve sadakati temsil eden mavi bir elbise ile görülmektedir, başları etrafında da nurdan bir halka vardır. Hz. Ali’nin (a.s) başı etrafında herhangi bir nur yok ama üzerinde temizlik ve kutsallığı sembolize eden geleneksel yeşil elbise bulunur. İslâm tasavvuf düşüncesinin hâkim olduğu bu minyatürdeki bir başka detay ise pencerelerden cennet bahçelerinin müşahede edilebilmesidir.

Topkapı Müzesinde sergilenen bu minyatür, Hz. Peygamber (s.a.a) ile onun getirdiği dini benimseyip, ilk Müslüman olan Hz. Hatice (s.a) ve Hz. Ali’nin (a.s) arasındaki manevi birlikteliği de açıkça göstermektedir. Şii kaynaklarında ise bu olay hemen hemen aynı şekilde anlatılır ve Hz. Nebi’nin (s.a.a) bu ruhani daveti üzerine Ebu Talib oğlu Ali (a.s) ona ilk iman eden kişi olur.

Bu el yazması nüshanın içerisinde yer alan bir diğer minyatür de; Nebi Muhammed’in (s.a.a) vefatını ve son anlarını tasvir etmektedir (IX. tasvir). Hz. Muhammed yatağında küçük yaşta olan iki torunu Hasan (a.s) ve Hüseyin’i (a.s) kucağına almış, kızları Hz. Fatıma (s.a) biraz geride olmak suretiyle elinde mendille gözyaşı dökmektedir. Yüzünde büyükçe nurdan bir halka bulunan Hz. Fatıma’nın (s.a) çehresinde de genelde Peygamber Efendimiz (s.a.a) ile özdeşmiş olan küçük bir beyaz perde bulunmaktadır. Hz. Hasan (a.s) ve Hüseyin de (a.s) İslâm dini ve Müslümanlar arasında özel bir anlam taşıyan yeşil sarık ile bu minyatürde görülmektedirler.  

Bağdat Ekolü Ve İran-Osmanlı El Yazmaları

Türkler ve İranlılar arasında Timurlardan bu yana devam eden çekişmelerin sonucu, IV. Murat devrinde Safevîlere karşı girişilen 1623–1639 Osmanlı-Safevî Savaşları olmuştur. Bu savaşta Osmanlı orduları, 1638 yılındaki Bağdat Seferi ile 1624'ten beri Safevîlerin kontrolü altında bulunan Bağdat’ı yeniden Osmanlı topraklarına katmıştır.^[16] Bağdat şehri Türk hanedanlığından gelen Şah Abbas zamanı ve öncesinde zengin bir kültürel geçmişi olan bir şehir hüviyetindedir. Daha sonra geçmişin zengin değerlerini içerisinde barındıran Bağdat, 1670’li yıllara kadar sanat alanında bir hayli yol katetmiştir. Bağdat sanat okullarında İranlı sanatçılar başta Ravzatü'ş-Şüheda gibi birçok esere imza atmışlardır.

Ravzatü’ş Şüheda, ünlü bir İranlı yazar olan Hüseyin Vaiz Kâşifî'ye aittir. İslâm Ansiklopedisi’nde^[17] yer alan bilgiye göre, Kemalleddin Hüseyin bin Ali Vaizi Kâşifi, Şiiliğin ağırlıkta olduğu Horasan’da bulunan Sebzevar’a bağlı Beyhak’ta dünyaya gelmiştir. Gençlik yıllarını bu bölgede geçiren Vaizi Kâşifi, Meşhed yakınlarında bulunan Nişabur’a göç eder. Daha sonra Timuroğulları hükümdarlarından Sultan Hüseyin Baykara zamanında Herat’ta yaklaşık yirmi yıl yaşamış ve 1505 senesinde burada vefat etmiştir. Hüseyin bin Ali Vaizi Kâşifi kendi dönemi padişahlarından Hüseyin Baykara ve veziri Ali Şirnevai’nin özel koruma ve yardımlarına mazhar olmuştur. Vaizi Kâşifi, güzel sesi ve yetenekleriyle dönemin önde gelen mersiyehanlarından sayılmaktadır. Kâşifi’nin kaleme aldığı başta Envar-i Suheyli ve diğer eserlerinden de açıkça anlaşılacağı üzere o, Ehlibeyt mektebine gönül vermiş bir Şia’dır. 

Ravzatü'ş Şüheda, Hüseyin Baykara'nın torunu ve şehzadelerinden biri olan Mirza Mürşidüddin, bir diğer adıyla Seyid Mirza için Farsça olarak yazılmış ve on bölüm üzerine bina edilmiştir. Manzum-mensur karışık bir yapıda kaleme alınan eserde, Ehlibeyt’e yapılan zulümler ile Kerbela vakıası anlatılmıştır. Bu kitap hem o dönem hem de günümüz Şiileri arasında oldukça tanınan bir eser konumundadır. Öte yandan bu kitap, Bağdatlı ünlü şair Fuzuli’nin Hadikatü’s-Suada adlı eseri için de kaynak olmuştur. Türk edebiyatındaki en önemli maktellerden biri olan Fuzuli’nin Hadikatü’s-Suada’sı, Kaşifi’nin kaynak alınan metninin birkaç eklemesiyle tercümesidir.

Bu eserdeki ilk minyatürde, Hz. Ali’nin (a.s) namaz kıldığı esnada başına aldığı kılıç darbesi anlatılmaktadır (X. tasvir). Bu minyatürde Hz. Ali’nin (a.s) nurlu bir peçe ile yüzü kapatılmış ve nurdan bir halka da yüzünü çevrelemiştir. Hz. Ali (a.s) miladi 661 yılının Ramazan ayında Kûfe Mescidinde sabah namazını kılarken Hariciler'den İbni Mülcem tarafından saldırıya uğrayıp, başından ağır yaralanmıştı. Minyatürün üst kısmında müezzin sabah ezanını okurken görülmektedir.

Bu minyatür, Kûfe Camii’nde gerçekleşen bu üzücü ve acı olayı tasvir etmektedir. Hz. Ali (a.s) secde halindeyken görülmekte ve arkasında duran, yüzü karaya çalan bir genç olarak tasvir edilen Abdurrahman bin Mulcemi Muradi kınından çıkardığı zehirli kılıcını İmam’ın (a.s) mübarek başlarına vurmaktadır.

İbn Mülcem’in arkadaşları olduğu anlaşılan ve cami kapısında duran yüzleri kara gençlerden birisi dışarıyı kolaçan ederken çizilmiş. Cami dışarısında dikkat çeken detay da, dış süslemelerin oldukça titiz bir çalışma ile minyatüre yansıtılmış olmasıdır. Hayvan ve bitki motifleriyle bezenmiş güzel bir duvar burada göze çarpmaktadır. Cami içerisinde bulunan üç büyük kandil dikkatleri çekerken, insanların yüz hatları ve üzerlerine giydirilmiş olan elbiselerin yanı sıra bütün herkesin beyaz sarıklı olması bir Osmanlı üslubu örneğidir. Cami dışarısında göze çarpan bir diğer detay da resmin üst kısmında yer alan tek minaredir.

Yine aynı eserde yer alan bir başka minyatür çalışması ise (XI. tasvir) Miladi 680 Muharrem ayının onuncu günü Hur bin Riyahi’nin cesur bir karar vererek Yezid’in ordusunu terk edip, Ali oğlu Hüseyin’in (a.s) saflarına katılmasını anlatmaktadır. Bu minyatür 1534 senesi öncesi Bağdat’ta çizilen bir Osmanlı minyatürüdür. Eserden anlaşılacağı üzere minyatürde bulunan bütün herkes Türklere ait elbise ve sarıklara sahipler. Ama dikkat edilecek olunursa askerlere eşlik eden atlar İran-Türk ortak çalışmasıdır. Yüzü örtülü ve suratı nurdan bir halka ile çevrelenmiş İmam Hüseyin (a.s), yakın dostlarıyla beraber minyatürün üst köşesinde müşahede edilmektedir. Resimde altın rengi yerine mavi bir gökyüzü görülmekte ve alışılagelmişin dışında bir beyaz bulut kümesiyle bezenmiştir. At üzerinde tam minyatürün ortasında yer alan Hür bin Riyahi ise konunun kahramanıdır. Kaynakların naklettiğine göre Hür, artık İmam Hüseyin’in (a.s) saflarında savaşmaya karar verir ve bu verdiği karar, Ali oğlu Hüseyin’in yanında yer alan asker sayısının gerçekten de az olduğu bir andadır.

Şeyh Müfid’in^[18] naklinea göre Hür, binlerce askeri ile Kûfe şehri yakınlarında yer alan Kadisiye’den Kerbela’ya gelir ve İmam Hüseyin’in Kûfe’ye gitmesini engelleyen ilk insandır. Daha sonraki günlerde İmam Hüseyin’e (a.s) şöyle der; “Ey İmamım! Benden daha iyi ve vefalı başka asker bulamazsın, canım bedende olduğu müddetçe senin için savaşmaya hazırım” der ve bunun ardından er meydanına çıkarak, şehit oluncaya kadar savaşır.

XII. tasvir ise Hadikatü’s-Suada adlı eserde yer almaktadır. Bu minyatürde İmam Zeynelabid’in (a.s) Beni Ümeyye sarayında Yezid’in karşısında yaptığı tarihi konuşma canlandırılmıştır. İmam Hüseyin’in (a.s) şehit edilmesinden sonra imamet, dolayısıyla gerçeklerin insanlara açıklanması, ilahi değerlerin korunması ve Peygamber sünnetinin diri tutulması görevi İmam Seccad’a (a.s) geçmiştir. O, Kerbela vakıasından sonra çoğu vaktini ibadet ve ağlayarak geçirdiği için Zeynelabidin ve Seccad lakaplarını almıştır. Bu minyatürde yüzü beyaz peçeli ve başı etrafında nurlar ile Emevi sarayı minberinin basamaklarında Yezid’in karşısında bir konuşma yaparken canlandırılmıştır.  Minyatürde yüksek bir minberin mevcudiyeti, saray içerisinde asılı kandillerin bulunuşu, tasvir dışına taşan bir minarenin görüntüsü ve orada konuşmaya şahitlik eden halkın yere oturuyor oluşları bu konuşmanın bir camide gerçekleştirildiğini bizlere anlatmaktadır. Bu minyatürün yazılarında yer alan İsra suresinin birinci ayeti Hz. Peygamberin (s.a.a) Mescid ül Harem’den Mescid ül Aksa’ya seferine delalet ederken, “Ben ilim şehriyim, Ali de onun kapısıdır” hadisi şerifi de o dönemlerde hâkim olan Şii inancına bir belge hüviyetindedir.

Sonuç:

Bu makalede üzerinde durulan konular hakkında kısaca aşağıdaki sonuçlara ulaşabiliriz.

1-Genel itibariyle değerlendirildiğinde sanatçılar, teknik ve tarz olarak İran, özellikle de dönemin İran toprakları içerisinde yer alan Herat, Safevî devlet başkenti olan Tebriz ve Şiraz ekollerinin etkisi altında kalmışlardır. Bu konu Ehlibeyt İmamları’nın tüm ekollerde tarz olarak birbirlerine oldukça benzemeleriyle de rahatça anlaşılmaktadır.

2-Minyatürlerle bezenmiş olan ve imamların tarihini konu alan, öte yandan Kerbela’da İmam Hüseyin’in (a.s) şehadetini resimlerle anlatan el yazma eserler, İran tarzının görsel sanat üzerinde özellikle de minyatür sanatında ne denli etkili olduğunu göstermektedir. Buna örnek olarak da Hadikatü’s-Suada adlı eser ve günümüzde Britanya Kraliyet Kütüphanesi’nde bulunan Hz. Hüseyin’in şehadetini konu alan bir mesneviyi örnek olarak gösterebiliriz.

3-Bir başka önemli nokta ise Osmanlı sarayının sanata ve sanatçıya verdiği değerdir. İran’ın bu konudaki sıkıntısı ise ülke içerisinin her daim çalkantılı olması ve bir türlü istikrara kavuşamadığından ötürü sanatçıların mecburen dönemin payitahtı olan Tebriz’i sık sık terk etmeleri ve hatta ülke sınırlarını aşarak özellikle Osmanlı İmparatorluğu topraklarında yaşamaya başlamış olmalarıdır. İstanbul’un uzun yıllar boyunca Osmanlı başkenti olarak kalması, sanatın gelişmesi adına birçok atölye ve okulun kurulması sanata oldukça değer verildiği anlamına gelmekteydi. Rahat ve huzurlu bir ortamda sanat adına elbette ki oldukça başarılı ve çok işler yapılabilmektedir.

4-İran ve Osmanlı devletlerinde el yazma eserlerin minyatürlerle bezenme geleneğine bakıldığında şu sonuca varabiliriz; İlk İslâm tarihi ve diğer dini minyatürler İstanbul’da 1624-1636 yılları arasında olağanüstü derecede bir karşılık bulup, yayılmıştı. Şah Abbas da bu konuda iyiden iyiye popüler hale gelen minyatür sanatının ekonomik kısmını da göz ardı etmiyor ve bunu da dini konuları içeren minyatürlerle yapıyordu.

Sonuç olarak o dönemde minyatürlü el yazma eserlerin sayısı günbegün azalmış ve artık onun yerini yavaş yavaş tek sayfa ve varaklı minyatürler almaya başlamıştı.

5-Şia ulemasının önde gelen, saygın fakihlerinden Şehid-i Evvel olarak bilinen Muhammed bin Mekki Amuli ve Şehid-i Sani olarak anılan Zeynuddin Amuli hem Şii mezhebinin hem de Safevîlerin ilk dönemdeki en büyük hamileri olarak bilinmektedirler.^[19] Şah İsmail (1501-1524) ile hayat bulan Safevî devletinde, Vaizi Kaşifi’nin Ravzatü'ş-Şüheda’sı gibi harikulade eserler Safevî şahlarının himaye ve destekleri ile ortaya çıkmış ve öte taraftan kitap yazarları ve minyatür sanatçıları dönemin fakihleri gibi bilge insanlarla her daim içli dışlı olmuş ve bu gibi eserler onların nezaretinde yazılmıştır. Ama Şii fakihlerinin genelinin Arap olması ve İran kültüründen uzak olmaları nedeniyle din âlimleri bu tarz minyatür çalışmalarına pek fazla itibar etmemiş ve konuya olumlu yaklaşmamışlardır. Bu sebepten ötürü Ravzatü'ş-Şüheda gibi dini yönü baskın eserlere Safevîler döneminde minyatür çalışmaları eklenememiştir. Ama yine de Şialar arasında oldukça iyi bilinen Gadir-i Hum ve “Hz. Ali’nin (a.s) Kâbe’deki putları kırması konulu Ravzatü’s-Safa adlı eserin minyatürlerle bezenmesi Safevî hükümdarlarının destekleri ile gerçekleşmiştir. Bu da Safevî yönetiminin ve bölge halkının dini görüşlerinin bir yansıması olarak değerlendirilmektedir.

Öte yandan Ehlisünnet ideolojisinin yaygın olduğu Türkiye ve Mısır’da bu tarz minyatürler yani hem Peygamber Efendimizin (s.a.a) hayatını anlatan hem de Ehlibeyt İmamlarını konu alan minyatürler oldukça rağbet görmüştür.

6-Bir diğer üzerinde durulması gereken nokta da, Osmanlı toprakları içerisinde yaygınlaşmış olan Şii ideolojisini yansıtan minyatürlerdir. Bunun bir nedeni de Şii dünyasıyla yakından alakalı olan ve bu topraklar üzerinde varlığını koruyan en güçlü tasavvuf kollarından birisi olarak kabul görülen Bektaşiliğin Osmanlı imparatorluğu döneminde bir hayli derin ve etkili role sahip olmasıdır. Aslına bakılacak olunursa Bektaşiler, aynı Şii ülkelerinde var olan diğer tasavvuf kolları gibi Osmanlı içerisinde faaliyet göstermekte ve bu da Osmanlı-Safevî dönemi el yazma eserlerdeki Şii inançlı minyatür ve resim çalışmalarının nedenlerinden biri sayılmaktadır.      

The post Safevî ve Osmanlı Dönemi Minyatürlerinde Dinî Değerler appeared first on Caferilik.com | Türkiye Caferileri Sitesi.

Orta çağda İslam uygarlığının teşekkül ve tekamüle eren zengin edebiyatı üç dilde yani Arapça, Farsça ve Türkçe ile yayılıp şöhret bulmuştu.

İslâm kültürü etkisinde gelişen Türk-Fars-Arap edebiyatlarının gösterdiği özellikler açısından ortaya çıkan kollardan biri Divan Edebiyatıdır. Bu dönemin edebi sürecinde yaşanan olaylar arasında büyük ve önemli gelişmeler olmuş ve bunları edebiyat teorisi, eleştiri, poetika bilimleri ya da bir başka deyişle, şiirin iç ve dış aheng düzeni, şiir sanatı ve belagat olarak sıralayabiliriz. Bunlar arasında birçok da ortak ve birbirine yakın yönler görebiliriz. Bu ortak ve yakın yönler, kendisini sanatsal-estetik düşünce tarzı, konu ve edebi türler, şairane tahayyüller, toplum değerleri vb. yönlerde de bariz bir şekilde göstermektedir.

Orta çağların tarihi-ictimai, dini-manevi, bilimsel-kültürel çevrelerinde olan birlik ve beraberlik söz konusu yakınlığı daha da derinleştirmiş ve edebi ilişkileri bir o kadar da muhkemleştirmiştir. Bu sayılan özelliklere göre birçok Doğu klasikleri sanat eserlerini iki veya üç dilde (Arapça ve Farsça, Arapça, Farsça ve Türkçe) yazmışlardır.

Öte yandan, bu dönemde Fars dili bir yıldız gibi sanatsal dil olarak Hindistan ve Orta Asya’da iyiden iyiye kendini göstermiş, Irak ve içinde yaşadığımız bu topraklar da dahil geniş bir coğrafyayı etkisi altına almıştır.

Bu arada İran-Osmanlı ve Fars-Türk edebi-kültürel ilişkileri en üst seviyeye yükselmiştir. Hakani ve Nizami’den başlayarak birçok yerli edip ve şairler Farsça, sonraki dönemlerde ise iki dilde Farsça ve Türkçe eserler yazmışlardır. Bu gelenek yirminci yüzyıla kadar devam eder ve Üstad Muhammed Hüseyin Şehriyar gibi tanınmış Azeri şairinin Türkçe yazdığı unutulmaz “Haydar Baba” şiiri ile birlikte Fars dilinde mükemmel bir divan ortaya çıkar.

Bu makalede irfan çeşmesinden yararlanan iki büyük edib Attar ve Fuzuli[1] arasında gözlemlenen genel ortak değerler analiz edilmektedir.

İran’ın dünya çapında ün yapmış şairlerinden ve aynı zamanda da derin bir mutasavvıf ve Attar olarak anılmasına neden olan Hekim ve eczacılığı ile bilinen Feridüddin Attâr-i Nişaburi (540/1145-618/1222), Senai’den sonra sufi edebiyatının en meşhur temsilcilerindendir ve tasavvuf dünyasının zirvesinde yer alan Mevlana Celaleddin Rumi onu “Ruh” olarak adlandırmaktadır.

عطار روح بود و سنايی دو چشم ا و
ما از پی سنايی و عطار آمديم

“Attar ruh, Senai de onun iki gözü idi,
Biz Attar’ın ve Senai’nin izinde yürüdük.”

Attar, tasavvuf ve irfanın en önemli değerlerini güzel, sanatsal bir dil ile beyan etmiş ve kendisinden geriye zengin bir miras bırakmıştır: “İlahiname”, “Esrarname”, “Müsibetname”, “Muhtarname”, “Mantiku’t Tayr”, “Tezkiretü’l Evliya” ve “Divan” bunlardandır. Attar, belli bir sufi tarikatına mensup olmadan zahidane mezhep ve din yerine aşikane zevk ve batıni bir yaşantıya önem vermiştir.

İrfanda bu yolu seçenler tarikatlarla ilişki kurmamakta, kendilerini onların gelenekselleşmiş kural ve yasaları içinde sınırlamak istemeden şeyh, hırka ve başka zahiri meseleleri kabul etmez, Hz. Muhammed’i (s.a.a) ve Ehl-i Beyt’ini (a.s) manevi mürşit seçerek sıdk ve ihlâs ile batıni seyr ü sülûk menzilleri geçmekle ahlaki-nefsi paklığa, ruhsal aydınlığı ve bu şekilde kemale ve olgunluğa ulaşmaya çalışıyorlar ki, Hak Teala’nın dergahına yaklaşmak saadetine erişsinler.

Attar tasavvuf ve irfanın bütün nazari hikmetine, ameli yönlerine, ahlaki ve manevi meselelerine ait önemli noktaları kendi zengin mirasında yeterince yansıtan, bu karmaşık ama çekici ve değerli hazinenin gizli yönlerini sanatsal-sembolik tahayyül dünyası ile beyan eden arif bir sanatkardır. Onun görüşlerinde Şehabeddin Sühreverdi’nin İşrâk felsefesinin izleri vardır ve kendi “Esrarname” adlı eserinde bu büyük filozofun cahillik ve kıskançlık yüzünden katledilmesini yüreği yana yana dile getirmiştir.

Öte yandan, Attar tasavvuf ve irfan dünyasının tanınmış simalarındandır. Onun edebi ve fikirsel etkisi yalnızca Fars dili edebiyatında değil, Türk dilinde yazan ediplere de oldukça çok olmuştur. Aynı zamanda, Attar Nişaburi’nin eserlerinin konuları Türk dili edebiyatında yaygın bir şekilde işlenmiş ve bazı eserleri de dahil olmak üzere, “Mantiku’t Tayr” mesnevisi ortaçağda Türkçeye çevrilmiştir.

Attar ile Fuzuli arasında irfani değerler açısından ortak ve yakın noktaları aşağıda belirteceğimiz şekilde toplayıp, umumileştirebiliriz:

Aşk, İrfan ve tasavvufta en önemli manevi değer olmakla birlikte batıni marifet yolunu yaşatıp, zenginleştiren ve ona ebediyet armağan eden bir faktör olarak değerlendirilebilir. Rabiat’ül Adeviyye, Beyazıd Bestami ve Hallac-ı Mansur ile başlayan bu sihirli kıvılcım Ayn’ul Kuzzat Hamedani’den sonra Attar’ın sanat tahayyülünde yeniden canbularak Mevlana’nın ruhani atmosferinde alevlenip, onun marifet deryasını coşturup kemale erdi.

Aşk, yazıp okumaktan, çalışıp, beşerin türlü türlü faaliyetlerden değil, başka bir âlemden, Yüce Hakk’ın dergahından saf gönül aynasına inen bir haldir. Attar, Divan-i Eş’ar’ında şöyle der:

عشق را جزين زمان زمانی دگر است
مرغ عشق را آشيانی دگر است
درنيابد کس زبان عاشقان
ز انک عشق را زبانی دگر است

“Aşkın bu zamandan ayrı bir zamanı var,
Aşk kuşunun ayrı bir yuvası var.
Kimse aşıkların dilini bilmez,
Çünkü aşıkların ayrı bir dili var.”

Fuzuli’ye göre de aşk, batıni-ruhani ve manevi bir hal üzere maddi dünyanın üstünde olan tecerrüd âlemine özgüdür.

“Sülûk-i fakr etvarım mezak-i eşk halımdır,
Tecerrüd âlemi seyrinde âlem paymâlımdır.”[2]

Marifet denizinin dalgıcı olmayan bu âlemin sırlarını çözemez der Muhammed Fuzuli:

“Olmayan gavvası bahr-i marifet arif değül,
Çün sedef terkibi tendir lölöyü-şahvar söz.”

Yani arif olmak için marifet denizinin dalgıcı olup, onun derinliklerine, enginliklerine ulaşmak gerekir. Çünkü şah ve sultanlara layık değerli söz, sedef içindeki bir inci parçası gibidir. Bu sedef ise yalnızca marifet denizinin derinliklerinde bulunabilir.

Aşk, bazen de bu iki büyük arifin nezdinde İlahi kaza, bela ve dert gibi anlaşılmaktadır. Nişaburlu Attar’a göre gerçek aşık bu dert ve belayı bir yaşam tarzı olarak kabul eder. Attar, Divan-i Eş’ar:

طريق عشق جانا بی بلا نيست
زمانی بی بلا بودن روا نيست

“Ey can! Aşk yolu belasız değildir,
Bir an belasız olmak reva değildir.”

Fuzuli:

“Ya Rab! Belayi eşk ile kıl aşina meni,
Bir dem belayi eşkden etme cüda meni.”

Aşk, ilahi bir takdir gibi hep dert ve gamla beraberdir. Bu batini ruhsal faktör de yalnızca Âdem evladının kalbine layık olarak onu ölesiye değin takip eder. Attar, Mantiku’t Tayr:

عشق مغز کاينات آمد مدام
ليک نبود عشق بی دردی تمام
قدسيان را عشق هست و درد نيست
درد را جز آدمی در خورد نيست

“Aşk, kainatın kalbi oldu her daim,
Dertsiz aşk, tam aşk değildir lakin.
Meleklerin aşkı vardır ama dert yok,
Dert, ademden gayrisinde hiç yok.”

Fuzuli de, Adem’in gönül ve ruhunun ezelden dert için bir konaklama yeri olduğunu beyan eder.

“Adem’in toprağın gam birle muhammer kıldılar,
Anda derd ü mihnete mukarrer kıldılar.”[3]

Aşık, kendi aşkının kemalini derdin sonsuzluğu ve çaresizliğinde görür, ona göre ki, bir dert sahibi olmak için yüz dua eder. Attar, Divan-i Eş’ar:

درمان چه طلب کنم که در عشقش
يک درد به صد دعا همی جويم

“Aşkında ne derman isteyeyim ki,
Bir derdi yüz duada arıyorum.”

Fuzuli de hakiki aşık olarak derdine derman istemiyor, tam aksine, derdinin çoğalmasını arzuluyordu.

“Var bir derdim ki, birçok dermandan fazladır bana,
Koy beni derdimle, derman eyleme, var ey hekim.”

Aşık hakikat aleminde suret sayılır, onun ruhu ve canı Hakk’tır. Attar:

عشق تو در دست که درمانش تويی
هست عاشق صورت و جانش تويی

“Aşkın öyle bir derttir ki, dermanı sensin,
Aşık surettir, canı sensin.”

Ancak gerçek arif asla suret aleminde mahdutlaşmaz. Attar:

هرک شد در عشق صورت مبتلا
هم از آن صورت فتد درصد بلا

“Her kim aşkta surete müptela olsa,
O suret yüzünden düşer yüz belaya.”

Fuzuli:

“Gönül her suret-i Şirin’e verme, iç mey-i me’na,
Hezar kıl, daşa çalma tişeni Ferhad-i şeyda tek.”[4]

İrfanda esas hedef marifete ulaşmaktır, bunun için suret ve zahirden geçerek anlam ve batıni âleme yönelmek gerekir. Attar:

ترک صورت گير در عشق صفت
تا بتابد آفتاب معرفت

“Sıfat aşkında sureti terk et,
Ki, marifet güneşi nur şaçsın.”

Yine Attar’ın kaleminden:

گر دلت آگاه معنی آمدست
کار دينت ترک دنيا آمدست

“Eğer gönlün manadan agah ise,
Dünyayı terk etmelisin din işinde.”

Fuzuli:

“Biz beka mülkünün istiklal ile sultanıyız,
Mana ile bakiyiz, surette gerçi faniyiz.”[5]

Aşkın zirvesi ve kemali Hakk Teala’ya bağlıdır. Ariflerin nazarında ne varsa aşk ile alakalıdır ve her şey bu gerçeğin mahabbet çevresinde hareket eder. Kur’an-ı Kerim’de buyurulur ki:

“Her şey, gökte ve yerde ne varsa, bir olan Allah’a secde ve dua ediyor.” (Hadid/1, Haşr/1, Saff/1, Rad/1). Attar, Esrarname:

نگه کن ذره ذره گشته پويان
بحمدش خطبه تسبيح گويان

“Bak gör, zerre zerre O’nu arar,
Hamdi için seslenir ve tesbih eder.”

Fuzuli:

”Olur ruhsarına gün, la’line gülberg-i ter âşık,
Sana eksik değil, gökden iner, yerden biter âşık.”

Attar, Divan-i Eş’ar:

همه در عشق میگردند از حال
چه در وقت و چه در ماه و چه در سال

“Hepsinin aşkta hali değişir,
İster bir an, ister bir ay, ister bir yıl.”

Tasavvufta aşk, kendi yüksek makamına göre akıl ve ilimden üstün tutulur. Akıl iki kısımdır: külli ve cüz’i akıl. Külli akıl, bütün varlığı kapsamaktadır. Alem onun sadece bir cilvesi ve yansımasıdır. Cüz’i akıl, bir çeşit nefisle bağlıdır ve onun için aşkı inkar etmektedir. Kalp ve can ise Allah’ın ademoğluna verdiği aşk ve ruhtur. Attar:

عقل اندر حق شناسی کامل است
ليک کاملتر از او جان و دل است
گر کمال عشق می بايد ترا
جز ز دل اين پرده نگشايد ترا

“Akıl Hakkı tanımakta kamildir,
Lakin can ve yürek ondan daha kamildir.
Eğer sana aşkın kamili gerekiyorsa,
Kalpten başka bu perdeyi açan olmaz.”

Fuzuli:

“Men akıldan isterem delâlet,
Akıl mene gösterir dalâlet.”

Akıl ne yapsa, ne etse aşkın özünü ve mahiyetini anlayamaz, idrak edemez. Attar, Divan-i Eş’ar:

عقل کجا پی برد شيوهی سودای عشق
باز نيابی به عقل سرّ معمّای عشق

“Akıl nerden anlasın aşk sevdasının şivesini,
Akıl ile bulamazsın aşk muammasının şifresini.”

Fuzuli:

“Ey Fuzuli eşk men’in kılma nasihden kabul,
Akl tedbiridir ol, sanma ki, bir bünyâdı var.”[6]

Alem içre düzende insan, bu büyük âlemin bir nüshası ve en kâmil varlığı sayılmaktadır. Onun cismi ve vücudu suret aleminden, ruhu ise gayb ve bekâ âlemindendir. Hal böyle olunca da, beşerin kalbi Hakk sevgisini ve İlahi emaneti kendi içine sığdırabilir ve Hak’kı en iyi, en kâmil şekilde tanıyan insandır. Beşerin manevi değeri de işte bu şekilde belirginleşir. Attar, Musibetname:

گر چه کعبه قبله خلق جهان است
ليک دايم قبله جان کعبه جان است
کعبه جان روی جانان ديدن است
روی او در کعبه جان ديدن است

“Kabe dünya halkının kıblesi olsa da,
Daima can kıblesi can kabesidir.
Can Kabesi, cananın yüzünü görmektir,
Onun yüzünü can Kabesinde görmektir.”

Fuzuli (6.s.222):

“Ey rühün kıble-i can, hak-i derin Ka’be-i dil,
Reh-i eşkinde fenâ serhadi, evvel-i menzil.”[7]

Arifin asıl maksadı hakikate kavuşmaktır ve bunun için beşer ile Hakk Teala arasında ne engel, ne hicap varsa, hatta nefis ve can da ortadan kaldırılmalıdır. Attar, Mantiku’t Tayr:

زحمت جان از ميان برداشتند
دل بکلی از جهان برداشتند
جان چو برخاست از ميان بی جان خويش
خلوتی کردند با جانان خويش

“Can zahmetini ortadan kaldırdılar,
Kalbi tümüyle dünyadan kopardılar.
Can ortadan kalkınca kendi cansızlığı ile,
Kendi cananı ile halvet ettiler.”

Fuzuli:

“Seni canan sanırım, çık bedenimden, ey can,
Men ü cananım arasında çok olma hail.”[8]

Aşık, batıni müşahede ve şühud vakti Hakk’ın cemalinden başka bir şey görmez ve hiçbir şey istemez. Attar, Divan-i Eş’ar:

مرا بايد که جان و تن نماند
و گر هر دو بماند من نماند

“Bende gerek can ile ten kalmaya,
Her ikisi de kalırsa artık “Ben” kalmaya.”

Fuzuli, Leyla ile Mecnun:

“Ya Rab mene cism ü can gerekmez,
Canan yok ise can gerekmez.”

Dervişlerin makamı, dünyevi mülk ve maldan yüksekte duran ayrı bir manevi alemdir. Aşık için padişahlık makamı Hakk’ın dergahında dilencilik ile başlamaktadır. Attar, İlahiname:

اگر چه ملک دنيا پادشاهی است
ولی چون بنگری اصلش گدايی است

“Dünya malı padişahlık olsa da,
Lakin bir bakınca aslında dilenciliktir.”

Fuzuli Hakk Teala dergahının dilencisi gibi kendi makamını muhteşem, dünyavi saltanat peşinde gidenin derecesini ise fakirlik ve düşkünlük olarak görür (6.s.353):

“Hakîr bakma mene kimseden sağınma kemem,
Fakîr-i pâdişah-âsâ gedâ-yı muhteşemem.”[9]

Bu yüce dergâha ulaşmak için dünyevi ve maddi ne varsa fani bilmeli ve bu yol ile bekâ mülkünde karar kılınmalıdır. Attar, Divan-i Eş’ar:

گر بقا بخواهی فنا شو کز فنا
کمترين چيزی که میزايد بقا است.

“Eğer beka istersen fena ol ki, fenadan
Doğan en az şey bekadır.”

Fuzuli de, beka mülkünü isteyen dünyevi varlığını fena etmelidir diye öğüt verir.

“Beka mülkün dilersen, fani et varını dünya tek.
Etek çek gördüyünden afitabi-alemara tek.”[10]

Hakk Teala’nın yüce dergâhı fiziki zaman ve mekandan öte bir makamdır, tasavvufta da buna lamekan derler. Attar (2. s. 517): Gazaliyat

چون بباشی فانی مطلق ز خويش
هست مطلق گردی اندر لا مکان

“Eğer kendinden mutlaka fani olsan,
Mutlak var olursun sen la mekanda.”

Yine Attar’dan:

عطار چه در مکان نشستی
برخيز و به لامکان شو .

“Attar! Neden mekanda oturursun,
Kalk ve lamekana doğru yönel.”

Fuzuli:

“Lâ mekan seyrinin azîmetin et,
Bu harâb olacak mekandan geç.”

Aslında Hakk’ın marifetine ulaşan kâmil arif için zahiri âlemde olan bütün tezat ve ihtilaflar aynı kabul edilir. Attar, Divan-i Eş’ar:

گر قهر کنی سزای آنم
ور لطف کنی برای آنم

“Eğer kahredersen, ona layığım,
Eğer lütfedersen, onun içinim.”

Fuzuli:

“Birdirür mastar-ı celal ü cemal,
Bir bilir kahr ü lütfi ehl-i kemal.”

Bu anlamda birbirine zıt kutupların, O’nun lütuf ve kahır sıfatlarının bir yansıması olarak ortaya çıktığı görülmektedir. Attar, Mantiku’t Tayr:

طاعت روحانيان از بهر تو است
خلد و دوزخ عکس لطف و قهر تو است

“Meleklerin itaati Senin içindir,
Cennet ve Cehennem Senin lütuf ve kahrının yansımasıdır.

Fuzuli:

“Demâdem aks alır mir’ât-i âlem kahr ü lütfundan,
Anun’çün geh küdüret zâhir eyler, geh safa peyda.”[11]

Ariflerin son menzili tecrittir. Maddi dünyanın darlık, kasvet ve karanlığından tam manasıyla ayrılıp, tevhide Hakk Teala’nın vahdet nuruna gark olmak demektir. Attar, Esrarname:

دل تو موضع تجريد آمد
سرای خلوت و توحيد آمد

“Senin gönlün tecrit yerine döndü,
Halvet ve tevhit sarayına döndü.”

Fuzuli:

“Kılmıştı kemal-i itidali,
Kesret aleminden onu hali.
Tutmuştu tarik-i ehl-i tevhid,
Bulmuşdu kemal-i terk ü tecrid.”

Arif, vahdet vadisinde kesret aleminden tam olarak ayrılarak her şeyi bir görür ve bir bilir (9.c.2.s.530). Attar (13.s.31): Esrarname

يکی خوان و يکی خواه و يکی جوی
يکی بين و يکی دان و يکی گوی

“Bir oku, bir iste ve bir ara,
Bir gör, bir bil ve bir söyle!”

Fuzuli:

“Dedi: “Bizde bir durur hakikat,
Birlikde yaraşmaz iki suret.”

Attar, Divan-i Eş’ar:

چنان بيخود شدند از خود که اندر وادی وحدت
يکی مست انالحق گشت و ديگر غرق سبحانی

“Vahdet vadisinde öylesine kendilerini yitirdiler ki,
Biri “Enel Hakk” ile mest, bir diğeri “Subhani’de” garkoldu.”[12]

Fuzuli:

“Vâdi-i vahdet hakikatte makam-ı eşktir,
Kim müşahhas olmaz ol vadide sultandan geda.”[13]

Vahdet ve birlik olan yerde ikiliye yer yoktur. İşte burada ihtilafa neden olan faktörlerin en önemlisi olan “Ego-benlik” duygusunu uyandırıp, körüklüyen “Ben” ve “Sen” kavramı önemini yitirir. Attar (4.s.207): Eştername

چون يکی باشد همه نبود دويی
نه منی برخيزد اينجا نه تويی

“Her şey bir olursa, olmaz ikilik,
Buradan ne “Benlik” doğar, ne de “Senlik”

Fuzuli:

“Bizde ikilik nişanı yoktur,
Her birinin özge canı yoktur.”[14]

Attar:

می ندانم تو منی يا من تويی
محو گشتم در تو و گم شد دويی

“Bilmem ki, sen ben misin yoksa ben sen mi,
Yok oldum sende ve ikilik gitti.”

Fuzuli:

“Mende olan aşikâr sensen,
Men hod yoham, ol ki vâr sensen.
Ger men, men isem; nesen sen, ey yâr!
Ger sen, sen isen; neyem men-i zâr?”

Hayret ve şaşkınlık irfan ve tasavvufun en ince merhalelerinden birisidir. Arif bu makamda hem Hakk’ın cemal, celal ve kemal sıfatlarının, O’nun kudret, azamet ve hikmetinin yüceliğinden, erişilmez ve künhüne varılamayan sırlarından, hem de bu sıfat ve hikmetin bu âlemde tezahür eden delil ve nişanelerinden hayrete düşüp, şaşırır ve ne yapacağını bilmez olur. Attar:

بعد ار اين وادی حيرت آيدت
کار دايم درد و حسرت آيدت
کار عالم عبرت است و حيرت است
حيرت اندر حيرت است و حيرت است

“Bundan sonra hayret vadisi gelir,
İşin daima dert ve hasretle gelir.
Alemin işi ibret ve hayrettir,
Hayret içre, hayret içre hayrettir.”

Fuzuli, bu hayretin tüm inceliklerini kalben, bedenen ve ruhen kendi batıni aleminde yaşayarak onu şöyle dile getirir.

“Ey Fuzûlî kalmışam hayretde, bilmen n’eyleyim,
Devr zâlim, baht nafercam, taleb çok, ömr az.”[15]

Bu âlemde her ne varsa O’nun cemâl ve hüsnünün tecellisidir. Her bir noksan ve eksiklik O’ndan kemale erer. Her aşık, O’ndan farklı farklı vuslat tadı alır. Attar:

در هر چيزی ترا جمالی دگر است
در هر ورق حسن تو حالی دگر است
هر ناقص را از تو کمالی دگر است
هر عاشق را ز تو وصالی دگر است

“Her şeyde senin başka bir cemalin var,
Her varakta hüsnünün başka bir hali var.
Her noksanın seninle başka bir kemali var,
Her aşığın sende başka visali var.”

Fuzuli, bu manada güneşi O’nun güzellik kitabından bir yaprak sayar.

“Güneş levhi değil gökte şuâ üstünde zerrinhat,
Felek almış eline bir varak hüsnün kitabından.”

Her şey O’na bağlı, O’nun visalinin teşnesidir. Fuzuli:

“Beste-i zencir-i zülfündür nesimi termizac,
Teşneyi cami visalındır muhit-i hoşkleb.”

Hakikate basiret gözü ile bakan kamil arif, evreni ve varlık âlemini donuk ve manasız olarak tasavvur etmez. Hakk’ın ebedi varlığından başka ne varsa hepsi her an değişiyor, gece ve gündüz, ışık ve karanlık, hayat ve ölüm, hayır ve şer her daim savaş ve mücadele içindedirler. Sanki her şey ortaya çıkar ve yok olur, ölür ve dirilir, bu cereyan bir an bile durmaz, durulmaz. Hal böyle olunca da, kamil arif ölümü ve hayatı, vusalatı ve hicranı, sevinci ve gamı aynı gerçekliğin iki yüzü gibi bir bilmektedir. Attar, Divan-i Eş’ar:

ای هجر تو وصل جاودانی
و انده تو عين شادمانی

“Ey Senin hicranın ebedi visal,
Ve Senin gamın ebedi mutluluk.”

Fuzuli:

“Ehl-i irfandır cihan keyfiyetin tahkik eden,
Kim, nişatından bulur yüz gam, gamınden yüz nişat.”

Vahdet makamından bakılınca insan ile Hakk Teala arasında ne varsa ortadan kalkar. Hatta put, ezeli mâşukun ve mutlak cemalin temsilcisi ve şifresi gibi tasavvur edilir. Bu durumda puthane de, insan-ı kâmilin marifet nuru ile dolu kalbi gibi anlaşılmaktadır. Attar, Divan-i Eş’ar:

مسلمانان من آن گبرم که بتخانه بنا کردم
شدم بر بام بتخانه در اين عالم ندا کردم

“Ey Müslümanlar! Ben o kafirim ki, puthane inşa ettim,
Puthanenin damına çıkarak bu alemde nida ettim.”

Fuzuli:

“Secdedir her kanda bir büt görsem ayinim menim,
Hah mü’min, hah kafir tut, budur dinim menim.”[16]

Attar’ın irfanda öne sürdüğü en önemli ve ehemmiyetli eğitim metodu; nefsi olgunluk ve kemal ile bâtıni saflık ve temizlik için yedi aşamalı seyr ü sülûk menzilleridi. Attar, Mantiku’t Tayr:

گفت ما را هفت وادی در ره است
چون گذشتی هفت وادی درگه است

“Dedi: Yolumuz üzre yedi vadi var,
Yedi vadiyi geçince de dergah var.”

Bu menziller bir anlamda irfanın ameli yönleriyle alakalı olsalar da, daha ziyade onun nazari-teorik, batıni-psikolojik boyutları ile ilgilidir. Feriuddin Attar-i Nişaburi, irfanın yedi vadisini şu sırayla anlatır: Talep, Aşk, Marifet, İstiğna, Tevhid, Hayret, Fena. Zaten Attar’ın irfandaki dehasını ve büyüklüğünü göstermek için Celaleddin Rumi şöyle demiştir:

هفت شهر عشق را عطار گشت
ما هنوز اندر خم يک کوچه اييم

“Attar aşkın yedi şehrini gezdi de,
Biz hala bir sokağın dönemecindeyiz.”

Tasavvuf ve İrfanda nefsin yedi basamaklı tekamül ve bâtıni aydınlanması bununla ilgilidir, ancak buradaki sıralama kesin bir hüküm değildir. Öyle ki, bütün kâmil ariflerin son hedefi vahdet ve tevhid nurunun bâtınına kavuşmaktır. Hatta burada gelinen son fena vadisi de bu hedef içindir. Fuzuli:

“Hâsılım yok ser-i kûyunda belâdan gayrı,
Garâzım yok reh-i aşkında fenâdan gayrı.”[17]

İrfanda insanın temiz ve pak kalbi ile Hakk Teala arasında gizli bir antlaşma-ahit vardır. Arifler de buna “Sır” derler. Kalbin en derin ve gizli köşesi de sır olarak adlandırılır. İrfanda söz sahiplerinin nazarına göre, Hallac-ı Mansur, Aynulkuzzat Hamedani ve Şehabeddin Sühreverdi bu İlahi sırrı açığa vurdukları için dar ağacına çekilmişlerdir. Tarih de onları “Aşk Şehitleri” olarak adlandırmaktadır. Attar da, son şehidin elem verici sonundan etkilenerek, kendi batınındaki o gizli manaları açığa vuramayışının ızdırabını kaleme almaktadır. Attar, Esrarname:

ز بس معنی که دارم در ضميرم
خدا داند که در گفتن اسيرم
ز ما چندان که گويی ذکر ماند
وليک اصل معنی بکر ماند

“Kalbimde o kadar mana var ki,
Allah biliyor, söylemekte esirim.
Bizden bahsedersen çok zikir kalır,
Lakin asıl mana bakir kalır.”

Fuzuli de, İlahi sırrın gizlenmesini şöyle ifade etmektedir.

“Râz-ı eşkin saklaram elden nihân, ey serv-i nâz!
Gitse başım şam tek, mümkün değil ifşâ-yı râz.”[18]

Gerçek ariflerin İlahi marifet nuru ile dolu kalpleri, bu çelişkili ve iki kutuplu dünyada asla huzur bulamaz. Ademden yani yokluktan vücuda gelen varlık yeniden yokluğa dönmeyince bu ıstırap asla bitmez. Attar, vücut ve ademi bir ayna bilir. Suret aleminde olan noksanlık ve kemal onun yansıması ve hayalidir. Attar, Esrarname:

وجود آيينه است اما نهان است
عدم آيينه را آيينه دانست
هر آن صورت که در نقص و کمالی است
در اين آيينه عکسی و خيالی است

“Vücud bir aynadır lakin gizlidir,
Yokluk bu aynayı ayna bilir.
Noksan ve kamil olan her bir suret,
Bu aynada bir akis ve hayeldir.”

Fuzuli:

“Dehr bir sel-abdır mülhak adem deryasına,
Biz ki, ser-gerdanız, o seyl-aba düşmüş har ü has.
Çizginir har ü has ol seyl-ab oldukça revan,
Yetmeden deryaye rahat mümkin olmaz bir nefes.”[19]

Kaynaklar

1. İlahiname, Ferideddin Attar, Teshih: Fuad Ruhani, Tahran, 1972.

2. Divan, Ferideddin Attar, Tashih: Taki Tefzili, Tahran, 1975.

3. Müsibetname, Ferideddin Attar, Tashih: Nurani Visal, 1985.

4. Mantiku’t Tayr, Ferideddin Attar, Tashih: Dr. Sadık Govherin, Tahran, 1977.

5. Muhtarname, Ferideddin Attar, Tashih: Dr. Rıza Şefii Kedkeni, Tahran, 1979.

6. Muhammed Fuzuli, Divan, Eserleri, C.1. Bakü, 1958.

7. Muhammed Fuzuli, Leyla ve Mecnun. Eserleri, C.2. Bakü,1958.

8. Muhammed Fuzuli, Hadikatus Suada, Bakü, 1993.

9. Kimyay-i Saadet, Ebu Hamid İmam Muhammed Gazali, Tahran, 2003.

10. İslam Tasavvufunda Aşk, Nusretullah Kamyab, Tahran, 1996.

11. Mebayin-i İrfan ve Ahvali Arifan, Dr. Ali Asger Halebi, Tahran, 1997.

12. İran Tasavvuf tarihi ve Arifleri, Abdur Refi Hakikat, Tahran, 1991.

13. Esrarname, Ferideddin Attar.

14. Mesneviy-i Manevi, Celaleddin Rumi, Nikolson çapı, Tahran, 1994.

The post Attar ve Fuzuli appeared first on Caferilik.com | Türkiye Caferileri Sitesi.

Giriş

Türklerin İslâmî medeniyet havzasına dâhil olmalarından sonra başarıyla yerine getirdikleri işlerin başında, bu dini kendilerinden önce kabul etmiş olan Arap ve İran gibi iki uygarlığın kültür taşıyıcısı olan dillerine vakıf olup, bu dillerde kaleme alınan eserleri edebî abideler şeklinde yorumlamaları gelmektedir.

Osmanlı şiiri, “İslâmî edebiyatın bütün özelliklerine sahip olmak için XI. asırdan XV. asra kadar uzun bir intibak devresi” geçirmiştir. Bu devre, İran edebiyatının Sa’dî, Hayyâm, Mevlâna, Hâfız gibi güçlü şairlerinin ortaya çıktığı devredir. Hâfız, gazel formunda yazdığı şiirlerinde, değindiği konuların yeniliği ve bu şiir biçimindeki başarısıyla Osmanlı şairlerinin her zaman için ilgi odağındaki bir şairdir. Onun, mazmunları kullanımıyla ilgili şiir becerisi kendisinden sonraki şairler için her zaman aydınlatıcı olmuştur. Hatta Hâfız, Osmanlı şairlerinin şiirle münasebetleri konusunda etkili olup, “gazel”de hüner ortaya koyan bir şair tipinin ortaya çıkmasında öncü olmuştur denebilir.

Arapça ve Farsça yazılmış, anlaşılması güç bazı metinleri şerh etmek, Klasik Türk edebiyatında bir gelenek oluşturacak kadar disipline bağlı ciddi çalışmalardır. Yer yer eleştirilen bu geleneğin, esasında Osmanlı şiiri ve tarihini anlamak için belge niteliği taşıyan edebî ve tarihi ipuçlarıyla örülmüş olduğu inancındayız. Tarihsel gelişim ve değişimler neticesinde evrilen Türk edebiyatının seyrini görmek açısından günümüz çağdaş okuyucusunun bu metinlerden büyük kazançlar sağlayabileceğini düşünüyoruz. Tarihsel bir metin ancak böyle bir gelenek içerisinde hedefine ulaşır.

Hâfız gibi bir şairin çözülemeyen ve üzerinde hâlâ polemik yapılan metinleri vardır. İşte bu metinler Türkçe dışında bir dilde olunca şerh kaçınılmaz olmuştur. Yüzyıllarca süren edebî çabalardan sonra Osmanlı edebiyatı dünya edebiyatına büyük şârih ve şairler kazandırmıştır. Örneğin, İran’da ve İran edebiyatına az çok aşina olanların zihinlerine bugün bile “Hâfız” deyince, bu büyük şairin en iyi yorumcusu olarak kabul edilen Osmanlı şârihi Sûdî-i Bosnevî gelmektedir. Hayatı ve bazı eserleri hakkında kaynaklarda yeterli bilgi bulunmayan Sûdî’nin şerhteki başarısı, çalışmalarının ekseninde olan ve yöntem olarak esas aldığı şârihane tecessüstür. Sûdî, ömrünün büyük bir kısmını vâkıf olduğu Arapça ve Farsça eserleri tetkik ile geçirmiştir.

Sûdî’nin her zaman şârihliği üzerinde durulmuş olması ve edebiyatçı sıfatıyla nitelenerek Türk edebiyatında inceleme konusu yapılmayışı bir eksiklik olarak hâlâ durmaktadır. Çalışmamızın bir nebze de olsa bu kıymetli şârihe dikkatleri tekrar yöneltmek açısından bir adım olmasını umuyoruz. Öte yandan Vehbî Efendi şerhi, Hâfız şiirlerini tek kalıba soktuğu için kendisinden bahsedenler tarafından hak etmediğini düşündüğümüz ifadelerle yerilmiştir. Bu iki şârihe, bazı metinlere yaklaşım tarzları açısından bakıldığında, Vehbî Efendi şerhinin okuyucuya, anlam yelpazesi yönünden daha geniş bir perspektif sunduğu görülecektir.

Sûdî şerhinin, bir metni tarihsel bir alana ve olaya sabitleyip şerhediş tarzı üzerinde de yeniden düşünülmesi gerektiği kanaatindeyiz. Buna karşın, Vehbî Efendi’nin, metinleri zamansal bağlamlarından bağımsız olarak yoruma tabi tutması, şerh tekniği kurallarınca bazı kusurlar taşımakla birlikte, eldeki metnin bize sunacağı şerh imkânları açısından hakkıyla değerlendirilmesi gerektiği inancındayız.

Biz bu çalışmamızın ağırlıklı kısmını teşkil eden Hâfız’ın 9 gazelinin Sûdî ve Konevî tarafından yapılan şerhlerini ihtiva eden Şerh-i Dîvân-ı Hâfız nüshasını esas aldık. Bu şerhin orta kısmında Vehbî Efendi ; yan kısımlarda ise Sûdî şerhi bulunmaktadır. Eserin başında şunlar kaydedilmiştir:

“ Tarîkat-ı mevlevîyye meşâyihinden pîşvâ-yı ehl-i kemâl ve muktedâ- yı ehl-i dâniş ve efdal-i mevlânâ Seyyid Muhammed Vehbî ibn-i Seyyid Hasan el-Eş’arî el-Konevî hazretlerinin Hâfız Dîvân’ına yazdığı şerh-i latîf ve te’lîf-i zarîfdir.

Hâmişde dahi Sûdî merhûmun kezâlik dîvân-ı mezkûr üzerine yazmış olduğu şerh-i münîf kâmilen derc kılınmışdır.”

Hâfız-ı Şîrâzî ve
Osmanlı Şerh Geleneği

Hâfız-ı Şîrâzî’nin Hayatı ve Divanı

Hayatı hakkında bilimsel nitelik taşıyacak çok az belge bulunan Hâce Şemseddîn Muhammed Hâfız, (717/1317)- (726/1326) yılları arası bir tarihte, İran’ının güneybatısında kalan Şiraz şehrinde dünyaya gelmiştir. Biyografisine dair elde bulunan en eski ve muteber belge, onun şiirlerini ölümünden sonra toparlayıp bir divan haline getiren sınıf arkadaşı Muhammed Gülendâm’ın bu divana yazdığı önsözdür. “Hâfız” lakabı kendisine Kur’an-ı Kerim’i ezbere bildiğinden ötürü verilmiştir. Kendi dönemindeki felsefe, mantık, dilbilim, kelam gibi bilimler hakkında öğrenim gördüğü eserlerinden anlaşılmaktadır.

Her büyük şairde olduğu gibi Hâfız’ın yaşamı da menkabevi öykülerle örülmüş ve böylece biyografisi hakkında kesin bilgiden yoksun kalınmıştır. Annesi Kâzerûn’lu olan şairin, babasının Salgurlular döneminde Kûhpâye’den Şiraz’a geldiği söylenir. Tezkirelerin verdiği bilgiye göre babası öldüğünde ailesini geçindirmek amacıyla bir süre fırında çalışmış ve yine bu döneminde ilme ilgi duymuştur. Şair, Kıvamüddin Ebu’l-Bekâ b. Mahmud-ı İsfahânî-yi Şîrâzî gibi zamanının büyük hocalarından ders alarak bu şahsiyetlerden büyük bir saygıyla söz etmektedir. Henüz bir öğrenciyken şiire ve ilme düşkün olan Hâfız, Gazan Han zamanında Şiraz’da kısa bir süre yönetimde bulunan, (1307-1357) “rind” bir hayat tarzı ve dünya görüşüne sahip, aynı zamanda eğlenceye düşkünlüğüyle de bilinen Fars valisi Ebu İshak tarafından himaye edilmiştir. İşte böyle bir ortamda döneminin iktidarıyla yakın ilişkilerde bulunan Hâfız’ın ünü, Fars ülkesini aşıp Hindistan’a, Bengal’e ulaşmıştır. Ebu İshak’ın son dönemlerinde, hükümeti baskıcı bazı yönetimler ele geçirince Hâfız, Şiraz’ı terk etmek zorunda kalmıştır.

Yaşamı ve yaşadığı coğrafyayla ilgili bilgiler her ne kadar şiirlerinden çıkarılsa da hakkında yazılanlarla bu bilgiler bazen birbiriyle çelişmektedir. Hâfız’ın ölüm tarihi ebced hesabıyla “hâk-ı musallâ” olarak 791/1389 olarak geçmektedir.

Fars muhayyilesinin hafızası olarak kabul edilen Hâfız, kaside, rubai ve kıtalar yazmış olmasına rağmen ona asıl şöhret kazandıran gazelleridir. Bütün şiirlerinin toplandığı Divan’ında altmış altı rubai, mesnevî türünde bir Sâkînâme ve bir Muganninâme, beş kasîde, bir muhammes, dört mesnevî, otuz dört kıta, beş yüz dokuz gazel vardır. Hâfız’ın en büyük başarısı gazelde yaptığı yeniliktir. Bu yenilik şöyle açıklanabilir:

“Fars şiir tarihinde gazelin kendine özgü bir çizgisi vardır. h.4 ve 5. asırda dahi gazel tam olarak kasideden ayrılmamakta ve kasidenin iftitahiyye ya da tagazzül ve teşbîb bölümleri sevgiliden çok tabiat güzelliklerini betimlemekteydi… Gazel, Hâfız’a kadar tek konusu aşk olan bir temada süregelmiştir. Bu tema Mevlâna’da zirveye ulaşmıştır. Hâfız, merhum Deştî’nin tabiriyle, Mevlânâ’nın ârifâne söyleyişle, Sa’dî’nin âşıkâne üslûbunu birleştirmiştir. Ama şair, gazelin bir iki mazmundan öteye geçmediğini kavrayıp başka yollar düşünmüştür. O yol da gazelin beyitlerini bağımsız bir form olarak ele almaktır. ”

Dolayısıyla Hâfız, gazelin konseptini değiştirmiş, şiirde sanatsal becerinin beyte odaklanmasını sağlamıştır.

Her şair gibi Hâfız’da da kendinden önceki şairlerin etkisi hissedilir. Bu şairler Hacû-yı Kirmânî, Selmân-ı Sâvecî, Ömer Hayyam, Mevlana Celaleddin-i Rûmî, Sa’dî-i Şîrâzî ve Kemâleddin-i İsfahânî olarak sayılabilir. Bugün bir çok Avrupa diline çevrilmiş Hâfız Divan’ ı aynı zamanda fal kitabı olarak da kullanılmaktadır. Dünya edebiyatını da derinden etkilemiş olan bu şair “Lisânü’l- Gayb” ve “Tercümânü’l-Esrâr” olarak isimlendirilmiştir.

Hâfız, Osmanlı şiirinde, başta Ahmed Paşa, Şeyhî, Fuzûlî, Bâkî, Hayâlî, Nef’î, Nâilî, Neşâtî, Nâbî, Şeyh Gâlip gibi birçok Osmanlı şairine de ilham kaynağı olmuştur

Osmanlı Şerh Geleneği

Türk edebiyatında şerh geleneğine değinmeden önce “şerh”in etimolojik ve terimsel açıdan işaret ettiği yerler hususunda durmanın faydalı olacağı kanaatindeyiz. “Şerh”in ‘Kamus Tercümesi’ndeki izahı; “müşkil, mübhem ve mahfî makûlesini keşf ve izhâr eylemek, fehmeylemek, kesmek, açmak” şeklindedir.

“Kâmus-ı Türki”de “Bir kitâbın ibâresini yine o lisânda veya bir lisân-ı âherde tafsîl ve izâh ederek müşkilâtı açma” olarak tanımlanmıştır. Şerh, Kur’an’ı anlama ve koruma çabasıyla ortaya çıkan, kök olarak “sefare”(görünen ve maddi varlıklar için) ve “fesare”(gizli ve maddi olmayan varlıklar için) eylemlerine dayanıp, “açmak” manasındaki “tefsir” ile de anlam akrabalığına sahip bir kavramdır.

Türk edebiyatında göze çarpan şerh örnekleri “müşkilât” ve “şathiyât” adı verilen, görünüşte din dışı ama içerik olarak irfânî anlamlara işaret eden metinlerdir. İster bu tür metinlerin ister başka metinlerin şerhleri, şârihin dünya görüşüne göre şekil almaktadır. Buna Yunus Emre’nin bir şathiyesi örnek olarak verilebilir. Yunus Emre’nin “Çıktım erik dalına anda yedim üzümü” şiiri farklı şârihler tarafından farklı biçimde şerhe tabi tutulmuştur.

Edebî metin şerhi, bir metnin daha iyi anlaşılması için, içinde geçen kelimelerin tahlili, edebî sanatların tesbiti, mazmunların işaret ettiği yerlerin tarifi ve aynı metnin ilişki içinde olduğu benzer metinlerle mukayesesi şeklinde yapılmıştır. Türk klasik edebiyatının ürünleri sayılan metin şerhleri, ilk bakışta her ne kadar filolojik çalışmalar olarak görülse de dikkatli incelendiklerinde bunların edebî kaygılarla ortaya konmuş sanat ürünleri olduğu görülür. Manzum metin şerhleri, Sûdî ve Vehbî Efendi şerhlerinde görüldüğü gibi, beytin merkeze alınmasıyla parçadan bütüne doğru bir plan takip edilerek yapılan çalışmalardır. Bu durumda şerhlerin kendisi de en az şerhi yapılan metin kadar edebî hususiyetleri haiz bir vesika haline gelebilmektedir. Bu tür şerhlerde şârih, kişisel kanaatlerini de esere uygular. Manzum eserler bu açıdan bakıldığında eleştirel metinler olarak da yorumlanabilirler.

Metin çözümlemelerinin ağırlıkta olduğu bu şerhlerde öncelikle şerhe tabi tutulacak metin başa konur. Daha sonra Sûdî ve Konevî’de olduğu gibi metinde geçen sözcüklerin gramatikal tahlilleri yapılır. Bu bölümlerde yer yer anlaşılması güç kavramlar başka şair ya da yazarlardan örneklerle desteklenir. Bu yöntem, Kur’an’ı anlama çabası sonucunda ortaya çıkan tefsir usulünün plan olarak takip ettiği yöntemdir. Buna göre kelimelerin “delâlet “ettikleri anlam geleneksel yönteme sadık kalınarak analiz edilir. Öyle ki beyitte kullanılan lafızlar şârihlere adeta “kılavuzluk”eder.

Osmanlı kültüründe şerh geleneği o kadar güçlüdür ki bu gelenek içinde manzum lügat, mu’amma ve lügaz türlerine yazılan şerhlerin de önemli bir yer kaplar. Osmanlı şerh tarihinde, edebî niteliğine bakılmaksızın bazı metinler de şerhe tabi tutulmuştur. Şerhler bazen de din öğretisini halka yaymak amacı güdülerek yapılmıştır. Sa’di’nin Bostan ve Gülistan, Mevlana’nın Mesnevî-i Manevî şerhleri hep bu amacın ürünleridir.

Doğu edebiyatında tasavvuf sistemi, hem ortaya konan metnin oluşumunda hem bu metnin şerhinde daima yapıcı ve belirleyici bir rol üstlenmiştir. Dolayısıyla Şerhler bir takım tasavvufî mazmunların ışığında kaleme alınmıştır.

XVI. yüzyıl, Osmanlı’nın hem politik hem de edebî alanda verimli bir yüzyılıdır. Sûdî’nin de içinde bulunduğu bu asırda Osmanlı şiiri ve nesri zirveye doğru yükselmektedir.

Osmanlı eğitim sistemi içinde şerhler başlıca ders kaynaklarıdır denebilir. “Aritmetikte Bahâüddin el-Âmilî’nin Hulâsatü’l-Hisâb’ına yazılmış şerhin, geometride Şemsüddin es-Semerkandî’nin Eşkâlü’t-Te’sîs’ine Kadızâde er-Rûmî’nin yazdığı şerhin, astronomide el-Çağminî’nin el-Mulahhas Fi’l-Hey’e’sine yine Kadızâde’nin yazdığı şerhin, tıpta İbni Sînâ’nın el-Kânûn adlı eserine yazılmış şerhlerin, fizikte Esîrüddîn el-Ebherî’nin Hidâyetü’l-Hikme’si ile Necmüddîn el- Kâtibî’nin Hikme-tü’l-’Ayn’ına yazılmış şerhin ders kitabı olarak okutuldukları bilinmektedir.”

Hâfız Divanı Üzerine Yazılan Şerhler

Sürûrî ve Dîvân-ı Hâfız Şerhi

Sürûrî 16. asrın meşhur hadis, tefsir ve belagat bilginlerindendir. Asıl adı Sürûrî Muslihuddîn Mustafâ b. Şa’bân el-Gelibovî er-Rûmî şeklinde geçmektedir. 897/1491 yılında Gelibolu’da dünyaya gelmiştir. Vefatı “Mîreved be-behişt” ve “Gitti cihân-ı Sürûrî” terkiblerinin delaleti olan 969 tarihinde, kabri, Kasımpaşa semtinin Beyoğlu tarafında yaptırdığı mescid avlusundadır. Küçük yaşlarda babasının teşvikiyle ilme başlamıştır. Devrinin, Kara Davud, Kadrî Efendi, Taşköprizâde Mustafa ve Abdulvâsi gibi saygın bilginlerinden dersler almıştır. Devlet kademesinde görevler almış fakat adı siyasi bir takım yolsuzluklara karışınca görevini bırakmak zorunda kalmıştır. Bundan sonra Emir Buhârî tekkesi şeyhi Nakşibendî Mahmud Efendi’ye bağlanıp tarikat yoluna girmiştir. Sürûrî’nin “Bahrü’l-Ma’ârif” ve “Şerh-i Mesnevî” ismiyle, tanınmış iki büyük eseri vardır. “Bahru’l-Ma’ârif” eseri Osmanlı edebiyatı ile meşgul olan zâtlara lüzumlu eserlerdendir ki bir mukaddime, üç makale, bir hâtime üzerine tertip olunmuştur. Bu ikinci eseri onun “Şârih-i Mesnevî” olarak anılmasına vesile olmuştur. Osmanlı müellifleri eserinde Sürûrî’nin eğitim durumuyla ilgili şu ifadeler kayıtlıdır:

“…Farsça’nın derinliklerine aid bazı noktalarda hataları bulunur.

Şairlikte ilk devir şairlerinin orta derecelilerindendir.

Hâfız divanına yazılan en eski şerh, mesnevî şârihi Sürûrî’nindir. Bu şerh, kendisinden sonra gelen şârihlerce, özellikle Sûdî tarafından eleştirilmiştir. Diğer eserleriyse şu şekilde sıralanabilir:

–  Hâşiye-i Tefsîr-i Beyzâvî

–  Şerh-i Buhârî ile Nısıf

–  Hâşiye-i Evâil-i Hidâye

–  Hâşiye-i Telvîh

–  Hâşiye-i ‘İnâye

–  Şerhu Misbâh

–  Şerhu Mu’ammeyât-ı Câmi’

–  Terceme-i Ravzatü’r-Reyâhîn fî Hikâyeti’s-Sâlihîn

–  Şerhu Şebistân-ı Hayâl

–  Şerhu İsâgoci

–  Terceme-i Acâib-i Mahlûkât

–  Terceme-i Zâhiretü’l-Mülûk

Şem’î ve Dîvân-ı Hâfız Şerhi

Prizren’li (Perzerin) Şem’î olarak bilinen bu şârih, hayatını ders vermekle idame ettirmiştir. Şeyh Vefâ Hazretlerinin kaykamam ve halifesi Ali Dede’nin halifelerindendir. Mutasavvıf bir kimliğe sahip olan Şem’î 16.yy’ın tanınmış şârihlerindendir. Kaynaklarda ve kendi çalışmalarında sadece ismine rastlanmaktadır.

Osmanlı müellifleri eserinde, bu şârihin hayatının sonlarında “meyhâne âlemine müptelâ” olduğu kaydedilmiştir. Şem’î Farsça bir çok esere şerh yazmış bir şârihtir. ‘Mesnevî-i Şerîf’e,           “Dîvân-ı Hâfız’a, “Bostan”a, “Pend-i ‘Attâr”a,

“Sebhatü’l-Ebrâr”a, “Bahâristân”a, “Tühfetü’l-Ahrâr”a, “Mantıkü’t-Tayr”a şerhler yazmıştır.

Vefatı 1000/1591’dedir. Üsküdar’da Rumi Muhammed Paşa Cami-i Şerifinin kıble tarafındaki avlu kapısı dışarısında medfûndur.

“Şem’î Mesnevî şerhinde olduğu gibi, Hâfız divanı şerhinde de birçok hatalar yapmış, kelimelerin gerçek manalarını bir kenara bırakarak onlara tasavvufî manalar vermeye çalışmıştır.” Sûdî bu hataları şerhinde yeri geldiğince tenkit etmiştir. Sûdî, ayrıca “ Şerh-i Bûstân” adlı eserinde Şem’î’yi reddetmiş hatta hatalarıyla alay ederek, acı nükteler yapmıştır.

Sûdî-i Bosnevî’nin Hayatı, Şahsiyeti ve Şârih Kişiliği

Hayatı hakkında kaynaklarda yeterli ve kesin bilgiden mahrum olduğumuz bu Osmanlı şârihinin, asıl adı Ahmed’tir. Bosna’nın Foça şehrine yakın Çayniça kasabasına bağlı Sudiçi köyünde doğduğu bilinmektedir. Doğum tarihine ve ailesine ilişkin ise herhangi kesin bir kayıt yoktur.

16. asrın büyük devlet adamı Bosnalı Sokollu Mehmet Paşa zamanında Bosna’dan birçok kişinin İstanbul’la gelip tahsillerini tamamladıkları bilinmektedir. Sûdî de bu kişilerden olmakla beraber, kendisinin hangi hocalardan ders aldığı konusunda kaynaklarda sıhhatli bir bilgi bulunmamaktadır.

Sûdî İstanbul’daki tahsilinden sonra eğilim duyduğu Fars dilini mükemmelleştirmek için Diyarbakır’a (Amid) gitmiştir. Orada zamanın en iyi Farsça bilgini olarak bilinen Muslihuddin Lârî’den dersler almış, onun meclislerinde bulunarak, içinden çıkamadığı ilmî meseleleri halletmiştir.

Sûdî daha sonra yine aynı amaçla Diyarbakır’dan Şam’a gidip burada da bir süre ilim ile meşgul olmuş ve şair Halim-i Şirvanî’den Gülistan’ı okumuştur. Şam’da kaldığı süre boyunca çeşitli ilmi ortamlarda bulunmuş ve o devrin uleması ile fikir teatisinde bulunmuştur. Sûdî, bu yolculuklar ve müzakereler esnasında şerhlerini yapmayı düşündüğü eserleri zihninde bir taslak olarak beraberinde sürekli taşımıştır.

On yıla yakın süren bütün bu ilim yolculuklarından sonra İstanbul’a dönen Sûdî, tahsiline burada da devam etmiştir. Şârih, İstanbul’da dönemin meşhur bilginlerinden dersler almıştır. Sûdî II. Sultan Selim devrinde, Sokollu’nun yönetimde etkin olduğu bir sırada “Gılman-ı Hassa”ya hoca olarak tayin edilmiştir. Sûdî ileride Osmanlı saray ve idaresinde aktif roller, yüksek statüde vazifeler alacak gençlere ders vermekteydi. Bu görevi ne kadar sürdürdüğü malum değildir. Kaynaklarda az bir emekli maaşıyla görevden uzaklaştırıldığı kaydına rastlanmıştır. Daha sonra kendisi ölümüne kadar inzivaya çekilmiş ve eserlerine yoğunlaşmıştır.

Şârihin ölüm tarihi tam olarak bilinmemektedir. Osmanlı müellifleri eserinde ölüm tarihi 1005/1596 yılında İstanbul’da vefat ettiği ve Yusuf Paşa camisi avlusuna defnolunduğu kaydedilmiştir. Eserde Sûdî ile ilgili şu eleştiri de yapılmıştır: “Basılmış eserlerinde Farsça kaidelerine ait bazı hatalarına tesadüf olunmakla beraber istifadelidir.”

Sûdî, şerh alanında üstünlüğü tartışılmaz eserler ortaya koyabilmek maksadıyla ömrünün çoğunu ilmi seyahatlerle geçirmiştir. Farsça ve Arapça’ya vakıf olan şârih şerh metodunda alan araştırmalarına dayalı bir sistem takip ederek Şem’î ve Sürûrî Mustafa gibi şahsiyetlerce de şerhe tabi tutulan metinleri onlardan daha ilmi yöntemlerle analiz etmiştir. Sûdî, şerhinde adeta bir eleştirmen gibi başka şerhleri tenkit etmiş, onlardaki kusurları müstehzi bir dille ele almıştır. Sûdî’nin şerhteki bu başarısı hayat öyküsünden de anlaşılacağı üzere şerhini yapacağı metinlerle ilgili yaptığı yıllar süren araştırmalarına dayanmaktadır.

Sûdî’nin Farsça Eserlere Dair Yazdığı Türkçe Şerhler

I- Risâle-i Sûdî:

Hâfız-ı Şirâzî’nin ilk gazelinin ikinci beytine yazdığı şerhi ihtiva eden eserdir.

II- Şerh-i Dîvân-ı Hâfız:

Sûdî’nin 1595 tarihinde tamamlamış olduğu bu eseri Mevlâna ve Sa’dî’nin eserlerinden sonra en çok okunan eserdir. Farsça öğrenmek isteyenlerin ilk başvuru kaynaklarından olan eser alanında yazılmış en iyi şerh olarak kabul edilmektedir. İran da dahi hala en iyi Hâfız şerhi olarak nitelenen bu eser Farsça’ya tercüme edilmiştir. Hâfız gibi “Lisânü’l-Gayb” ve “Tercümânü’l-Esrâr” olarak adlandırılan bir şairin çözülemeyen birçok beyti Sûdî’nin isabetli yorumlarıyla aydınlanmıştır.

Esasında Hâfız divanını, Sûdî’den önce, Şem’î ve Sürûrî gibi şârihler şerh etmişlerse de Sûdî bu iki şârihin eserlerindeki naivlikleri görerek kendisi de aynı eseri şerhe koyulmuştur.

III. Risâle-i Sûdî

Sa’dî-i Şirâzî’nin Gülistân adlı eserindeki bir beytin şerhini içeren risaledir.

IV. Şerh-i Gülistân:

Sûdî’nin 1595 yılında kaleme aldığı ikinci eserdir.

V. Şerh-i Bûstân:

Sûdî’nin 1597 yılında Sa’dî Şîrâzî’nin Bûstan adlı eserine yazdığı şerhtir. Bu eser Farsça’ya tercüme edilmiştir.

VI. Şerh-i Mesnevî:

Kaynaklarda Sûdî’nin, Mevlâna’nın Mesnevî’sine bir şerh yazdığı kaydı olmakla birlikte esere hiçbir kütüphanede tesadüf edilememiştir.

VII. Şerh-i Lügat-ı Şâhidî

Gülşen-i Tevhîd sahibi, Şâhidî’nin Lügat-i Şâhidî ismiyle meşhur manzum Farsça lügatçesine yapmış olduğu şerhtir. 25

Sûdî’nin Arapça Eserlere Dair Yazdığı Türkçe Şerh ve Tercümeleri

I. Şerh-i Kâfiye (Tercemetü’l-Kâfiye)

Sûdî’nin Arapça nahve dair yazdığı ilk büyük eseri, İbn-i Hâcib’in Arapça küçük bir nahiv kitabı olan el-Kâfiye adlı eserine 1588 yılında yazdığı şerhtir.

II. Şerh-i Sâfiye:

İbn-i Hâcib’in Arap gramerini içeren el-Sâfiye eserine yazılan şerhtir.

III. Tercüme-i Takrirât ‘ala Hutbet-i Feridüddîn:

İbn-i Hâcib’in “Tercüme-i Takrirât ‘ala Hutbet-i Feridüddîn” adlı eserine Sûdî’nin yapmış olduğu şerhtir.

IV.  el-Zâv’ın Tercümesi:

Sûdî’nin, Tâceddîn İsfarâîn’in Arap nahvine dair yazdığı el-Zâv eserini tercümesidir.

V. Haşiye ‘ala Şerh Hidayet el-Hikme:

Kâdı Mîr Hüseyin Maybûdî’nin “Şerhu Hidâyeti’l-Hikme” eserine, Sûdî’nin yazdığı hâşiyeyi ihtiva eden eserdir.

Vehbî Konevî’nin Hayatı, Şahsiyeti ve Şârih Kişiliği

Bir Mevlevî şeyhi olduğu bilinen Vehbî Efendi’nin hayatına ilişkin kaynaklarda yeterli bilgiye ulaşılamamaktadır. “Osmanlı Müellifleri” eserinde kendisiyle ilgili şu bilgiler mevcuttur:

“‘Urefâ-i mevlevîyeden fâzıl bir zât olup Konya’da Eş’arîzâde denmekle meşhurdur. Hoca Hâfız-ı Şîrâzî Dîvân’ına yazdığı şerh meşhûrdur. V. 1244, merkadi dergah-ı cenâb-ı Mevlânâ’dadır.”

Vehbî Efendi’nin Hâfız Divanı şerhiyle ilgili bir çok tenkit yapılmıştır. Tenkitlerin merkezi, bu şerhin tasavvufî yorumu tercih etmesinden dolayıdır. Tahsin Yazıcı, bu şerh ile ilgili “Hâfız’ın hemen her sözünü tasavvufî açıdan yoruma tabi tuttuğundan onun gerçek düşüncelerini ve sanatını yansıtmamaktadır” derken; A. Gölpınarlı da benzer şekilde Vehbî Efendi şerhini şöyle tenkit etmiştir:

“… Şüphe yok ki Hâfız’ın en garip ve saf şerhi Vehbî Efendi şerhidir. İkinci Mahmut devrinde (1808-1839), yani çok muahhar bir zamanda Mehmed Vehbî adlı Konyalı bir mevlevî tarafından meydana getirilen bu eser, baştanbaşa saçma, zoraki ve gülünç te’villerle doludur. Vehbî’ye nazaran Hâfız, Mevlevîdir ve her sözünün tasavvufî bir manası vardır!”

Mevlevî terbiyesinin gerektirdiği şekilde dünyaya bakan bu şârihe yapılan tenkitlerin bazen aşırıya kaçtığı kanaatindeyiz. Hâfız’ın şiirlerini anlamak maksadıyla şerhe göz atan bir araştırmacı rahatlıkla şârihin şiirleri ‘tercüme’ ederken şahsi tasarrufta bulunmadığını; bulunduğu takdirde de “manâ-yı işâreti” üst başlığıyla hareket ettiğini görecektir. Dolayısıyla Vehbî Efendi tasavvufî şerh usulünü şuursuz bir şekilde benimsememiş; aksine takip ettiği şerh metodunu son derece bilinçli olarak tercih etmiştir. Vehbî Efendi şerhindeki mukaddime dikkatli okunduğunda bu şârihin, klasik edebiyatımızda söze konu edilen birçok mevzudan haberdar olduğu ve kendisinin de bu konularla ilgili bir takım fikirler beyan ettiği görülecektir. Dolayısıyla Vehbî Efendi şerhi kendi içinde sistemli bir yol takip etmektedir. Şârih, mukaddimesinde Hâfız’ın şiirlerinin nasıl anlaşılması ve nasıl anlaşılmaması gerektiği üzerinde durur:

“Ol lisânü’l-gayb ve tercümânü’l-esrârdır, nice esrâr-ı gaybiyye ve me’ânî-yi hakîkîyyeyi kisve-i sûretde ve libâs-ı mecâzda göstermişdir.”

Görüldüğü üzere Vehbî Efendi Hâfız’ın iki lakabı üzerinde durarak şerhinin takip edeceği yöntemin ana hatlarını açıklamıştır. Vehbî Efendiye göre Hâfız, “gaybın dili” olduğu için “biçim kılığı” ve “mecâz giysisi” ile merâmını anlatmıştır. Şârihe düşen görev ise, bu “giysi”yi en uygun biçimde çıkarmaktır.

Vehbî Efendi, Hâfız’ın görünüşte bir tarikata mensup olmadığını ama Hâfız gibi kişilerin doğuştan ilahî bir takım sırlara vakıf olduğunu belirtir. Ayrıca Vehbî Efendi’nin şerhini yaptığı şairin hayatına dair malumatının da olduğu şu satırlarda görülmektedir:

“Gerçi Hâfız zâhiren bir pîrin dest-i irâdetini tuttıgı ma’lûm degildir. Mahfı olmıya ki vuslat-ı Hakk’a elbette bir vâsıta lâzımdır illâ fakat üveysîler ki anları Resûl-i Ekrem sallallâhu te’âlâ ‘aleyhi vesellem hücre-i nübüvvetde terbiyyet ider. Hâfız-ı Şîrâzî dahi üveysîlerdendir. Anınçün zâhiren bir pîre inâbet itmemişdir.”

Bu satırlardan anlaşıldığı gibi Vehbî Efendi’nin nazarınca Hâfız bir “Mevlevî” olarak değil “üveysî” olarak nitelenmiştir.

Vehbî Efendi daha sonra Hâfız’ın şiirlerindeki kapalılık sebepleri üzerinde durur. Bu açıklamalarında bile Konevî tasavvufî dili elden bırakmayarak “uyarı” mahiyetinde şunları yazar:

“(tenbîh) Ey ehl-i insâf olan karındaş-ı ‘azîzim, Hazret-i Hâfız ve Hâfız gibi ‘âşık-ı mest-i müdâm kimseler bunun gibi şarâb-ı ‘ışk-ı ilâhîyyeyi nûş idüp mazhar-ı tecelliyyât ve füyûzât-ı bilâ-vasıtât olan zevât-ı ‘âlî- himmetlere esrâr-ı tevhîdden bir feth-i bâb olup iskât-ı izâfetle Hak subhânehu ve te’âla suver-i muhtelifede tecelliyyât-ı müte’âkibe ve esmâ ve sıfât-ı mütenevvi’a ile zuhûr ittikde… Ta’bîr-i müşkil olup ve ‘avâm-ı ke’l-hevâmdan setri vâcib oldugıçün kâh sûret-i hezelde kâh sûret-i mecâzda ta’bîr buyururlar.”

Vehbî Efendi adeta kendi şerhinin bir tür savunması denebilecek mukaddimesinde bir takım mazmunların ne anlama geldikleri üzerinde dikkatle durmuştur. Şârih, şerhini oluşturmadan önce yorumlayacağı metinler üzerinde yapılan polemiklere kendi de katılmış ve fikirlerini beyan etmiştir. Hâfız’ın şiirleri gibi metinlerin nasıl anlaşılması gerektiği yönünde bir takım tavzihatta bulunan Vehbî Efendi, kendisinin de takip ettiği tasavvufî şerh metodunu şiddetli bir şekilde savunmuştur:

“Ol eclden ehlüllâhın müteşâbihâta mülhak kelimât-ı kudsiyye-i işârâtiyyelerinde iştibâh idüp mey-i rahmânî ile mey-i şeytânî ve âsmân ile rismânı, zenbûr-ı ‘asel ile zenbûr-ı harânı zâten müşterek zanneylediler, belki mü’min-i mahbûb ile kafir-i mabgûzı dahi ma’na ve rûhen müşterek zanneyleyip kâlellâhu te’âla (mâ lihâze’r-resûli ye’kulu’t-ta’âme ve yemşî fi’l-esvâk) dimege ictisâr idüp mel’ûn-ı ebedî oldılar.”

Vehbî Efendiye göre en sık kullanılan mazmunlardan olan “şarâb”ın mecazen “ilâhi aşk” olarak yorumlanmaması “bal arısıyla eşek arısını karıştırmak” kadar büyük bir hatadır.

Vehbî Efendi daha sonra Hâfız’ı “ser-defter-i meczûbîn, güzîde-i âşıkân ve kalenderân-ı hakîkat-bîn” gibi sıfatlarla niteleyerek şöyle devam etmiştir:

“Hazret-i Hâfız-ı Şîrâzî lisân-ı gayb ile buyurdıgı gazeliyyât-ı mülhemâtında hezel sûretinde ve mey ve mahbûb-ı mecâzî hey’etinde görinen esrâr-ı ma’neviyyelerin te’vîline kâdir olamazsın, bâri muğ ve muğbeçeden ve zünnârdan ve büt ve zülf ve ebrû ve mahbûb ve mahrûlardan ve çeşm ve leb ve dendândan ve tevangerân ve esb ü esterlerden ve pîr-i mugândan ve bunların emsâli mülhekât-ı müteşâbihâtlardan beyne’t-teşbîhi ve’t-tenzîh tevhîd murâd olunan elfâz-ı behiyyelerini mecâza haml itmeyüp galebe-i sultân-ı ‘ışkla zuhûr iden ta’birâtlannı murâdları ma’nâ-yı mecâzîdir ve mâsivallâhdan ba’zı eşyâ ve ba’zı eşhâsdır deyü iftiradan hazer idesin ki sû-i hâtimeye sebebdir.”

Vehbî Efendi bu cümlelerden anlaşılacağı üzere takip ettiği metodun diğer metotlardan ayrılan yönleri üzerinde ısrarla durmuş ve elindeki metinlerin nasıl anlaşılması gerektiği hakkında detaylı bilgiler sunmuştur. Şârih, Hâfız’ın metinlerinin büsbütün mecazlı söyleyişe dayandığını; aksi takdirde yorumlanması durumunda bunun, metinlere ve şairine bir “iftira” olacağını ifade etmektedir.

Vehbî Efendi mukaddimesinde metinlerde geçen mazmunların, tasavvûfi dilde belli anlamlara gelmesi gerektiğinin sebepleri üzerinde durmuştur:

“Mal’ûm ola ki ehl-i tahkîk ve kibâr-ı ehlullâh rû ve zülf ve hâl ve hat ve ebrû ve leb gibi elfâz-ı mecâziyye ve ‘acîbeleri silk-i nazma çeküp hakâyık ve dakâyıktan beyne’l-’arîfîn birer ma’nâ-yı latîfe-i azîmelere işâret buyurup esrâr-ı tarîkatı ‘avâmdan setr itmek içün ‘âşık-ı sâdık kendüye olan tecelli-yi cemâl ve celâl-i ilâhîyye ile ma’şûk-ı hakîkînin miyânında olan lezâiz-i rûhâniyyeleri beyân ve çeşm-i beşâretle mezâhirde müşâhede eyledikleri cemâl-i bî-nişân zâhiri ‘ayân eylemişlerdir.”

Bu açıklamalardan sonra şârih, küçük tasavvufî bir sözlük sayılabilecek, Hâfız Divanı’nda geçen lafızların geldikleri anlamlar üzerinde durmuştur:

‘Işk: İfrât-ı muhabbete dirler.

‘Âşık: Mütehayyir ve müştâk-ı cemâl ve celâl-i ilâhî Ma’şûk: Hak Te’âla bes Hüsn: Cem’iyyet

Kemâlât: Vecd-i cezbe-i tâmm-ı Hak Şûhî: Lezzât-ı teveccühâtta zuhûr iden şîve-i ilâhî Şîve: Cezbe-i ilâhî Vefâ: ‘inâyet-i ilâhî

Cefâ: Sâlikin kalbi mea’ârifden perîşân olmaklığa Cevr: ‘Urûcda seyrden sâliki girü tutmak.

Nâz: Kalbe kuvvet virmek.

İstiğnâ: Derekât-ı mevcûdâtdan mestûr olan heybet-i celâliyyet-i Hak Tîr-i gamze: A’mâl ve ‘ibâdâtı redditmek.

Serkeş: Muhâlefet-i irâdet-i ilâhî ve hilâf-ı murâd-ı sâlik Emîr: İrâdetini câri tutmak.

Tevângerî: Huzûr-ı cemi’ kemâlât.

Terk-i nâz: Bilâ-vâsıta kable’s-sülûk zuhûr iden cezbe-i ilâhî Târâc: Selb-i ihtiyâr-ı sâlik Mütevârî: İhâtât ve istilâ-yı ‘ışk-ı ilâhî Âşnâî: Te’alluk-ı rubûbiyyet

Gam-hâregî: Sıfât-ı bâ satyet Mihr-bânî: Sıfât-ı rahmâniyye Kâmet: Liyâkat-i ‘ubûdiyye

Zülf/ gîsû/ Mûy/ Ebrû/ Turra: Cümlesi gayb-ı hüviyyet ve sıfât-ı zâtı ehadiyyet

Tâb-ı zülf.: Sıfât-ı tecelliyyât Ser-mest: Zuhûr-ı hâlât

Kemân-ebrû/ Tâk-ı ebrû: İzhâr-ı müşkilât bisebeb-i taksîr

Çeşm-i humâr/ Çeşm-i terk: Zuhûr-ı hâlât-ı kemâliyye

Mâhrûy/ Ruh/ Çehre-i gülgûn: Zuhûr-ı envâr-ı tecelliyyât-ı ilâhî

Hâl: Zât-ı ilâhî

Hâl-i siyâh: ‘Âlem-i gayb

Hatt-ı sebz: ‘Âlem-i berzah

Berzah: Hâil ve hâciz olan şeydir.

Leb: Kelâm

Leb-i la’l/ Leb-i şekerîn: Feyz-i bâtınî ve lezâiz-i ruhânî36 Zebân-ı şîrîn: Emr-i ilâhî Zebân-ı telh: Nehy-i ilâhî Dehân: Takdîs tarikıyle olan mütekellimlik sıfatı Zeneh: Zekan ve müşâhededen hâsıl olan mahall-i mülâhaza mahall-i lezzât-ı ruhaniyye

Nâfe: Nefehât-ı ilâhî

Sîb-i zenâh: ‘İlm-i ledünnî

Çâh-ı zenâh: Müşkilât-ı esrâr-ı müşâhede

Mûy-ı miyân: Dakâyık-ı esrâr-ı tarîkat

Dest/ Sa’id/ Bâzû: Zuhûr-ı kuvve-i kudsiyye

Gevher-i sühan: Feyz ve işâret-i ilâhî

Peyâm/ Hediyye: Nübüvvet ve velâyet

Meclis-i ‘işret: Lezzet-i ünsiyyet-i ilâhî

Tarab/ ‘Ayş: Devâm-ı lezzet-i üns bâ-Hak Te’âla

Şarâb: ‘Işk-ı ilâhî

Hum/ Humhâne/ Kâse/ Kadeh/ Câm/ Sürâhî: Kalb-i ‘âşık

Sâkî: Mürşid

Harâbât: ‘Âlem-i nâsût

Hüşyârî: Makâm-ı sahv

Rindî: Mâsivâdan kat’-ı nazar idici melâmî

Evbâş/ Lâ ubâlî: Sâlik-i nâ-perhîz

Şem’: Nûr-ı ilâhî

Nâhid: Zühre yıldızı ki murâd tecelli-yi ilâhîdir.

Nukl: Keşf ve kerâmet

Subh ve bâmdâd: Zuhûr-ı tecellî

Şebângâh: Ahvâle mâlik olmak

Şeb-i kadr: Likâ-yı envâr-ı tecelliyyât

Şeb-i yeldâ: Elvân-ı envâr-ı tecelliyyâtın nihâyetine vusûl

Kâfir: Sâhib-i a’mâl-i bâ-tefrika yahûd bir nefes Hak’dan gafletdir.

‘Îyd: Makâm-ı cem’dir.

Nevrûz: Makâm-ı tefrika ya zuhûr-ı tecellî Tersâ: Dakîk olan me’ânî ve hakîkat

Tersâ-beççe: Me’âni-yi hakîkati tefekkür

Sabâ: Feyz ve tecellî yâhud vesvese-i nefsden olan perîşânlık

Muğbeçe: Tecelliyyât -ı faside

Deyr: ‘Âlem-i insânî

Kilîsâ: ‘Âlem-i hayevânî

Cûş ü hurûş: Hâlâtı âşikâre itmek

Namâz: İctihâd-ı sâlik

Rûze: Kat’-ı ta’allukât

Zekât: Terk-i vücûd ve tasfiye-i bâtın

Hacc: Sülûk fî-tarikillâh

Beyâbân: Vekâi’-i tarîk

Ka’be: Makâm-ı vuslat

Hırka: Salâhiyyet ve selâmet

Seccâde: Teveccüh ile bâtını şu’lelendirmek

Der-bâhten: ‘A’mâl-ı mâziyeleri nazardan mahv itmek

Terk: Kat’-ı emel

Reften: ‘Âlem-i beşeriyyetden ‘âlem-i ervâha ‘urûc Ric’at. ‘Âlem-i ervâhtan ‘âlem-i beşeriyyete gelmek.

Derûn: ‘Âlem-i melekût

Bürûn: ‘Âlem-i mülk

Bahâr: Bâtında rûhaniyyet zuhûr itmek.

Tâbistân: Makâm-ı ma’rifet Zimistân: Makâm-ı kabz Bûstân: Mahall-i müşâhede Gülzâr: Güşâdelik ve safâ-yı derûn

Nergis: ‘Âmel vaktinde ferahdan kalbde zâhir olan netîce ve ferah.

Serv: Tefekkürden hâsıl olan ‘ûlûm ve istikâmet

Benefşe: Bir fikirdir ki onunla kuvvet-i idrâkiyye ‘âmelde kavî olur.

Sebze: ‘Ayn-ı ma’rifet

Reyhân: Riyâzetde gâyet tasfiyyeden hâsıl olan bir nûrdır.

Ebr: Hicâb-ı derûn Bârân: Nüzûl-ı feyz Neşv: Terakkî Nâz: ‘İzzet bulmak Sürhî: Kuvvet-i sülûk Sebzî: Kemâl-i mutlak Zerdî: Sıfat-ı tevâzu’

Sefîdî: Yek-rengî

Kebûdî: Taklîdî-i muhib

Cûybâr: Sülûk ve ‘ibâdât

Âb-ı revân: Kalb-i sâlikde olan ferah-ı dâimî

Seyl: Galebe-i ahvâl-i kalb

Nesîm: Feyz ve ‘inâyet-i dâimi

Nesîm-i sehergâh: Makâm-ı tefrikada ve makâm-ı cem’de olan ‘alaka ve ittisâlden âgâh olmak.

Mutrip: Âgâh idici

Def: Ma’şûk-ı hakîkîyi her nefes talebde olmak ya ‘âşıkın ‘indinde mahbûbın esrâr ve haberini ifâde idici.

Terâne: Âyîn-i muhabbet Nâle/ Zâr: Taleb-i mahbûb

Pây-kûften: Tevhîde dirler Dest-zeden: Vakt-ı muhâfazat37 Kenâr: Esrâr-ı Hüdâ’yı bulmak

Bûse: Keyfiyyet ve me’âni-i kelâmı kabûle isti’dâd bulmak.

Külbe-i ahzân: Müfârakattan hâsıl olan hâlet-i hüzn Gam-kede: Mestûrluk makâmı

Bâm: ‘Âlemiyâtın idrâkinden pûşîde olan mahall-i tecellî

Şehr: Vücûd-ı mutlak

Kûy: Makâm-ı ‘ubûdiyyet

Mahalle: Sıfât-ı kemâlât ile muttasıf olmak

Âsitân: A’mâl ve ‘ibâdâta mülâzemet

Feryâd: Zikr-i hayr

Figân: Ahvâl-ı derûnı zâhir itmek

Renc ü derd: Bir emrin hilâf-ı irâde üzere zuhûrı ve muhibbin ‘adem-i tahammülidir.

Bîmârî/ Üftâdegî: Zuhûr-ı celâlet-i ilahî ve infirâc-ı kalb Fakr: ‘Adem-i ihtiyâc ila gayrillâh Bîdârî: Zuhûr-ı feyz-i ilâhî Sa’âdet: Hânden-i ezeli

Şekâvet: Rânden-i ezeli, ne’ûzu billâh min zâlik Pâk-bâzî: Teveccüh-i hâlis

Huzûr: ‘İbâdet-i hâlis netîcesi olan ferah-ı dil ve makâm-ı vahdet Hâb: Gaflet ve killet-i ‘ibâdet sebebiyle ihtiyânn fâni olmaklıgı ‘Alef: Müstelzim-i beşeriyyet olan şehevât ve müştehiyât Sâr-bân: Mürşid-i râh-ı hakîkat Gevher: Me’ânî

Çevgân: Takdîr-i ezelî-i Hüdâ-yı lemyezeli

Gûy: Takdîr hükmi tahtında mecbûr ve makhûr olmak

‘İnâyet: ‘İbadet ve teveccühden hâsıl olan muhabbet-i emr-i Hüdâ’dır

Hurde-gîr: ‘Âşıkdan zuhûra gelen ta’bîr-i ihtiyârî

Âftâb: Fenâ-yı mutlak ve vuslat ilallâh

Mâhtâb: Tecelli-yi cemâl ve mihr ve muhabbet

Matla’: Makâm-ı şuhûdu’l-Hak

Mağribu’ş-Şems: Hakk’ın ta’ayyunâtla istitârı ve rûhın cesetle istitârıdır.

Basîret: Kalbde bir nûrdır ki anınla hakâyık-ı eşyâ ve bevâtın-ı umûr idrâk olunur. Nitekim basarla mahsûsât ve mubsirât idrâk olınur.

Zerre-i Beyzâ ve hebâ: Şol maddedir ki Cenâb-ı Hak suver-i ‘âlemi andan feth eyledi

Heyûlâ: Şol bâtın olan şeye dirler ki sûret-i zâhir ola.

Hevâ: Nefsin bir şeye meyl itmesidir.

Velâyet: ‘Abdin Hakla ‘inde fenâi’n-nefs kâim olmasıdır.

Hürriyyet: Ağyârdan ve gayr-ı mâsivâdan ve şehevât ve hevâdan âzâd olmak.

Hakîkat-i Muhammediyye: Zâtın ta’ayyün-i evvel ve esmâ-ı hüsnâ i’tibâriyle olan mertebesidir.

İlme’l-yakîn: Enbiyâ ve evliyânın îrâd eyledikleri ‘ulûm ve me’ârifle Hakk’ı bilmek.

‘Ayne’l-yakîn: Müşâhede-i kalbiyye ile vahdet-i hakîkîyeyi müşâhede kılmak.

Hakka’l yakîn: Makâm-ı cem’-ı ehadiyyetde Hakk’ı müşâhede kılmak.

Hikmet: Hakâyık-ı eşyâya ve havâssına ve levâzımına ve ahkâm ve âsârına ‘âlim olmakdır. ‘alâ mâ hiye ‘aleyhi ve muktezâsıyla ‘amel kılmakdır.

Mahv: Fenâ-yı vücûd-ı abddir, zât-ı hakda.

Mevt: İzâle-i hevâ-yı nefs ve ifnâ-yı şehevât-ı tabi’at kılmakdır.

Sevâdü’l-vech fî’d-dâreyn: Fenâfillâh hâline dirler şol haysiyyetten ki sâlikin zâhiren bâtınan dünyeviyyen ve uhreviyyen vücûdı kalmaya ve fakr-ı hakîkî ve ‘adem-i asliyyesine rücû’ idüp cümle vücûd-ı Hakk’ı göre. Anınçün “izâ etemme’l-fakru fehuvallâh” dimişlerdir.

‘Amâ’: Hazret-i ehadiyyetdir, bu mertebeye ‘amâ’ didikleri Hak’dan gayrı bir ehadin dîde-i idrâki ana irmediginden ve basar basîreti anı görmedigindendir.

Muhabbet-i ilâhîye: Erbâb-ı dâniş (meylü’n-nefsi ile’ş-şey’i bikemâlin edreke fîhî) ile ta’rîf idüp bu ma’nâ beyne’l cismeyn tahakkuk ider pes mümteni’dir ki Cenâb-ı Hak muhabbet-i hakîkî ile bir şeye muhabbet ide kezâlik ‘abd dahi Cenâb-ı Hakk’a muhabbet-i hakîkî ile muhabbet idemez.Zîrâ muhabbete cinsiyyet lazımdır. Pes Cenâb–ı Hakk’ın bir şeye muhabbeti irâde-i ihsân-ı tâmdan kinâyedir ve ‘abdın Cenâb-ı Hakk’a muhabbeti iradetü’t-ta’a ve’t-taharruz ‘ani’l-ma’âsîden mecâzdır deyüp kinâye ve mecâz ihtiyâr itmişlerdir…”

Vehbî Efendi şiirlerde geçen sevgilinin, bir cinsiyeti olup olmadığına dair de görüşlerini şöyle sıralar:

“Ol tâife ki muhabbete cinsiyyet ve münâsebet lâzımdır dirler, anlara cevâb oldır ki ne’am, muhabbet semere-i münâsebetdir beyne’l- mütehabbîn. Pes münâsebet-i zâtî beyne’l-Hak ve’l-’abd iki vech üzeredir, bir vechi min haysü’l-merâtib, ‘abd mazhar-ı tecellî-yi vücûd-ı Hak’dır ve bir vechi dahi ‘abdin cemi’ merâtib-i ilâhiyyeden haz almasıdır, ya’ni ahlâk-ı ilâhiyye ile mutehallık ve evsâf-ı nâmütenâhiyye ile muttasıf olmasıdır. Pes her kim ki evsâf-ı hakkâniyye ile ittisâfı ziyâde ola anın Hakk’a muhabbeti ve âşnâlıgı ziyâde olur.”

Vehbî Efendi bu açıklamalardan sonra bir tür soru cevap bölümüne geçer. Bu bölümde şark edebiyatın temel teması olan “aşk”ın hangi sebeplerden ötürü şaraba benzetildiği üzerindeki görüşlerini şu şekilde sıralar:

“Eger suâl olınursa ki ‘ârifân-ı ilâhî ve ‘aşıkân-ı esrâr-ı nâmütenâhî muhabbet-i ilâhiyyeyi şarâba teşbîh iderler. Pes beynehumâ da münâsebet ve vech-i müşâbehet nedir dinürse, cevâb budır ki ‘ışk ve muhabbetin şarâb-ı sûveriyye bir nice vechile müşâbehet-i tâmmesi vardır. Cümle-i müşâbehetden biri oldur ki şarâbın makâm-ı evveli ve mustakarr-ı aslîsi ka’îr-i humdır. Be vâsıta-ı cûşiş ve galeyân hûrûc ve zuhûra hareket ve meyelân kılmakdadır. Kezâlik şarâb-ı muhabbet tengnâ-yı sîne-yi ‘uşşâkda ve süveydâ-yı dil-i her müştakda mestûr iken bihükm-i galebe ve istilâ-yı sûret ve iştiyâk-ı mütekâdî-i zuhûr ve muktezî-i burûz ve ‘ubûr kılmakdadır ‘kegaleyâni’l-hamri fî’d-deni’ ve vech-i müşâbehetden biri dahi oldur ki şarâb-ı suverî cümle a’zâya nice sârî ise kezâlik muhabbet vücûd-ı ‘âşıkda öyle sârîdir ve bir müşâbehet dahi mey şâribini nice cevvâd ve sahî iderse kezâlik ‘ışk dahi ‘âşık eger bahîl ve leîm ise dahi cûmerd ve kerîm eyler, lakin mest-i mey bezl-i dirhem ve dînâr ider ve mest-i ‘ışk isâr ü nisâr-ı cân-ı bîkarâr ider.

Bir müşâbehet dahi bu ikisi mest ve bî-bâl ve lâ ubâli meşrebdir ve sıfat-ı havf ve haşyetinden halîdirler her biri cân-ı şîrînlerinden sîr olup ref -i perde-i hayâ vü haşmet ve def’-i hicâb-ı nâmûs ve dehşet kılup kayd-ı hestîden halâs ve zevk-ı mestlikle ihtisâs bulmışlardır ve bir müşâbehet dahi tevazu’ ve niyâzmendlikdir. Zîrâ mey ve muhabbet-i şarib ve ‘âşıkını pîşgâh-ı tereffu’ ve ser-bülendlikden âsitân-ı bendelige ve müstemendlige tenzîl ve nice ‘azîzân-ı cihânı evc-i ‘izzetden hazîz-i zillete efkende kılup hor ve zelîl ider ve bir müşâbehet dahi ifşâ-yı esrârdır nitekim şârib-i mey ifşâ-yı râz-ı derûn ider. ‘Âşık dahi izhâr-ı hakâyık ve mevâcîd ve ibrâz-ı esrâr-ı bütûn ider. Miskin râyihâsı vücûdına gammâz olup gizlemesi mümkin olmadıgı gibi ifrât-ı muhabbet olan ‘ışk dahi ‘âşıkın ihtiyârını selb idüp esrâr-ı derûnını ve ahvâl-i pesendîdelerini nihân itmesi mümkin degildir.

Pes ekser evliyâullâh me’ânî ve hakâyık-ı libâs-ı elfâz ve hurûfla melbes idüp ma’kûlâtı mahsûsat mertebesine tenzîl iderler tâ mahbûsân-ı hevâs ve mahcûbân-ı hads ve kıyâs olanlar hakâyık ve me’ânîden behre-dâr olalar ve esrâr-ı ma’kûlat ve mermûzâtı idrâk ideler eger me’nûs-ı tab’ ve me’lûf-ı nefsin hilâfı üzere îrâd eyleselerdi mümkin ki fehmi ‘asîr ve idrâki gayr-ı yesîr olaydı ve bir fâide dahi budır ki eger me’ânî ve hakâyık-ı libâs sûretle îrâd olınmasına andan ehl-i ma’nâdan gayrı kimse nesne fehm idemezdi, amma kaçan sûret-i mahsûsada îrâd olınsa nef’i ‘âmm ve fâidesi tâmm olur ve ekser olmışdır ki nice sûret-perestler me’ânî ve hakâyıkı libâs-ı sûretle mültebis görüp bimuktezâ-yı tabî’at ana rağbet-i kâmile ile rağbet idüp sûret vâsıtasıyla vâsıl-ı ma’nâ olmışlardır ve lihâze bu tâife-i ‘aliyyeden ekser kibâr güftâr-ı dürer-bârların bu vetîre üzere îrâd idüp zülf ve hâl-ı mahbûbân ve gonc ve dellâl-ı meh-rûyân ve mey ve sâkî ve meyhâne ve bâde ve kâse ve peymâne ve bî-hod ve mestâne ve bûy-ı nâfe ve turra-i nazükâne elfâz ve ‘ibâretiyle telaffuz ve tekellüm kılurlar. Nice sâdık kimseler bu üslûb üzere sûretden ma’nâya vâsıl mu’vec-tab’ ve sefâhet-meşreb bu esrârdan gâfil olup este°ızu billâh ‘kullun ya’melu ‘alâ şâkiletihi’ esrârı zuhûra gelür. Ve lihâza Hazret-i Hâfız-ı nâzım kaddesallâhu rûhehu, bu dîvân-ı şerîfini bu üslûb üzere beyân idüp buyurur:

Elâ yâ eyyühe’s-sâkî edir ke’sen ve nâvilhâ ki ‘ışk âsân nümûd evvel velî üftâd müşkilhâ ”

Sonuç olarak Vehbî Efendi’nin Hâfız’a bakış açısının, bu esere yazdığı mukaddime göz önüne alınarak tekrar incelemeye konu edilmesi gerektiği inancını taşımaktayız. Mevlevî tarikatının kendi devrinde önde gelen bir ismi olan Konevî, ait olduğu ‘irfanî şerh’ geleneğinin katı bir savunucusudur. Şârih, esasında bu mukaddimeyi yazmasaydı belki de gerçekten onun Hâfız’ın şiirlerini tek kalıba soktuğu fikrine itibar edilebilirdi. Fakat şârihin, eserinde takip edeceği yöntemi savunması, kendisine yapılan yahut yapılacak tenkitlere cevap mahiyeti taşımaktadır.

Kaynakça

Ahmed Sûdî-i Bosnevî. (1288/ 1871), Şerh-i Sûdî, İstanbul, Matbaa-i Amire, c.I (Şerh-i Dîvân-ı Hâfız’ın kenarında).

Brown, Edward. (hş.1368) Târih-i Edeb iyât-ı İran, Çev.Gulam Hüseyin, Tahran, İntişarat-ı Mürvarîd.

Bursalı Mehmet Tahir. (2000), Osmanlı Müellifleri, İstanbul, Meral Yayınları.

Ceylan, Ömür. (2000) Tasavvûfî Şiir Şerhleri, İstanbul, Kitabevi Yayınları.

Devellioğlu, Ferit. (1997) Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lügat, İstanbul, Aydın Kitabevi Yayınları

Ekber Bihrûz, Şerh-i Sûdî ber Bûstân, Tebrîz, h.ş.1352, C III Dihhuda, Ali Ekber. (1958) Lügatnâme, Tahran, 28C.

Hoca, Nazif M. (1980) Sûdî, Hayatı, Eserleri ve İki Risalenin Metni, İstanbul, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.

İbn-i Manzur. (1990). Lisânü’l-Arab, Beyrut, Dâru Sadr.

Cevat İzgi(1994): “Osmanlı Medreselerinde Riyâzî ve Tabiî İlimlerin Eğitimi”,

İstanbul Üniv.Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul (Yayınlanmamış Doktora Tezi)

Gölpınarlı, Abdulbaki. (1985) Hafız Divanı, İstanbul, Milli Eğitim Baskı Evi.

Herevi, Hüseyinali. (1999) Şerh-i Gazelha-yı Hafız, 5. baskı, Tahran, Neşr-i Tenvir.

Hürremşahi, Behau’d-din. (1987) Hâfıznâme, 1.baskı, Tahran, İntişarat-ı Süruş.

Hürremşahi, Behau’d-din. (2000) Zihn ve Zebân-ı Hâfız, 6.baskı, Tahran, İntişarat-ı Nahid.

Hürremşahi, Behau’d-din. (2004) Hafız Hafıza-i Mast, 2.baskı, Tahran, Neşr-i Katre.

Karahisâri, Mustafa b. Şemseddin. (1321) Ahter-i Kebîr, İstanbul, Matbaa-i Amire.

Akyüz, Kenan. (1995) Modern Türk Edebiyatının Ana Çizgileri, İstanbul, İnkılâp Kitabevi.

Kirmani, Said Niyaz. (1987) Hafızşinasi, 2.baskı, Tahran, Enteşarat-e Pajeng,

Muhammed Vehbî b. Hasan b. Konevî, 1288/ 1871Şerh-i Dîvân-ı Hâfız, İstanbul, Matbaa-i Amire, c.I

Pekolcay, Necla – Sevim, Emine. (1991) Yunus Emre Şerhleri, İstanbul, Kültür Bakanlığı Yayınları.

Rehber, Halil Hatîb, (1377) Dîvan-ı Gazeliyyât -ı Hâfız, Tahran, Safi Alişah Yay Rehber, Halîl Hatîb Gülistân-ı Sa’dî, Tahran, İntişârât-ı Safîalişâh, h.ş.1368,

Saadetpur, Ali. (2003) Cemal-ı Afitab, “Şerhi Ber Divan-ı Hafız” 3. baskı, Tahran,

İntişarat-ı İhya-ı Kitab,

Sürûrî. Şerh-i Dîvân-ı Hâfız, Süleymaniye küt., Halet Efendi, no.716-717

Nev’izâde Atayî, (1989) Hadaikü’l- Hakayık fi Tekmiletü’ş-Şakâyık, haz. Abdulkadir Özcan.

Şem’i, Şerh-i Dîvân-ı Hâfız, Süleymaniye kütüphanesi, Halet Efendi, no.716-717

Şemseddin Sami. (1978) Kâmus-ı Türkî, İstanbul, Bedir Yayınları

Purnamdariyan, Taki. (2003) Gümşüde-i Leb-i Deryâ, 1.baskı, Tahran, İntişarat-

The post Hafız-ı Şirazi Divanı ve Osmanlı Şerhleri appeared first on Caferilik.com | Türkiye Caferileri Sitesi.

• Elini ver, bey’at edelim!
• Beni bırakınız, başkasını arayınız. Önünüze bir iş çıkacak ki onun akıllar almaz, gönüller tahammül etmez renkleri ve şekilleri vardır. Vezir olmak, emir olmaktan evlâdır. Siz kimi seçerseniz, ben de ona uyayım ve herkesten çok itaat edeyim.

Ertesi gün yine söylediler:

– Elini ver bey’at edelim!

– Bu iş sizindir. (…) Siz kimi isterseniz, halife o olur. Dünkü düşüncemdeyim ben.

– Biz de dünkü karar üzereyiz ey kutlu kişi!..

– Şahit ol ya Rab!..

Bu son cümleyi üç defa tekrarlayan mütebessim dudaklar Hz. Ali’ye aitti. (…)  Hani Efendiler Efendisi katında Musa’ya göre Harun olan… Bir insanda olabilecek bütün güzel sıfatları taşıyan yiğit hani!.. Hani ilmin kapısı olan ve döne döne savaşan cengaver. Değirmi çehreli, iri ela gözlü, hafif esmerce ve geniş omuzlu, çelik pençeli Ali… Yüzünü hiç küfre döndürmeyen Ali… Çocukluğundan nurlu Ali… Zülfikar’ın keskin yüzü, Düldül’ün tetikliği… Düşmana heybet, dosta güven… Ali… Toprağın babası… ve Allah’ın aslanı Ali… Seçilmiş kul Ali…

                      * * *

Necef’e bombalar düşüyor… Meşhed–i Ali’ye ateş yağıyor. Yüzyıllardır yaşayan efsanelerimiz alev alev… Kesikbaş destanı da, Kan Kalesi Cengi de; Kıssa–i Kahkaha ve Ejderha Destanı da yanıyor… Uhud hatırası Zülfikar, yeniden ak korlara düşüyor şimdi Necef’te, bağırlarda köz köz Ali tütüyor… Elif Elif uzayıp “ba”nın altındaki noktanın sırrı duman duman çekiliyor göklere… Necef’te yıldız yıldız tutuşuyor felekler, inci inci dökülmek için yerlere… Necef, sadefindeki inciye yas tutuyor, ve başına toprak da saçıyor her nerede varsa can kuşları!.. Kapımızı çalan sihirli bir âsâdır şimdi keder; her gece yarısında Necef’te yeniden saplanır kömürleşmiş ucu toprağa, ve her seher taze bir meyve verir; acı mı acı…

                      * * *

Meşhed–i Ali’ye sıçrayacak bir kıvılcım bütün ayak izlerini silecek Ali sevgisinin… Eşiklerde biriken gözyaşları alıp başını gidecek uzaklara ve Fırat başını taştan taşa vuracak; Dicle kendini kederlere salacak… Çinilerin mavi laleleri kan ağlayacak, kızıl gülleri kömür karasına çalacak… Zarafetin damıtıldığı duvarlara gülle izleri karışacak ve modern yüzyıllara meydan okuyan bir vahşeti resmedecek… Zaman ki tanıktır, bunları saklayacak ve Kevser sakîsine, Kevser havuzu başında bir bir şikayet edecek…

Taala! Muhteşem miskinliğimiz yüzünden, o gün bizi de sorumlular arasında tutma…

Taala! Ya yeni yağmış karlara yüklenen dualarla serinlet Meşhed–i Ali’yi; ya İbrahim’in hissesine düşen ateşleyin serin ve selamet eyle bahçesini…

Taala! Habibin’in dediğince “Ali’ye düşmanlık edene Sen düşman ol!”

The post [Tavan Arası] Elçilik Mührünün Yüzük Kaşı appeared first on Caferilik.com | Türkiye Caferileri Sitesi.

Bugün güneş bir kez daha doğdu kan ağlayarak senin yokluğunda… Bir kez daha rüzgar seni çağırdı kimsenin duyamayacağı bir fısıltıyla ve senin yokluğunda bulutlar bile dile geldi, insanlara anlatmak istediği ama başaramadığı için boşandığı gözyaşlarıyla… Her şey bu kadar mı manadan yoksun kalabilirdi bir anda? Bu kadar mı çabuk dolabilirdi dünya hüzünle sensizliğinde? Sana özlemini anlatmak için bu kadar mı dile gelebilirdi âlem canlı-cansız her varlığıyla?

Evet, gerçekten de her defasında seni yâd ediyordu âlem vaveylâ ederek. Her karanlık sensiz daha zifiri, her ıstırap sensiz daha çekilmez bir hâl alıyordu… Dünya sensiz daha anlamsız, tebessümler sensiz daha riya dolu olmuştu bir anda. Çünkü sen âlemi anlamlandıran manaydın; çünkü değerler ancak seninle değer kazanmışlardı öncülüğünü ettiğin yolda. Dünya senin gibi bir güzeli tanımıştı Mecnun'un Leyla'sındaki anlatamadığı edasını. Gamlar seninle unutulup, açılan yareler seninle sarılmıştı…

Her zerre seni çağırırken feryadı figan ederek, ben de eşlik ettim her zerrenin yanıp yakıldığı hasret ateşine. Ben de hüzünlendim, ben de düşündükçe kavruldum sensizliğin ateşinde… Belki seni görmek, seninle konuşmak nasip olmamıştı, ama hakkında geçiştirilerek anlatılan birkaç cümle bile yetmişti bana, seni ve seni sen yapan değerlerini anlamaya. Hakikaten ender bulunur bir hazineydin sen; tadı baldan tatlı Kevser Havuzu olmayı lâyıkıyla hak etmiştin gerçekten… Dünya bir daha dönemeyecekti seninle, güneş bir daha doğamayacaktı senin gibi bir edep abidesi üzerine. Çünkü kadınlar, bir daha sahip olamayacaklardı senin gibi körden bile saklanacak bir edebe. Ne namahremlerle araya koyduğun perdeyi kaale alan olacaktı, ne de seni Seyyidet-ü Nisai'l-Âlemin yapan ahlâkî erdemlerini…

Artık kimse senin gibi olamıyor ya Zehra! Artık kimse utanmıyor, kimse senin gibi kaygısını çekmiyor, cansız bedeninin dahi belirecek olan vücut uzuvlarının… Kimse sevinmiyor senin gibi, cesedi bile tebessüm edecek kadar kendisini namahrem gözlerden koruyacak olan tabutu için. Artık saramıyor analar yavrularını, senin Hasan ile Hüseyn'ini bağrına bastığın gibi. Hiçbir Müslüman düşünemiyor artık senin gibi, kendi derdinden önce kardeşininkini. Artık yavrularını tağutun yayıldığı yeşil sarayları yıkacak kadar yetiştiren dudaklar yok. Hiçbir Ali basamıyor bağrına, Ali'nin (a.s) seni defnederken bağrına bastığı gibi… Zaten Ali'n de, Ali olmanın çabasını verenler de yok artık, dünyamızda eskisi gibi.

Gel de gör, ey derdimi anlattığım gecelerde, zifiri karanlıklarımı bile aydınlatan nur! Böyle mi olacaktı senin yolcuların? Böyle mi olacaktı davanın sevdalıları?… Fatıma olma yolu hep böyle ıssız mı kalacaktı?

Şimdi seni daha iyi anlıyorum… Şimdi seni yaralayanın kapının arkasındaki çivi, koluna gelen kamçı darbeleri olmadığını daha iyi biliyorum. Seni kamçıdan da, çividen de daha çok yaralayan, canını acıtan elleri, dilleri, yürekleri şimdi daha iyi görebiliyorum.

Ey kalpleri sevgisiyle aydınlatan Seyyide, ey yolları anıldığı zaman adıyla açan Zehra, ey cehennem kapılarını yüzlere kapattıran Fatıma… Ey sevgisiyle hasta gönüllere şifa veren, ey bizler için cennetten âleme göç eden! Sen, Yaratan'ın eliyle aşıklara aşkı tattırdığı habibesisin…

Gel de, gönül senin gibi bir güzeli bir daha görsün. Gel de, âlem seninle ve seni sen yapan davanla bir daha şereflensin.

The post Yarım Kalmış Bir Sevda… appeared first on Caferilik.com | Türkiye Caferileri Sitesi.

Kumların üzerinden yavaşça süzülüp taşların arasından geçen hafif rüzgarın okşamasıyla, suyun yüzeyi titriyordu. Göletin kenarı, dalgaların vurmasıyla bir tazelik bulmuştu. Bazen de düşen bir yaprak, suyun hareketine kapılıyordu. Dağlar, saldıkları gölgeleriyle, tabiatın görkemini canlandırıyordu âdeta. İç içe geçmiş bol kıvrımlı dereler, çölün esrarengiz enginliğinde kayboluyordu. Ufukta küçük bir bulut parçası görünüyordu ve geniş kumsalların üzerinde kuşlar uçmaktaydı. Her yeri derin bir sessizlik almıştı. Gökyüzü de çölün sessizliğinin bir fotoğrafıydı. Varlığın terennümünden başka bir ses duyulmuyordu.

Zaman heyecanlı bir olayın beklentisi içindeydi ve tabiat, kulağa hoş gelen bir melodiye kucak açmıştı…

Hassas dakikalar geçti…

Ses dalgaları boşluğu yarıp dağların derinliklerinde çınlayıp güneş ışınlarına karışarak göletin yüzeyine vurmaktaydı…

Su titriyor ve ebediyete kadar uzanacak okşayıcı dalgalarını yükseltiyordu…

Yükselen bu dalgalar çok geçmeden göletin sınırlarını aşacak, uçsuz bucaksız çöllerin sonlarına, yüksek dağların tepelerine, derin derelerin diplerine, sessiz kırların üzerine, mavi gökyüzünün kubbesine, meleklerin mekânı göklerin perdelerine, düşünce ve ruhların derinliklerine ve insanlık tarihinin geleceğine kadar ulaşacak; derin, yaygın ve kalıcı etkisini gösterecekti…

O gün, o ıssız çölde, o kalabalık toplantıda söylenen temiz ve güzel sözler, hayat veren bir ruh gibi canlara işledi ve karanlıkları yaran bir nur gibi kalplere ışık saçtı. Sözler; eğitim ve öğretim tarihinin en parlak sözleri… İnsanlığın geleceğine önem veren, insanlık kervanı yolunu şaşırmasın diye didinen bir önderin aşk dolu kalbinden coşan sözler… Evrenin ve insanın ebedî saadetinin temellerini kendinde barındıran, vahiy semasından doğan nurlu sözler… Develerin mahfelerinden ve dağın eteklerinin sağlam taşlarından oluşan tabiî bir minberin üzerinden, çölün öğlen vaktinin berrak havasında, çölün sakinleştirici atmosferinde, düşüncelerin değişik olduğu bir ortamda, gafil beşere varlık hedefini hatırlatan, onu yaratılışın sır perdelerini aralamaya, kâinatın azameti üzerinde düşünmeye zorlayan, kentlerin sınırlı muhitinden eser olmayan, alışılmış yerleşim bölgelerinin kapı ve duvarlarından bir iz bulunmayan ve insan ruhunun âdeta beyaz bir sayfa gibi her gerçeği kabullenmeye hazır olduğu bir yerde söylenen sözler…

Sözlerin sahibi; kâinatın seçilmişi, varlığın sırrına erip sözcülüğünü yapan, eğitim ve öğretimin ağır zahmetinin heyecanında bir ömür tüketen, toplumun düşüncelerinin ıslâhı için canını ortaya koyan ve kurtuluş dininin yayılması için 23 yıl boyunca çaba sarf eden melekûtî bir önder… Şefkat dolu bir ıslâhçı… Candan aziz bir öğretmen…

Evet, Hz. Muhammed’den söz ediyorum… O aziz yol gösterici, o fedakâr eğitici, o sevgi ve erdem kaynağı önderden.

Muhatapları; yârân ve ashabı… Hac farizasını, o siyasî-içtimaî ibadeti henüz yerine getiren, haccın gurur ve bencillik duygusunu söküp atan sahnelerini yeni yaşamış olan, ibadet ve yakarışın mutluluk ve sefasını ruhlarında hisseden Müslümanlar…

İşte, sonsuza dek sürecek en kapsamlı saadet ve ahlakî tekâmül projesinin tasarlandığı böylesi hassas bir zamanda, dinin beka sırrının aşikâr olacağı ve yaratılışın nihaî neticesinin açık bir şekilde tecelli edeceği dakikalarda vahyin dili konuşuyor, pak göğsünde parlayan vahiy nuru, düşünce ve ruhların sayfalarına nakşediyor… Peygamberlerin tarih boyu çektiği zahmetleri, onun 23 yıllık çabalarıyla birlikte şimdi şu birkaç saatte özetleniyor… Beşeriyetin saadet ve hidayet programı kıyamete kadar düzenleniyor…

Öyleyse insanlığın tarihidir bu anlar; geçmişi ve geleceğidir…

Kâinatın yaratılış sebebinin tecellisidir bu nurlu dakikalar…

İnsanlığın baş öğretmeninin eli üzerinde, çölün yakıcı sıcağında, yığınla insanların ve seçkin Müslümanların huzurunda, beşer üstü bir şahıs tanıtılıyor insanlığa; tarihin seyrini değiştirecek, tevhit bayrağını sonsuza dek dalgalandıracak, âlemi baştan başa tevhit öğretilerinin nüfuzu altına alacak bir şahıs…

Yüce İslâm Peygamberi, ebedî saadet önderini o kalabalık topluluğa şu şekilde tanıttı:

“Kime ben mevlâ isem, Ali ona mevlâdır…”

Bu sözü, o çölde bulunan herkes, hatta kalabalığın en kenar noktasında bulunanlar yada izdiham ve sıcaktan dolayı çadırlarına sığınanlar bile duydular ve Ali’nin elini Resulullah’ın elinde gördüler.

Peygamber (s.a.a) bu açık ve canlı tanıtımla, eğitim ve öğretim vazifesini tamamladı, ağır ve nihaî görevini sona erdirdi… Ve dünya tarihinde hareketli bir dalga oluştu, vahyin kaynağından kaynaklanan, onun iradesiyle oluşan bir dalga… Ve adalet, eşitlik, cesaret ve iman yelkenleriyle hareket eden insanlık gemisini, zamanın engin okyanusunda, mutluluk ve saadet sahiline doğru hareket ettirdi…

The post Hum Göleti’nin Dalgaları appeared first on Caferilik.com | Türkiye Caferileri Sitesi.

İran’ın güney doğusunda çok büyük olmayan bir şehir… Güneşi, çölü ve hurma ağaçlarıyla tanınan bir şehir… Kalbinde güzel, görkemli geniş ve eski yapılara yer veren bir şehir… Kalesi, insanlık medeniyetinin merkezlerinden biri olarak tanınan bir şehir. Bir cuma sabahı ansızın ölüme “Selam” dedi…

Bem kenti kalesiyle birlikte secdeye kapandı, bir daha da başını kaldıramadı.

Bu kez sadece insanlar değil; sahip olduğu her şeyiyle tüm kent, ölümü kabullendi.

Birkaç dakika sonra Kirman halkı, acı bir olayın gerçekleştiğini anladı. Kalpler burkuldu, dudaklar titredi, dizlerin bağı çözüldü. Bu acının boyutları neydi acaba?

Bu korkunç ve acı soru hızla tüm İran’ı sardı. Bir müddet sonra acı cevap duyulmuştu “Bem”…

Çok geçmeden “Bem”, tüm İran’da kalplerin payitahtı oldu.

Kanlı, mazlum, paramparça olmuş “Bem”, sadece İran’ın değil, tüm dünyanın ilgi odağı oldu.

İnsanlık müşterekleri burada kendini gösterdi.

Acı, gam, keder, dünyanın her yerindeki kalpleri sardı.

Bir kentin, halkıyla birlikte ani ölümü, dünya kültür ve medeniyetinin en eski yadigarlarından birinin ölümü, herkesi üzüntüye ve mâteme boğdu.

Bu, her renkten insanın Allah’ın eliyle yaratılan insanî fıtratlarının aynı olduğunun göstergesiydi.

Fakat şaşırtıcı olan şu ki, bu faciadan birkaç saat sonra bir anda toplu halde ölümü selamlayan kentin insanları, âdeta bir “Anka” gibi yıkıntıların arasından doğruldu ve bir sanat eseri yarattı.

Evet Bem kenti, halkıyla birlikte ebedî uykudan uyandı ve görkemli bir sahnenin yönetmeni oldu. Bu, milyonlarca insanın aktörlüğünü yaptığı bir sahneydi ve tüm bu aktörler daha önce bir kez olsun prova yapmış değildi.

Bunlar, acılara ortak olmanın, sevginin ve şefkatin en muhteşem gösterisini sahnelediler.

Tahran’da, Tebriz’de, Meşhed’de, Şirazda, Kirman’da,  kuzeyde yada güneyde…yada dünyanın her hangi bir yerinde…

Nerede bulunduğunun hiçbir önemi yoktu.

Genç, yaşlı, kadın, erkek, çocuk… Kim olduğun hiç fark etmiyordu.

Zengin veya yoksul… Hangi toplumsal sınıftan olduğun da önemli değildi.

Gözler aynı şeyi görüyordu. Kalpler aynı şey için çarpıyordu. Kan, coşkun nehirler gibi fedakarca ve cömertçe armağan ediliyordu.

Gözyaşı, bir an izin verecek olsa, yardım ulaştırmak telaşı veya yaralıların nakli için yapılan koşuşturma bir an olsun fırsat verecek olsa, bir köşede durup bu insanların neyhüzünlü gözlerine dizilen yaşları ve acıları paylaşmanın, aşkın, sevginin, dostluğun, içtenliğin temizliğin ve fedakarlığın oluşturduğu bu sahneyi ağlayarak izleyebilirdin.

Ne kadar güzel ve tasvir edilmesi imkansız bir sahne…

Dinlemekle bir zerresinin bile anlaşılamayacağı izlemeye değer bir sahne…

Bu, hayatın ta kendisiydi.

Coşkunun ve bilincin ta kendisiydi. Her filimden, her öyküden, çok daha güzel; her gazelden ve her mesneviden çok daha sevgi dolu bir gerçeklikti.

Yazılan şiirle, çizilen resimle veya yapılan filimle hangi sanat eseri, bu iman ve insanlık denizinden bir damlayı yansıtabilir.

İlginçtir ki, coşkunun ve aşkın oluşturduğu bu güzel sahnenin yönetmenliğini Bem kenti ve halkı yaptı. Bu kent ve bu halk, bu eseri ortaya koymadan birkaç saat önce kitleler halinde ölümü selamlamıştı. Böyle bir sanata ve bu sanatçılığa hayran olmamak elde değil.

The post Ölümü Selamlamak appeared first on Caferilik.com | Türkiye Caferileri Sitesi.

Gurbet çölünde şaşkınlığın Sana şaşırıp kaldığı gün, ateşin kalbinin yangınından utandığı gün, suya susamış hurma ağaçlarının Senin ve suyun susamışlığına susadıkları gün; Senin adın tarihin ebediyet sayfasına kazındı da biz Seni tanıdık.

Zeyneb’in, Ali’nin özeti olduğunu bildik ki, konuşmaya başlayınca hayret ve sessizlik mührü çıngırakları bile istisna etmiyor! Bildik ki, Zeynep bütün tarihî direnişlerin azameti, yani yeryüzündeki bütün kelebek sıfatlıların tecellisisin!

Belki de Sen bir mucize idin; Allah’ın kendi dinini yeniden ihya etmek için yaratmış olduğu bir mucize!

Ali ve Fatıma’dan böyle bir mucize hiç de uzak değil. Eğer Sen Zehra ve Murteza’nın mektebinde Hasan ve Hüseyin’in sınıf arkadaşı isen, böyle olmalısın zaten!

Belki de “Sana indirileni takip et” hakikati bir gece Senin varlığına zemzeme edilmiş de Seni şiddetli bir kasırgaya dönüştürmüş. Belki de Sen her felâket ve afet karşısında tarihin en büyük lale bahçelerinin bekçisiydin. Belki de Sen ismetten önce insanın en melekutî çehresi idin. İsmetin korunmuşluk belgesine sahip olmayanlar için merdivenin son basamağıydın.

Sen Hüseyin’in diğer yarısısın demiyorum. Çünkü Hüseyin en kâmil kemaldir. Senin Hüseyin’in tekrarı olduğunu da söylemiyorum. Zira sen uyansın, o ise İmam; Sen müritsin, o ise murat.

Ben diyorum ki, Sen Hüseyin’in boy aynasısın. Sen berraklık, temizlik ve sefada bir aynasın; gelişkinlik, cesaret ve hatta şahadetle Hüseynî bir portre.

Hiç kimse Senin şahadetini inkâr edemez; Senin dudaklarının ve Hüseyin’in damarlarının buluştuğu o en Kerbelaî an, Sen şehit olmuştun. Gece yarısı seccadelerinde oturarak kıldığın nafilelere şahit olduğu an, Sen şehit olmuştun. Hüseyin’in inci gibi dişlerinin saygısızlık sopasıyla gösterildiği an, Sen şehit olmuştun. Tarihin bütün şehitleri Senin şahadetine şahittir.

Bilemiyorum hangi ateşli an, Senin semavî kalbini daha çok alevlendirmiş:

Senin hayatının ruhu olan Hüseyin, dinmeyen bir ateşi andıran o acı veda kelimesiyle Kerbela hatırası alınlarınızı dağladığı an mı?

Zeynebiyye Tepesi’nin sağlam ve kaygılı adımlarını öptüğü ve ıstırap dolu gözlerini kaygıyla süzdüğü an mı?

Kırık mızraklıların kaybolmuş gülünü çepeçevre kuşattığı ve kesilmiş semavî boğazını koklamak için “Konuşan Kur’ân’ın”, göğsüne saplanmış ok ve mızraklar arasından onu çekip çıkardığın an mı?

Kıraatinin âlemin kalbini titrettiği ve Sen başını dayamak ve kırmızı kanını İmam’ının kanlı başına uyarak şafağı bekleyen nuranî yüzünün sabahına akıtmak için mahfil direğini kendine sırdaş bulduğun an mı?

Veya Şam’ın hüzün dolu anlarında mı?

Ah Şam! Ah Şam! Taş şehri, sövgü şehri, kirli gözler ve aşağılık diller şehri! Rukayye’nin babaya ısmarlandığı şehir!

Ama ey Zeynep! Ey gam ve kederi utandıran yiğit kadın! Gökyüzünün kan ağladığı, Fırat’ın kana çevrildiği, yeryüzünün titreyip parçalandığı, kasırganın delice esip feryat ettiği, güneşin köşeye çekilip inlediği, ağıtın âlemin göğsünü yırtıp dünyayı kapladığı anı iyi biliyorum, o an başsız Hüseyin’in bedeninin yanından geçip;

Yüce Allah’a yakararak: “Allah’ım! Bu kurbanı bizden kabul et!”

Peygamber’e seslenerek: “Bütün gökteki meleklerin sana salât ve selâm getirdikleri ey Muhammed’im! Bedeni parça parça edilen, bu çölde yere serilen ve topraklar içerisinde kalan kişi senin Hüseyin’indir…”

Aziz annene seslenerek: “Anneciğim! Ey dünya kadınlarının en hayır­lısı! Kerbela çölüne bir bak ve oğlunun başını düşman toprağının üstünde gör! Bedenini de kanlar içerisinde gör! Ve sırtları çıplak katırlara bindirilen esaret altındaki çocuklarını gör!…”

Gözyaşı akıtarak, titrek sesle, kardeşin İmam Hüseyin’e: “Ben o kardeşin çadırının iplerine kur­ban olayım! Canımı ona feda ettiğim kimseye kurban olayım! Yaralı gönül ve susuzluktan ku­rumuş dudaklarla şehit edilene kurban olayım! Damarlarından kanlar akan o sevgili ve şefkatli olana kurban olayım! Ben dedesi Peygamber, ne­nesi Hatice, babası Ali ve annesi dünya kadınları­nın efendisi olan kimseye kurban olayım. Ben, üzerine gün doğuncaya kadar namaz kılan kim­seye kurban olayım!…” dediğin andı.

Eyvah! Eyvah! Gözler kör olsun, kulaklar işitmesin, kalpler çarpmasın, herkes gitsin, varlık yok olsun da Sen Vedalaşma; her zaman Hüseyin’le olacağım diye dememiş miydin? Nereye giderse onunla giderim diye dememiş miydin? Peki nereye Ya Zeynep! Nereye? O da Hüseyin’siz?!

Senin göğsünde çarpan kalp sabır ve direniş okyanusu idi. Kufe ve Şam’da konuşma yapan o Alice boğazın; Ehl-i Beyt’in, konuşan Kur’ân’ın mücessem bir ayetiydi. Ve biz Senin azametini tümüyle tanımak için yıllarca düşünme ve araştırma caddesine koyulmak zorundayız.

Ama ey Zeynep! Ey direnci kırılmayan büyük insan! Ey büyük bayraktar! “Kerbela’da öldürülenin intikamını alacak olanlar nerede?” feryadı, Hüseyin’in aşıklarının kalp atışları hâline gelmiştir. Hüseyin’in mateminde ağlayan gözler Allah’ın baki kıldığı kimsenin, Ehl-i Beyt’in mazlumiyetinin hüzünlü hikâyesini “Onları İmamlar kıldık ve Onları vârisler yaptık” tecellisi ile tatlı bir sona erdirmesini gözetler. Sen de Allah katında büyük bir değeri olan ellerinle ilâhî kanın Rabbinden intikam alıcının zuhurunu dile ki, zuhurun güzel cumasında “Ey Hüseyin’in intikamcıları! İşte bu senin kanlara bulanmış Hüseyin’indir.” feryadını aynısıyla seslendirelim.

The post Zeynebi Vuslat appeared first on Caferilik.com | Türkiye Caferileri Sitesi.

Son zamanlarda telkin edilmeye çalışılan; “Ali’siz Alevilik, “Velisiz Alevilik” demektir. Sonucu da hüsrandır ve tağutî zulmetlere düşmek demektir.

“Allah iman edenlerin velisidir. Onları içinde bulundukları zulmetlerden çıkarıp nura iletir.”[1]

“İman edenler”den olmak, Allah’ı “veli” edinmek; Allah’ın Veli kıldığı Ali’ye tâbi olmakla olur. Zulmetlerden çıkıp Nur’a kavuşmak için Ali’yi sevmek ve ona tâbi olmak gerekir. Ali’nin velâyetine iman edenler, Allah’ı veli edinen müminlerdir.

Ali’nin velâyetini ikrar eden, Resul-i Ekrem’in (s.a.a) nübüvvet ve risaletini de ikrar eder. Rahmeten li’l-Âlemin olan ve bizim için Allah’a “Vesile” olan Resul-i Ekrem (s.a.a), “Ben ve Ali aynı nurdanız.” buyurmuştur. Ali sevgisi ve Resul-i Ekrem (s.a.a) sevgisi birbirinden ayrılamaz. Ali’nin velâyetine iman etmeyenler, ya “İslâm”ın zahirî mertebesinde kalıp da kâmil imana eremeyenler yahut en kötüsü, “münafık” olanlardır. İman ile Ali’ye düşmanlık asla bir arada olmaz. Bu sebeple Allah Kur’an-ı Kerim'de Resulü’ne buyurmuştur ki: “De ki: Ben sizden hiçbir karşılık beklemiyorum, ancak (yine sizin hayrınız için, gerçek müminler olmanız ve felaha erişmeniz için) yakınlar’a sevgi istiyorum.”[2]

Fatıma (s.a), esasen Resul-i Ekrem’in (s.a.a) canındandır. Bu yakınlar’ın (Kurba) ilki, Nur’u Resul-i Ekrem’in (s.a.a) Nur’u ile bir olan Emir’ül-Müminin Ali’dir.

Münafıkların Ali aleyhine uydurdukları “tarihî gerçekler”in (!) pisliğinden Ali’yi ve İslâm’ı tenzih etmedikçe, gerçek mümin olmaya imkân yoktur.

Ali, Ehlibeyt’in kimler olduğunu göstermek, münafıkların elinden “bilimsel dayanaklar”ını (!) almak için Beyt’te doğan tek insandır. Ali’yi gerçekten sevmeyen münafıklar, gafil ve cahilleri bu sebeple Beyt’ten uzaklaştırmaya çalışırlar, ta ki Beyt’in ehli de tanınmasın!

Ali, -haşa- önceleri gaflet ve cehalette iken çocuk yaşında Müslüman olanların ilki değildir. Hatta Ali’nin durumu o sırada Arap toplumunda İbrahim ve İsmail’in (a.s) dinini devam ettiren Haniflerin durumundan da ayrıdır. Ali’nin Nur’u ve İsmet’i doğuştandır. Resul-i Ekrem de (s.a.a) böyle değil midir? Ne yazık ki gaflet ve cehalet ehli, Resul-i Ekrem’in (s.a.a) gerçek ve yüce makamını idrak etmedikleri gibi, Ali’nin yüce makamını hiç kabul etmezler.

Ali’nin kutlu babası Ebu Talib de müşrik değil, Hanif, Müslim ve Resul-i Ekrem’in (s.a.a) davetinden sonra da gerçek mümindir. Resul-i Ekrem’e (s.a.a) Kur’ân vahyinin gelmesi çerçevesinde uydurulan münafık rivayetlerine de asla inanmayın! Resul-i Ekrem (s.a.a), Rahmeten-li’l-Âlemin olduğu bilincine, esasen doğuştan sahip idi. O, kutlu ramazan gecesi esasen Hira Mağarası’nda vahye muhatap olmak için bulunuyordu. Yalnız da değildi, yanında Yar-i Gâr’ı da olan (mağara yoldaşı) Ali vardı.[3]

Kur’ân-ı Kerim Ali’yi “Müminlerin Salihi” olarak ve Cebrail (a.s) ile birlikte Resul-i Ekrem’in (s.a.a) yar ve yardımcısı olarak nitelemiştir. Maalesef “münafıklar” bunu da halktan gizlemiş, Kur’ân-ı Kerim’in bu ayetini, merhum Muhammed İkbal’in deyişi ile, “Allah’ı, Cebrail’i ve Allah’ın Resulü’nü de hayrete salacak biçimlerde tefsir ve tevil etmişlerdir.”[4] Meallerde “Müminlerin Salihi” şeklindeki “tekil” ifade, “Salih Müminler” şeklinde çoğullaştırılmış veya “Müminlerin Salihi”, ayet-i kerime’nin nüzul sebebinden tamamıyla farklı ve çelişkili isnatlar ile, başka kimseler olarak tefsir edilmiştir.

“Allah iman edenlerin velisidir.” ayet-i kerimesi, münafıklar tarafından yine Ali’nin velâyetini dışarıda bırakacak şekilde yorumlanmaya vesile olmaması için, Allah, yüce inayeti ile, Kur’ân’ı yine Kur’ân ile tefsir etmiştir.

“Sizin veliniz Allah’dır, Resulü’dür ve iman etmiş olup namazı yerine getirenler ve rükû’da zekât verenlerdir.”[5]

Bu ayet-i kerime de Ali hakkında nazil olmuş ve çoğul ifade ile de Ehlibeyt İmamları “Veli” olarak nitelenmiştir. Ehlibeyt İmamları’nın her biri, Mâûn Suresi’nde “dini yalanlayanlar” olarak nitelenen “toplumsal yardımlaşma ve dayanışma”yı (Maun’u) önleyen mürailerin düzeninde, Maun’un önemini belirtmek ve mustazaflara haklarını ulaştırmak için, gece karanlığında, sırtlarındaki erzak yükünün ağırlığı dolayısı ile rükû hâlinde yoksulları, çaresizleri dolaşırlardı. İşte velâyet böyle olur ve Allah Ali’nin ve Ehlibeyt İmamları’nın velâyetini bu ayet-i kerime ile de duymak ve kabul etmek isteyene açıklamıştır. Ali’nin ve on bir evlâdının -ki bu On Bir İmam Fatıma’nın ve dolayısı ile Resulü Ekrem’in (s.a.a) de evlâdıdır- velâyeti Allah’tandır. Gasp edilemez. Gasp edilecek olan ancak şeklî devlet reisliğidir (zahirî ulu’l-emr sıfatı). Bunu da gasp ettirmemek, “Emanetleri ehline tevdi ediniz.”[6] ayet-i kerimesi dolayısı ile “ümmet”in ödevi iken, maalesef ümmet çoğunluğu bu bilinci göstermemiş, emaneti ehline tevdi etmemiş, Seyyidu’ş-Şüheda Hüseyin’in şehadetinden sonra dahi uyanmamıştır. “Velâyet”, “Veli”, “Veliyyu’l-Emr”, “Resulullah’ın Halifesi” kavramlarını, isim ve sıfatlarını tevcih etme yetkisi sadece Allah’ta iken, bu sıfatlar bol keseden başkalarına tevcih edilmiştir.

Allah, yüce inayeti ile, Ahzâb Suresi’nin 33. ayet-i kerimesinde Ehlibeyt’in “İsmet”ini belirtmiş iken, gaflet o dereceye varmıştır ki, bu ayet-i kerime de nüzul sebebine ve hikmetine tamamen aykırı biçimde yorumlanmaktadır.

Gaflette olmayanlar vardır. Fakat sayıları maalesef fazla değildir. Oysa Ali’nin velâyetinin bilincine ve Ali sevgisine ermeden, kâmil iman olmaz. Ne yazık ki on-on beş yıldan beri, Ali sevgisine sahip olanların gönlünden de bu sevgi çıkarılıp bunun yerine İblis’in, tağutî tezahürlerin sevgisinin yerleştirilmesi için “Ali’siz Alevilik” tuzağı kurulmuştur. Bu tuzağın, bu ancak sinekleri avlayabilecek olan “örümcek ağı”nın yerinde durmasının sebebi, münafıkların uydurduğu bazı asılsız rivayetlerin reddedilmemiş, çürütülmemiş olmasıdır.

Temizlik yapılmayan bir yerde, böyle örümcek ağlarının bulunmasına şaşılmaz. Emir’ül-Müminin ve Veliyullah olan Ali’nin hayatı, bir müminin feraseti ile, tekrar yazılmalıdır. Ali düşmanlarının ve suret-i hak’dan görünen münafıkların tarihî (!) uydurmalarının çöpünden temizlenmedikçe, “Alisiz Alevilik” mikrobunun da kökü kesilemez. On Dört Masumun her biri bir nur insanıdır. Bunların nuruna zulmet galip gelemez. Esasen ilâhî nur olan bir yerde zulüm ve zulmet barınamaz. Onların velâyetine gönülden ikrar vermeksizin, iman tatlılığını duymak nasip olmaz.

Ehlibeyt’i sevenler, On Dört Masum’un velâyetine imanı olanlar; Ali düşmanlığının doruğa vardığı dönemlerde “Eşhedu enne Emir’el-Muminine Alliyyen Veliyyullah!” bilinci ve zikri ile bu dönemleri atlatmışlardır. Ferdî zulmetler devam etmektedir.

Zulmetin devam etmesinin bir sebebi de, “Teberrasız Tevella” olabileceği gafletidir. Oysa Ali ile Muaviye birlikte “Veli” edinilemez. Ahzâb Suresi’nde Allah’ın yine yüce inayeti ile bu konuda bizi uyardığına dikkat edelim:

Allah hiç kimseye iki gönül vermemiştir. Tek gönülde de iki zıt sevgiyi sığdırmaya çalışmak ruh ve akıl hastalıklarına sebep olur. Tercih yapmamız gerekir: Ya hak, yahut batıl! Hak Ali’den, Ali haktan ayrılmaz. Ali’yi seçenler felâha erenlerdir. İster “Alisiz Alevilik” haricîliği, ister Muaviye taraftarlığı olsun, batılın tezahürlerini seçenler, hesap gününde nadim olacak olanlardır.

Ali’nin velâyeti nurundan gönlümüzü yoksun bırakmak, bu cereyanı kesmek isteyenlerin sebep olduğu bir “arıza” da şu olabilir: Ali’nin kendisi -haşa- meselî “İkinci Halife” veya Muaviye gibi başarılı bir devlet adamı olmuş mudur ki, başkalarına da, hele ölümünden sonra “Velâyeti” ile “himmet” edebilsin? Vesvas’ul-Hannas’ın bu vesvesesine kapılmış olan ve şu anda hayatta olmayan, bu mahrumiyetine çok esef ettiğim tanınmış bir zat, “Resul-ü Ekrem’den (s.a.a) sonra, Gadir-i Hum rivayetine sadık kalınsa idi, İslâm âlemi, bugünkü durumda olmazdı!” dediğimde, derhal “Felâket olurdu!” cevabını vermişti. Sanki en büyük musibet, Kerbelâ olayı, hiç olmamış gibi!

Oysa Hazreti Mesih’i sevenler, Hazreti Mesih İbn Meryem’in çarmıha gerildiğine inandıkları hâlde, onu sevmekten vazgeçmezler. Biz de İsa’yı sevenlerdeniz. Fakat onun çarmıha gerilmediğini biliriz. Ali’nin şehit edildiğini, bütün İmamlar’ın -Hazreti Sahibu’z-Zaman’a kadar- şehit edildiklerini, insanlık kurbanı Hüseyin’in Kerbelâ’sını bildiğimiz hâlde, Sefinet’un-Necat’ın başına gelen bu olayları, Kehf Suresi’nde Hızır ve Musa kıssasında simgeli olarak belirtilen; dünya imtihanı sona erinceye kadar, “Sefinet’un-Necat”ın, “Kurtuluş Gemisi” olan Ehlibeyt’in, “hasara uğramış” görünmesi hikmeti ile izah eder ve “o cihanda bu cihanda / Ali’ye saydılar bizi” demeyi, “Eşhedu enne Emire’l-Müminine Aliyyen Veliyyullah” demeyi sürdürürüz. Ta ki “Necmu’s-Sakıb” olan Târık, zulmeti delip parlayacak olan Sahibu’z-Zaman’ın zuhuruna kadar!

İzzet, Allah’ın, Resulü’nün ve “müminler” olarak nitelenen On İki İmam’ındır. Münafıklar bunu bilmezler. Hüsran da iman edenlere, Salihleri izleyenlere, hakkı ve bu cümleden olarak Ali’nin velâyetini ve Necmu’s-Sakıb’ın zuhuruna kadar sabrı tavsiye edenlere değil, münafıklaradır.

Müminler bilirler ki, Kehf Suresi’nde “iki yetimin hazinesi” olarak simgelenen ilâhî sevginin ölümsüz değerleri, Mehdi ve Mesih işbirliği ile yeryüzünü kaplayacaktır.

Recep ayı Regaib, Emiru’l-Müminin’in doğumu ve Bi’set gecelerini ihtiva eden ay idi. Şaban’da da İmam Hüseyin’in ve Sahibu’z-Zaman’ın doğum gecelerini kutladık.

Allah, bizi kendisinin velâyetinden yansıyan Resül’ünün, Ali’nin ve Ehlibeyt’in velâyetinden ayırmasın!

“Birbirimiz için dua edelim, sevelim, sevilelim, dünya kimseye kalmaz.” (Yunus Emre) Kalacak olan ilâhî sevginin nurudur. Ululuk ve yücelik ıssı olan Rabbimizin vechidir.

Allahumme Salli Ala Muhammed

Ve’l-hamdulillahi Rabbi’l-Âlemin…

The post Alisiz Yola Çıkılmaz appeared first on Caferilik.com | Türkiye Caferileri Sitesi.

Bir azimet destanıdır öykümüz

Cennet bahçelerinde başlayan

Gurbetlere bir yakınmadır sürgünümüz

Demir asa, demir çarık

Yeryüzünden sonsuzluğa

Bitmeyen yolculuk

İnsanın serüvenidir

Hâbil'le başlamıştır türkümüz

Nuh ile Cudî dağında

Uzun soluklu bir uzun hava

Yakub'un gözyaşlarıyla

Nil'in kuruyan yataklarıyla

Bitmez tükenmez deva

Ve Yusuf'la başlar

Kehkeşân Saraylara

İlk ziyâretimiz

Züleyhâ'nın katran kokulu saçlarında

Zincire vurulur sözlerimiz

İlk hapsimiz, ilk mektebimizdir

            2

Çölden fışkıran su

Hâcer'in mahrem türküsüdür

Mahramalar yatağıdır İsmâil

Ilgıt ılgıt akmaktadır yüreğimize

Hacer'in

Kara Hacer'in

Sabır taşıdır Hacer'ül-Esved

Bir hasret kalemidir kasvet

Fatıma'nın kaşlarında

Ayrılıklar bize kısmet

            3

Şam yollarının garip yolcusu

Mekke'nin yetim yolcusu

Bütün şiirlerin esin kaynağı

Sahrâ-yı Cedit'ten, Cebel-i Târık'a

Yemen'den, Hadramut'a

Sidret'ül-Müntehâ'dan, Anadolu'ya

Hicaz çöllerinden, Acem illerine

Kanayan bir sevdadır

Kadim sevdamızdır

Aşkımız, şiirimiz, şeriamızdır

Tâif'in yaralı başı

Gümüş tepsilerde arz edilen

Salon Salome'ye

Zâlim sultanların ezelî korkusudur

Mekke'de yeniden dile gelen

Yahyâ'nın kesik başıdır

Zekeriyâ'nın lime lime doğranmış

Aziz naaşıdır

Bu, İsmail Oğulları'nın

Sonu gelmez savaşıdır…

            4

Hacer'in karalığında hicret

Mus'ab'ın aydınlığında Medine

Ali'nin yatağında nusret

Yemin olsun ed-din'e

Ve asırlar boyu beklenen

Zafer şarkısı

Şad etmişken yüreklerimizi

Ol Nebi'nin vuslatında başladı

Ayrılık şarkısı…

Şam saraylarında

Muâviye şehvetlerinde

Sabır taşlarını çatlatırken ihânet

Muhammed, İsâ aşkına

Dayanan Ali'dir

Rebeze'de yalnızlığa dirilirken şehâdet

Ebuzer'e Eyvaah, Eyvaah!…

Yarelenen Ali'dir

Mızrak uçlarında katledilen Mushaf'a

Eyvaah, eyvaah!…

Pârelenen Ali'dir

            5

Ammâr'ı da analım dostlar, Ammâr'ı da

Veysel Karanî'ye de bir selâm edelim

Cümle Üveysîlerin fahrî babası

Fahr-i kâinatın fahrî hırkası

Firkat ateşlerinde

Hârelenen Ali'dir

Bir pervânedir Fâtıma, evlât acılarında

Allı turna kanatlarında

Türkü türkü, ağıt ağıt

Kerbelâ çöllerinde

Zârelenen Ali'dir

            6

Ey Kûfe!… Zâlim Kûfe!… Hâin Kûfe!…

Ben sana yanmam billâhi

Asıl yandığım dost bakışlara

Uzaktan bakışlara

Tedirgin, ürkek

Hesap üzere oturuşlara

Müstağni duruşlaradır

Asıl yandığım

Zarif ihânetlere

Çok bilmiş kehanetleredir

            7

Ve bir Hâbil-Kâbil kıssasıdır Kerbelâ

Bir söz üzre

Verilmiş bir söz üzre

Misâk üzre

Nice bin şehâdettir Kerbelâ

Ta ezelden, ibtida baştan

İsmâil'in anısına

Kurbân edilen

Bir "Kâlû belâ"dır Kerbelâ

İlm üzre, silm üzre

Vahyedilmiş son âyet üzre

Tarih denilen defter-i kebire

Konulmuş son noktadır Kerbelâ

Nebî noktasıdır… Mim noktasıdır…

Şehâdet noktasıdır!…

Gidişimiz artık ve nihâyet

Ol vaktedir

Ey Kerbelâ!…

            8

Nice bin zikir hâleleriyle

Nice bin şehâdet lâleleriyle

Birlikte düştüler Bu-Turâb oğlunun

Lâlezârına

Eyyub'un yeniden kan aktı yaralarına

Yakûb'un yeniden su düştü mahramalarına

Yusuf'um, Hüseyn Hüseyn diye inledi

Yeniden

Mısır'ın, Şam'ın kahır zindanlarından

Muhammed'in ruhu titredi

Kutlu Nebi'nin bir daha kırıldı

Mübarek dişi

Yeniden yarıldı sevdalı başı

Hamza'nın ciğeri yeniden kanadı…

Asumân ağladı… dağlar ağladı…

Salome'nin sarayında Yahyâ ağladı

Hüseyn! Hüseyn! Ya Hüseyn sana mı düştü

Yahya'nın yazgısını yeniden yazmak?

Zekeriyâ ağladı, Meryem ağladı

Asiye'nin tahtında İmran ağladı

Unutup, çarmıha gerilen acılarını

Meryem oğlu Mesih İsâ ağladı

Ateşin gül bahçelerinde gülen İbrâhim

Gülmeyi unuttu, giryân ağladı

Hacer'in Zemzem'i, Fâtıma'nın Kevser'i

Ağaca yürüyen bengisu

Beyt'ül-Mukaddes'te

Yed-i Beyzâ Musâ ağladı

Cebrâil, Mikâil, dahi İsrâfil

Levh-i Mahfuz'da levha ağladı

Yedi kat gökler, cümle melekler

Ahd u peymân ile sayhâ ağladı

Kerbelâ'da şerha şerha ümmet yarası

Ehl-i Beyt dergâhında nefha ağladı

            9

Nice bin zikir hâleleriyle

Nice bin şehâdet lâleleriyle

Birlikte düştüler Bu-Turâb oğlunun

Lâlezârına

Yetmiş iki kişiydiler

Zulme karşı yetmiş iki kişiydiler

Ve yanlarında

Ve azıklarında

Ne tandır ekmeği

Ne Zemzem suyu

Ne dünya kaygusu

Ne ölüm korkusu

Haykırışların en asiliyle

Vazgeçişlerin en yüreklisiyle

Ayağa kaldırdılar

Kadim serüvenimizin

Kadim cümlesini: "Lâ ilâhe illâllah"

Ve gelmiş geçmiş cümle müstaz'af gönüllere

Ezilmiş gönüllere

Yüreklerini vererek

Su serptiler… Suskunlara inat!…

Susuzluklarına inat!…

            10

Ne çocuklarının masum ölümlerini

Ne kadınlarının merhamet çığlıklarını

Duymadılar

Görmediler!…

Özgürlük için!… Aşk için!… Sevda için!…

Verilmiş misâk için

Sevda nedir bilen insanlık için

Sure sure, âyet âyet uçup gittiler

Ve bir adları kaldı yâdigâr

Altında kaldığımız

Ayaklar altına aldığımız

Hakk'ını veremediğimiz!…

Bu yağan yağmur değil, âsumân ağlar bize

Gök gürlemesi değil bu, kahreder dağlar bize

            11

Ve rivâyet edilir ki ey canlar

Canlar canı İmâm Ali

Dağların dahi taşıyamadığı

Dağ dağ olmuş dertlerini

Belki gün gelir anlatır diye

Gün gelir bir volkan gibi

Fışkırır anlatır diye

Nice Yusuf'lar mihmandarı

Kör kuyulara anlatır olmuş

Dinledikçe gözleri dolmuş kuyunun

Dinledikçe kabarmış toprak yüreği

Taşları şak şak olmuş "Şıkşıkıye" feryâdından

Çatlamak üzereymiş kuyu, patlama­k üzere

­­­­­­- Bekle!… demiş İmâm Ali, beklemelisin

Daha nice yolcularım, daha nice gözcülerim

Konuk olacak sana… Her biri birer tanık

Her biri birer Yusuf olacak… Ve nice

Yakub'lar gözlerini emânet edecekler sana

Beklemelisin… beklemelisin…

Kuyu da kuyuymuş ha, Yakub'un mirâsı gibi

Kuyu da kuyuymuş ha, Yusuf'un rüyâsı gibi

Kuyu da kuyuymuş ha, Hüseyn'in duâsı gibi

Kuyu da kuyuymuş ey canlar… Kuyu da kuyuymuş

Peygamber davası gibi…

Ve beklemeye koyulmuş kuyu

Ve sabretmeye

Ve gün saymaya koyulmuş

Önce Hasan diye bir hâle kuşatmış gövdesini

Sonra Hüseyn diye bir lâle yeşertmiş çevresini

Ak elleri, kan gülleri, Zeyneb-i nâlân gelmiş

Sine urup şebnem döken, Fâtıma cânân gelmiş

Muhammed dergâhıdır, hangisini sayayım

İmam Câfer yolunda aşık-ı yârân gelmiş

Dağlar taşlar duymamış, insanlar işitmemiş

Kuyulara haykıran Sâhib-i Zaman gelmiş

Zâlim zulme doymamış, bunca zulüm yetmemiş

Muhammed sadasıyla Duvaz-ı İmâm gelmiş

Ay batmış, gün kararmış, devran dönmüş, gül sararmış

Kuyunun yüreği de ey yarenler

Kabarmış da kabarmış

Ve dolmuş ağzına dek ve koyulmuş beklemeye

Son bir damla

Son bir şebnem

Son bir gözyaşı diyerek

Ve gün gelmiş ve beklenen o gün gelmiş

Vakit be vakit

Saat be saat

Gün be gün

Zaman dolmuş, seher solmuş

Ve bir Süreyyâ yıldızı doğmuş

Yeryüzünün Selmân yüzüne

Acılı yüzüne, Ebuzer yüreğine

Bir Zülfikâr parıltısı vurmuş

Yer kürenin Horâsân yüzüne…

Ve patlayıvermiş kuyu

Fışkırıvermiş cümle kuyular

Yanardağlar misali

Kükreyivermiş

Aslan misali

Adına İmâm denmiş

Adına İmâm denmiş

Ve dile gelmiş cümle çöl denizcileri

Bakır çöllere inat

Yeni bir "Şıkşıkıye" destanıdır bu

Hey canım hey!…

Em yürümüş şerha şerha

Şiir olmuş şehrayine

Dem yürümüş kalem içre

Bağlanmıştır ilmek ilmek

Pir yürümüş darağacına

Domurmuştur boncuk boncuk

Ter yürümüş pâk alnıma

Görülmemiş ihanetler

Şer yürümüş kervânıma

Buna rağmen merhem olmuş

Hâl yürümüş her yanıma

Bir sitemkâr gülüş olmuş

Gül yürümüş abdâlıma…

Veysel Menekşe

          06-Haziran-1996

The post Seyr-i Süreyya Destanı appeared first on Caferilik.com | Türkiye Caferileri Sitesi.

Asıl adı Süreyya olmasına rağmen Peri derdi, Muhammed Hüseyin ona. Peri isminin daha hoş olduğuna inanıyordu. Süreyya da hoşlanıyordu bundan.

Muhammed Hüseyin fakülte bahçesinde gezinirken karşılaştı Süreyya ile. Süreyya; "İsmim Peri değil." deyip gülümsedi. Bunu öyle bir edayla söyledi ki Peri olmaya razı olduğunu gösteriyordu.

Muhammed Hüseyin, oracıkta bir bankın üzerine oturup Peri'yi de davet etti oturmaya. O da; "Başka bir zaman." deyip birazcık ayakta durdu. Muhammed Hüseyin, hemen kalem kağıda sarılıp hayal dünyasına daldı. Başını kaldırdığında Peri gitmiş, ama adına yazılan bir şaheser şiir çıkmıştı karşısına.

Yürüyerek evine gitti, aynanın karşısına geçip kendisini seyre koyuldu.

– N'oluyor sana Şehriyar? diye sordu aynadaki adama.

– Aşık olmuşum.

– Köyden Tahran'a geldikten beri herkesi kendine aşık ettin, kendin de başkasına mı aşık oldun?

– Neyleyim şair kalbi işte!

– Dikkat et de beni unutmayasın!

– Hayır! Belki ismim değişti, Şehriyar oldu ama, senden asla ayrılamam. Meraklanma.

Bunları kendi kendine konuştuktan sonra aynadan çıkabildi ancak!

Peri, fakülte salonunda oturmuş, düşünceye dalmışken Muhammed Hüseyin'in ayak seslerini duydu. Yerinden fırlayıp:

– Aşık şair, nasılsın? dedi.

– Yanılıyorsun.

– Hayır! Yanılmıyorum, sen aşıksın.

– Belki de!

Muhammed Hüseyin otopsi dersine katılmadı. "Bu derse katıldıktan sonra bir hafta kendimi toparlayamıyorum." diyordu. Bir insan bedeninin parçalanmasına tahammül edemiyordu. Belki yarın, belki başka bir gün kendisinin de böyle olacağı düşüncesi, ürpertiyordu onu.

Bu düşünceler içindeyken Peri çıkageldi. "Yine dalmışsın?!" diyerek, kendisine gelmesini sağladı.

"Hadi gidelim dedi, Muhammed Hüseyin!"

Behcetabad Parkı'na gittiler. "Buraya gelince çok rahatlıyorum. Kalbime güç ve ilham veriyor bu park." diyordu.

– Bu parkın hatıralarla dolmasını istiyorum; acı, tatlı ve boş hatıralarla.

– Neden acı hatıralar? Hatıralar tatlı olmalıdır. dedi Peri.

– Acı hatıralar da insanı geçmişine bağladığı için tatlıdır. Hatıralar top yekûn güzeldir.

Parkta yavaş yavaş yürüyorlardı. Muhammed Hüseyin, Peri için yazdığı şiiri ona okudu.

Peri'nin heyecandan tüm bedeni titriyordu. "Bu sözler benim için mi?! Bana mı?!" diye şaşıyordu.

Muhammed Hüseyin; "Evet, senin için; sadece senin için." deyip ekledi:

– Ben aşkın yüceliğini severim, sonsuz olanını. Aşk sınırlı olursa, biter bir gün. Yüzüne aşık olursam, kısa zaman sonra yaşlılık bu yüzü değiştirir ve aşk biter.

– Anlamıyorum!

– Daha açık söyleyeyim: Cinsiyet üzerine kurulu aşkı sevmem. Cinsellik kokan aşklar habis aşktır. O zaman insan kendisinden ve aşkından nefret eder ve az ömürlü olur.

– Belki haklısın!

– Bizim aşkımız sonsuzluğun aşkı olacak. Sende başka bir şeye, gizemli bir şeye aşığım ben. Belki bu aşktan dolayı bir gün pişman bile olacağım. "Neden sana aşık oldum?" diye kendime sorup gözyaşı dökeceğim. Ancak şimdi bu aşka muhtacım ben. Sen beni eğitiyor ve büyütüyorsun. Sen değil, senin içindeki gizem beni büyütüyor.

Peri, şaşkın ve hiçbir şey anlamadan; "Olabilir!" diyebildi ancak.

İki göz yaşıyla bu gazeli yazdım sana

Belki bu vahşi ceylan ram olur bana.

Mutluluk sabahının umudu, gecenin ayrılığı

Sabah ağarıncaya dek ağarttı saçlarımı.

Gençlikten hayır görmeden aşkın kocalttı beni

Git ki kocayasın ey gençliğinden hayır görmemiş!

Visal şevkiyle yetiştirdim, buraya getirdim

Fidan büyüdü, meyve başkalarına nasip oldu.

Senin gönlünü çalıp bunca şiir hakkında yazılan biri ne kadar değerli biri olmalı?!

Üstat! Beni bunca sevmene rağmen benim için hiç şiir yazmadın.

Bunca insan, sana aşık ve hayran iken, sen de bir başkasına aşık isen, o insan çok değerli olmalı.

***

Havalar iyice ısınmıştı. Tahran'ın sıcak havası da artık kendisini iyiden iyiye hissettiriyordu.

Peri'lerin kuzeyde, Hazar sahilinde yazlıkları vardı. Oraya gidiyorlardı. Seni de davet etti Peri, ancak kabul etmedin.

Peri'nin babası albaydı. Fakülteden izin alıp Peri'yi de götürdüler. Onlar, seni Peri kadar severdi. Davete rağmen gitmeyi kabul etmedin ama, onlarla kalbin ve ruhun gitti.

Peri'nin olmayışında, ruhun da sende yoktu Üstat!

Aslında Peri de gitmek istemiyordu, ayrılmak istemiyordu ama, senin ısrarlarını kıramadı.

Akşam olunca bütün keder ve acılar üzerine çökmüş, her şeyden kopmuş, Peri'nin ayrılık acısıyla yanıyordun.

Arkadaşların bu hâlini görünce, hocalara gidip sana izin kopardılar ve seni kuzeye yolladılar.

Peri'lerin yazlığına gidişin de bir başkadır.

Güneş batmış, karanlık yeni çökmüştü. Issızlığı dalgaların sesi bozuyordu. Sen yazlığın bahçe kapısında durup balkonda sazıyla son şiirini okuyan Peri'yi dinliyordun. Dalga seslerine ayrılık acısıyla çalınan sazın sesi eklenmiş, aşkın doruğuna taşıyordu Şehriyar'ımızı.

Sazın tellerinden süzülen aşk ahengi, şairimizin kalbini aşk miracına taşımıştı. Dönüş, muhteşem.

Bu yücelikten Peri'ye bir armağan gerekti ve o şairin dilinden dökülecek bir gazeldi:

Sazınla can yakan bir seda olsun

Ta ki gözlerinden yaşlar revan olsun.

Saz senin elinden kalbimin dertlerini söyler

Şikâyetlerimi elindeki sazın telleri söyler

Sazının her telinde binlerce sır saklıdır

Korkarım açılsın perdeler, dökülsün sırlar

Şehriyar gözyaşı cevheriyle dilenmeye gelmiş

İşve ve nazından birazcık sadaka ister.

Kuzeyde günleriniz güzel hatıralarla dolu, ancak visalin hicrana dönüşeceğini kim bilebilirdi ki?

Peri de yazlıktan dönmüştü. Ancak yüzünde bir durgunluk ve hüzün vardı; kederliydi. Her zamanki gibi hemen Muhammed Hüseyin'i aramadı. Tuhaftı bu hâli. Halbuki Muhammed Hüseyin'i görmeden edemezdi.

Muhammed Hüseyin arayıp buldu onu:

– Çok durgunsun? dedi.

– Sana öyle geliyor! Yanılıyorsun.

– Hayır yanılmıyorum, bir hâller olmuş sana! Behcetabad Parkı'na gidelim biraz konuşuruz açılırsın.

– Gidelim, iyi olur!

Parkta hep yürüyorlar, başları aşağıda üzgün ve isyankâr.

– Anlamıyorum, dedi Muhammed Hüseyin.

– İnanamıyorum, bu vicdansızlıktır.

– General olmuş da bana ne?

– Babam albaydır, o ise general. Babamın üstüdür, itaatsizlik edemez. Ben de istemiyorum, ama ne yapabilirim ki?

Tüm umutlarını umut ağacının altında kaybetmiş, isyan dolu yüreklerle yürüyorlardı.

Artık hüzün dolu gurup vakti gelip çatmıştı. Kızıl renge bürünmüş güneş, batışıyla yerini karanlığa bırakmış, hiç sabah olmayacakmış gibi umut aydınlığı karanlığa bürünmüştü. Yürüyerek parktan çıkmış, Peri'lerin evine doğru ilerliyorlardı.

Dudaklarından ara sıra dökülen sayılı sözcüklerden oluşan kısa cümleler aşkın kutsallığını, umutsuzluğun umudunu, isyanının yüceliğini, vefasızlığın yakıcılığını ve acziyetin çekilmezliğini tüm ayrıntılarıyla yansıtıyordu.

Caddeler ne kadar da ruhsuzdu! Sokaklar ne kadar sıkıcı ve tuhaftı! Hiç böyle olmamıştı.

Ayrılıkla buluşmak için ilerliyorlardı. Peri'lerin evinin kapısına yetiştiler.

– Hadi git, dedi Muhammed Hüseyin.

– Ayrılamam; seni çok seviyorum!

– İnanmıyorum.

– Seni yalnız bırakamam.

– Ruhumu yalnız bıraktıktan sonra, bedenim yalnız kalmış ne olur ki?

Muhammed Hüseyin sırtını dönerek yürümeye başladı. Peri bir müddet dona kaldı. Nedense bir müddet sonra kendine gelip hızlı adımlarla Muhammed Hüseyin'e doğru yürüdü.

Ayak seslerini tanımıştı. Ama geri dönüp bakmadı.

Peri yetişip ellerini tuttu Muhammed Hüseyin'in ve:

– Seni evine kadar götüreyim, dedi.

– Ben giderim, kız değilim ki?

– Bunun kız-erkek olmakla ne ilgisi var?

Artık itiraz etmedi. Öyle yürüyorlardı… Caddeleri ve sokakları geçip Muhammed Hüseyin'in evine ulaştılar. Bu defa Muhammed Hüseyin, Peri'yi evine bırakmak için tekrar geldikleri yolu geri döndüler.

Bu birliktelik asla bitmesin istiyorlardı, ama ayrılmak zorundaydılar.

– Ben de ayrılmak istemem ama babam zor durumda kalacak. Babam için senden ayrılmak zorundayım. Aslında senin için de iyi olur. Çünkü sana da kötülük etsinler istemem.

Denizlerin gelgitleri gibi bu iki aşığın gelgitleri de sabah güneşi çıkıncaya kadar devam etmişti.

Kendilerine gelişleri güneşin doğuşuyla oldu.

Muhammed Hüseyin Peri'yi evlerine bırakıp oradan ayrıldı ama, bu ayrılık ruhun bedenden ayrıldığı gibi yakıcıydı. Yürekler ayrılık acısıyla tutuşuyordu. Artık vuslat umudu kalmamış, ayrılıkla tanışmışlardı.

Hatıralar dolu fakülteyi son sınıfta iken bıraktı Muhammed Hüseyin. Doktor olacaktı ama Peri'siz neye yarar? Peri şiirleri onu mecnuna çevirmişti. Dilden dile dolaşıyordu bu şiirler.

Bu dönemde Şehriyar, zamanın birçok ünlü şair ve edebiyatçısıyla tanıştı. Ünü artık tüm İran'ı sarmıştı.

Dayanamadı ayrılığın acısına. Tahran'ın cadde ve sokaklarını gezip durmaya başladı, belki bir yerde Peri'yle karşılaşabilir diye.

Yine bir gün vuslat umuduyla çıktığı umutsuz yolculuğunda Peri'nin annesiyle karşılaştı. Selâm verdi. Ayaküstü konuştular. Göz yaşları içinde gururunu ayaklar altına alarak; "Son bir kez Peri'yi göreyim! Artık şimdi Bakan da olan General benim sürgün edilmemi istemiş, n'olur son bir kez Peri'nin yüzünü göreyim!" dedi Muhammed Hüseyin.

Annesi kabul etti; "Yarın akşam göndereceğim dedi, ama nereye gelsin?"

"Peri biliyor, hatıralarla dolu günlerimizi geçirdiğimiz Behcetabad Parkı'nda buluşalım." dedi Muhammed Hüseyin.

Ertesi gün akşamın güneşi kendini gizlemeden Behcetabad Parkı'na geldi Muhammed Hüseyin ve beklemeye koyuldu.

Peri'nin annesi nedense evde düşünüp taşındıktan sonra General'in korkusundan Peri'ye diyememişti bunu. Muhammed Hüseyin bekliyordu, bekliyordu.

Her geçen an yılların acısını omuzlarına yüklüyor, umutlarını tüketiyordu. Ancak o, gecenin vuslat saati her anı olabilir düşüncesiyle intizarını sürdürüyordu. Peri'nin geleceği noktaya gözler dikilmiş, kalbindeki umutlar da gecenin tükenişi gibi tükeniyordu.

İşte Üstat, bu tükenişten doğan bir şiirin ebedîleştirdi senin hayatını. Anadilinde yazdığın bu şiirin inceliklerini anlamak için Azerî olmak gerek.

Ulduz sayarak gözlemişem her gece yarı

Gec gelmededir yar, yine olmuş gece yarı

Gözler asılı, yok ne garaltı, ne de bir ses

Batmış gulağım, gör ne düşürmekdedi darı

Yatmış hamı, bir Allah uyaktır, daha bir men

Mennen aşağı kimse yok, ondan da yukarı

Gorhum budu yar gelmiye, birden yarıla sübh

Bağrım yarılar, sübhüm açılma seni Tarı!

Tan ulduzu istir çıka, göz yalvarır çıkma

O çıkmasa da, ulduzumun yoktu çıkarı

Gelmez, tanıram bahtımı, indi ağarar sübh

Gaş bele ağardıkça, daha baş da ağarı

Aşkın ki gararında vefa olmuyacakmış

Bilmem ki tebiet niye goymuş bu gararı?

Rişhendle gırcandı seher, söyledi durma

Can korkusu var akşın, uduzdun bu kumarı

Oldum gara gün, ayrılalı ol sarı telden

Bunca gara günlerdir eden rengimi sarı

Gözyaşları her yerden akarsa meni tuşlar

Deryaye bakar, bellidi çayların akarı

Ezbes meni yaprak kimi hicranda saraltıp

Baksan özüne sanki gızılgüldü, gızarı

Mihrab-i şefekte özümü secdede gördüm

Gan içere gemim yok, üzüm olsun sene sarı

Aşkı varıydı Şehriyar'ın, güllü çiçekli

Efsus, garayel esti, hezan oldu baharı

Umut baharın hazana dönünce sabah olmuş, güneş doğmuştu. Birkaç gün geçmeden sürgün emrin de çıkmıştı; artık hatıralardan ayrılman gerekiyordu. Sürgün yerini kendin seçtin, Nişabur'a gidiyordun. Bu gidişin, Kemalülmülk gibi ünlü ressamla tanışmana sebep olmuştu; o da sürgün hayatı yaşıyordu.

Ona; "Neden böyledir?" diye sordun.

O da, "İran hep böyleydi." dedi ve ekledi:

"Başka yerde seni bulsalar değer verirler, ama despot ülkelerde şairler, sanatçılar ya hapiste, ya sürgünde ya da fakirlikte ölüp giderler."

Sürgün hayatı daha bir yılını doldurmadan Şehriyar ayrılık acısını iyiden iyiye hissetmeye başladı ve hastalandı. Ölüm döşeğinde can verecekken, bu ünlü şair izin alınarak Tahran'a getirilip hastaneye yatırıldı.

Çok geçmeden Peri gizli bir şekilde Şehriyar'ı ziyaret eder ve bu görüşme Şehriyar'ı iyileştirir, yine bir şiir sunulur aşkın vefasına inananlara. Bu şiir o günden bu güne dek İran halkının büyük bir bölümünün ezberinde ve dilindedir. Şiir Farsça yazılmış olduğu için tercümesinin, orijinal letafet ve zarafetini yansıtamayacağını bilerek bir nebze olsun vefasızlığa sitem beyitlerini aşık kalplere sunmakta fayda görüyorum:

Canım feda olsun sana, geldin ama şimdi niye?

Ey vefasız, şimdi ki takatsiz düştüm niye?

……

Bugün, yarın demene belki yetişmez ömrüm

Sana bugün mihmanım ben, yarın niye?

……

Nazlı yar, nazına bir ömür gençlik vermişim

Git gençlere nazlan, yaşlanmış bana niye?

……

Ey Şehriyar, sevgili olmadan çıkmazdın yola

Bu kıyamet yolculuğuna tenha niye?…

Hayat devam ediyordu ama solgun ve renksiz. Gençliğin heyecanı kalmamış, hazanın soğuk kışa dönüşündeki donukluk gibiydi sanki.

Artık hayatında Peri yoktu. O, General'in eşi olmuştu, ancak sen onu hiç unutmadın. Ünlü şair Saba; "Evlen!" dedi sana. Sen; "Peri yoksa evlilik de yok!" diyerek ömrünün sonuna kadar evlenmedin.

Üstat! Peri vefasızlık etti ancak, Muhammed Hüseyin'den edebiyat dünyasına Şehriyar gibi bir güneş kazandırdı bunun için, ona tüm edebiyat dünyası minnet borçludur.

Peri, seni ve sende saklı olan irfan cevherini keşfetti, seni büyüttü ve derya etti.

İşte bu derya oluşunda, Ali gibi bir okyanusla buluştun ve mecaz aşktan hakikî aşka yüceldin.

Ayetullah Necefî Mar'aşî, bir gün Hz. Ali'yi rüyasında görür, genç bir şairin elini tutmuş, cennet kapısında; "Önden sen!" diyor "Şehriyar!"

Şehriyar'ı hiç duymamıştı, bu rüyadan sonra Şehriyar'la tanıştı ve lütuf nazarı hep üzerinde oldu.

Aşk yüreğini yakmıştı senin Üstat! Ama bu yakış seni tam ayar altın hâline getirdi ve sen artık şairlikle birlikte ariftin…

Ayrılık günlerinde; "Ben seyyidim ve bu, General'i helâk edecektir." demiştin, nitekim öyle de oldu. O, hayatından hayır görmedi, Peri ise hiç unutamadığı aşkından dolayı hep ızdırap çekti.

Yıllar geçmişti Üstat! Bir gün Peri'den bir mektup aldın ve cevap olarak bir şiir yazdın; bu şiirde tek bahsetmediğin konu Peri konusuydu. Çünkü artık Peri'yle bulduğun aşkın kölesi olmuştun, Peri'nin değil. Mevlana'nın Şems'e olan aşkı gibi. Üstat! Ne yazık ki bugünün aşıklarında o aşktan bir haber kalmamış, bugünün aşklarında söz edilmeyen tek şey Allah'tır. Halbuki senin Peri'ye aşkında Allah aşkı vardı.

Üstat! Senin Allah'a olan aşkın vasfedilemez.

Fenadan bekaya yücelişin, anlatılmaz bir miracın armağanıdır.

Peygamber ve Ali aşkına gelince, belki seni farklı kılan en önemli özelliğindir.

Ali için yazdığın şiir, tüm maşukları kıskandıracak bir şaheserdir.

Üstat! şimdi ismin ve eserlerin bir çok dillere tercüme edilmiş ünün dünyanın bir çok yerine ulaşmış hele Türk dünyası adınla onur duymaktadır.

Her gece senin yokluğuna ağlarım göz yaşı dökerim. Seni andıkça Ali hakkında yazdığın şiiri okuyup teselli buluyorum.

Alinin kuyulara anlattığı dertlerin tercümanısın sanki!

Şiirlerinle göz yaşlarımı silsene üstad!

Artık Şehriyar denince, bu şiir seni anlatıyor.

Sen, maşukunda fena buldun, onunla beka diyarını satın aldın. Sen yoksun ama Ali şiirin var, Hüseyin şiirin var ve diğer eserlerin.

… tarihi fena âleminden beka diyarına yücelişin. Milyonların gönlünde, şairler makberinde ve anayurdun Tebriz'de ebedi istirahatındasın yinede tüm nesillere ve zamanlara  ilham kaynağı oluyorsun Üstat!

Ruh'un şad olsun. Ali ve Hüseyin şefaatçin..

The post Acem Şairi Şehriyar appeared first on Caferilik.com | Türkiye Caferileri Sitesi.

Tazecik minik kalbi kan sızıyor belli

Sıkılı bir yumruk, bir şey saklıyor belki

Avucunda bir taş, "Mehdi" neferi bil ki

On ikiydi yaşı, bir küçücük çocuktu

Ölüm ile her gün saklambaç oynuyordu

O hep böylesine gidecek sanıyordu

"Kaim" beyaz atında gelecektir diyordu

İstemezdi ölümü Mehdi'yi görmeden

Görüp nur cemalin, yüzlerinden öpmeden

Ölüm bu! Taze canlar sever; seçer hepden

Bazan Kerbela'dan, bazen Filistin'den

Bir kelime sıkışmış kalmış dudağında

Bir kemiğe benzer minicik kursağında

Kanın rengi vardır diken batmış gözünde

Ekber aksi vardır gül kurusu yüzünde

Kalkmadı kolları son hamleyi yapmaya

Alemdar misali kesik kol savaşmaya

Zaman yok ve derman yok tekrar taş atmaya

En son kurşunu zalime fırlatmaya

Minik bedeni toza toprağa bulanmış

Göğün melekleri tümden başına toplanmış

Meleklere durmadan oh edip dert yanmış

"Kaim inip gökten öcünü alacakmış

Ne olur bir görün bulutların ardından

Kov bu zalimleri mazlumların yurdundan

O zaman düşer taş yaralı avucundan

Muhammed Cemal de gülümser mezarından

Ey en büyük devrimci neden gelmiyorsun?

Zülfikar kuşanıp Zülcenah binmiyorsun?!

Hüseyn'in kanını yerden kaldırmıyorsun?

Anan Zehra'nın acısın dindirmiyorsun?

ALİ AVNİ SİLLELİ

The post Mim Şehri appeared first on Caferilik.com | Türkiye Caferileri Sitesi.

Çeşitli kitap veya dergilerde İslâm dini hakkında görüş bildiren, bu arada İslâm'dan övgüyle bahseden Hıristiyan düşünür ve yazarlara rastlamışsınızdır, muhakkak. Bu yüzden bu gibi yazılar bizleri şaşırtmamaktadır. Ancak bu tür yazılar çeşitli açılardan kaleme alınmış olduğundan, bazen Müslüman halk için ilginç ve ilgi çekici olabiliyor.

Bu arada Arap Hıristiyan düşünür ve yazarların ayrı bir yeri vardır. Çünkü onlar, diğer Hıristiyanlara kıyasla İslâm hakkında sağlıklı bilgi edinme noktasında daha şanslıdırlar. Yüzyıllar boyunca Arap ve İslâm topraklarında -özellikle Filistin ve Lübnan'da- ana dilleri Arapça olan Hıristiyanlar yaşaya gelmiştir.

Arap Hıristiyan düşünürler, İslâm'ı tanımak için birinci elden kaynaklardan yararlanma imkânına sahiptirler. Onlar Kur'ân, Nehc'ül-Belâğa gibi kaynakları ve İslâm tarihiyle ilgili temel eserleri asıl Arapça metninden okuyabilmekte, böylece İslâm dini hakkında daha sağlam bilgiler edinebilmekte ve daha sağlıklı araştırma yapabilmekteler. Cebran Halil Cebran, Mihail Nuayme gibi ünlü Hıristiyan yazarların İslâm hakkındaki görüşleri meşhurdur. Doktor Süleyman Kattanî ve Doktor Münif Musa'nın İmam Ali (a.s) ve İmam Hüseyin (a.s) hakkındaki yazı ve konferansları okumaya ve duymaya değer. Marun Abbud'un da Resul-i Ekrem (s.a.a) hakkındaki methiyesi de öyle.

Ancak bütün bunlardan çok daha önemlisi, Hıristiyan bir şairin İslâm tarihini, Arap tarihinin en büyük hamaseti (kahramanlık destanı) olarak şiire döküp 300 sayfayı bulan bir eser meydana getirmesi ve bu hamasetin en önemli bölümünü de "Gadir Bayramı" bilerek eserinin adını da "İyd'ul-Gadîr" (Gadir Bayramı)[1] koymasıdır.

Arap Hıristiyan şair Pavlus Selâme, bu eserini 17 yıl önce (H. 1406/M. 1986) yayınlamıştır. Bu eser yayınlandığı günden itibaren hem içerdiği güzel şiirleri, hem konusu ve hem de sunuş yazısıyla yüzlerce Müslüman ve Hıristiyan okurun dikkatini çekmiştir. Pavlus Selâme'nin bu kitapta 50'ye yakın kasidesi vardır. Bu kasidelerde Resul-i Ekrem'in doğum öncesinden başlayarak Kerbelâ faciasını ve Kerbelâ esirlerinin Şam ve Kûfe'de uğradıkları mezalimi dillendirmiştir. İlk kasidesi yüce Allah'a yalvarış ile başlayıp İmam Ali'nin övgüsüyle bitmektedir. Yine yüce Allah'a yalvarışla başlayan son kasidesinde ise şair, Ümeyye Oğulları hakkındaki görüşlerini dile getirdikten sonra İmam Ali'ye hitap ederek bu kasideleri yazmakla meşgul olduğu sıradaki rahatsızlığı ve hastalığına değinip Hz. İsa, Hz. Muhammed (s.a.a), Hz. Ali ve İmam Hüseyin'e uyarak hastalığından dolayı çektiği acılara karşı sabrettiğini ifade etmektedir.

Pavlus Selâme, eserinin önsözünde şöyle diyor:

"Bugün Arap dünyasının en büyük gereksinimi, tarihinin kahramanlarını tanıyıp onlara uymaktır. Bu kahramanların başında ise Ali gelmektedir. Çünkü onda olan şecaat, yiğitlik, beceri ve liyakat diğer hiçbir kahramanda görülmemiştir. Nitekim hiçbir kimse de, zalimler karşısında Hüseyin gibi yiğitçe bir kıyam gerçekleştirmemiştir.

Sonra şöyle ekliyor:

"Bu ikisine de şaşmamak gerek. Çünkü birincisi Muhammed'in büyütüp eğittiği bir kahraman, ikincisi ise Muhammed'in ciğerparesidir."

Şairin ifade ettiğine göre, bu eseri meydana getirmesi tam 6 ay sürmüş. Bu altı ayın üç ayını İslâm tarihi kaynaklarını mütalâa etmekle geçirmiş. Önyargısız bir eser meydana getirebilmek için de daha çok Ehl-i Sünnet kaynaklarına başvurmuştur. Üç ay süren bu derin ve kapsamlı araştırmasından sonra da, üç ay da kasideleri yazması sürmüştür. Bu, her iki günde bir kaside yazmıştır, demektir. Kasideleri vezin bakımından aynı vezinde olmasına karşın, kafiyeleri değişmektedir. Hastalığı dikkate alındığında eserinin sonundaki şu sözüne hak vermemek elde değildir:

"Eğer hastalık güçsüz düşürmeseydi beni / Mütenebbi ve Buhturî[2] ayağımın tozuna dahi yetişemezlerdi."

Şair, okuyucuların kafasında oluşabilecek bir soruyu da öngörerek şöyle yazıyor:

"Bazı okuyucular; 'İslâmî bir kahramanlık destanını şiire dökmekten bu Hıristiyan adama ne?!' diyebilirler. Bunlara şöyle diyorum: Evet ben Hıristiyanım ama, tarih bütün dünyaya aittir. Ben Hıristiyanım ama, dünyaya dar bir pencereden bakmıyorum. Dünyayı oldukça geniş bir gözeriminden seyrediyorum. Ben görünürde bir putperest (Budist) olan Gandih'i bir kıddis olarak görüyorum. Bütün yaratıkların Allah'ın ıyali olduğuna[3] inanıyorum. Takva ve Allah'a yakınlık dışında hiçbir Arab'ın Arap olmayana karşı bir üstünlüğü olmadığına[4] inanıyorum."

"Evet, ben Hıristiyanım ama, bütün yer küresinde milyonlarca insanın günde beş kez adını saygı ile andıkları[5] insanın büyüklüğü karşısında eğiliyorum. Öyle ulu bir insandır ki o, bütün Adem ve Havva oğulları arasında ondan daha yüce ve daha evrensel bir başkası yok. O ki doğumuyla cahiliye karanlıklarını yardı ve üzerinde nurlu harflerle 'Lâ ilâhe illallah' yazılı olan tevhit bayrağını dalgalandırarak âleme ışık saçtı."

"Yine bazıları, İslâm Peygamberi'nin onca ashabı içinde, neden Ali'yi seçip onun kahramanlık destanını yazdığımı sorabilirler. Bu soruya verilecek en iyi cevap, bu şiirlerimdir. Kaldı ki bu şiirler, Müslümanların adını andıklarında 'radıyallahu anh, kerremellahu vecheh ve aleyhisselâm'[6] gibi ifadelerle saygı duydukları; Hıristiyanların, toplantılarında hikmetli sözlerinden örnek verdikleri, takvası ve alçakgönüllülüğü karşısında eğildikleri; zahitlerin, düşünürlerin ve hatiplerin hayranı oldukları bir insanın yüceliklerinden bir nebzedir sadece. Tarihte yüzlerce kişinin, büyük bir sapıklık olduğu hâlde ona ilâhlık yakıştırmasında bulunmaları da onun yüce şahsiyetini ve insanların ona olan aşk ve hayranlıklarını göstermektedir."

Pavlus Selâme sözlerini şöyle sürdürüyor:

"Siz bana Şiî de diyebilirsiniz. Çünkü eğer Şiîlik, Ali ve pak Ehlibeyti'ni sevmek, zulme karşı ayaklanmak ve tarih boyunca İmam Hüseyin ve evlâtlarının uğradıkları mezalim ve musibetlere üzülmek ve mahzun olmak ise, evet ben Şiîyim."

"Ey Ebu'l-Hasan (Ali)! Benim şiirim senin engin denizinin sahilindeki bir çakıldan ibarettir. Ancak bu çakıl, senin Hüseyin'inin aziz kanıyla boyanmıştır. O hâlde, bu hamasî şiiri kabul buyur ve ebediyet cennetinin tahtından, kalemini senin adınla şereflendiren şu güçsüz adama bir nazar eyle!"

Bu kitapta "Gadir Günü"nün dışında İmam Ali'nin cihadı, Havariç (Haricîler) fitnesi ve İmam'ın Hz. Fatıma'yla evlenmesi de şiir diliyle anlatılmıştır. Ancak "Yevm'ül-Gadîr" (Gadir Günü) adlı kasidesi bu eserin en güzel kasidelerindendir.

Şair, şiirlerine düştüğü dipnotlarda Ebu'l-Feda Mes'udî, Taberî, İbn-i Esir ve İbn-i Hallikan gibi tarihçilerden naklen bazı açıklamalara da yer vermiştir ki İslâm tarihine aşina olmayanlar da yeterince yararlanabilsinler.

Bu eserin son beyitlerinde Hıristiyanlar hakkındaki bazı Kur'ân ayetlerine de işaret ediyor. Hani buyuruyor ya:

"İnsanlar içinde müminlere düşmanlıkta en şiddetli olanların Yahudiler ve Allah'a ortak koşanlar olduğunu görürsün. Müminlere sevgice en yakın olanların da, 'Biz Hıristiyanız.' diyenler olduğunu  görürsün. Bu, onların arasında keşişler ve rahiplerin varolmasından ve onların büyüklük taslamadıklarından dolayıdır. Peygamber'e indirileni (Kur'an'ı) işittikleri zaman, gerçeği tanımalarının sonucu olarak gözlerinden yaşlar akarken onların şöyle dediklerini görürsün: 'Ey Rabbimiz, inandık, bizi de (gerçeğe) şahit olanlar arasında yaz.  Rabbimizin bizi iyi kullar arasına katacağını umarken Allah'a ve bize gelen gerçeğe niçin inanmayalım?' Böylece Allah onları bu sözlerinden dolayı altlarından ırmaklar akan içlerinde temelli olarak kalacakları cennetler ile ödüllendirdi. Bu, iyi kulların mükâfatıdır."[7]

Evet, bu ayetlerde sözü edilen Hıristiyanmlar, hiç kuşkusuz, Pavlus Selâme gibileridir ki eserinin son beyitlerinde şöyle diyor:

"Ben yiğitlik, ilham, adalet ve güzel ahlâk aşığıyım. Evet, Ali peygamber değildi ama, ahlâkı peygamber ahlâkıydı. Ey yüce Tanrım! Sen bütün âlemlerin Rabbisin. Şefkat ve rahmetini bütün âlemlere indir ve elimin yazdığı bu eserin sevabını  şu gözleri yaşlı kuluna ulaştır! Çünkü bu eser öyle bir insanın anısına yazılmış ki yaratılış âlemi, Tâhâ'dan (Hz. Muhammed) sonra onun gibi birini görmemiştir. Ey gök, şahit ol ve ey yer, alçakgönüllülükle ikrar et ki ben Ali'yi andım."

The post Sahilde Bir Çakıl Taşı… appeared first on Caferilik.com | Türkiye Caferileri Sitesi.

          Fâtıma, yâ Fâtıma, ruhumuz yâ Fâtıma

Cânımız cânânımız, onurumuz dâima

Bir güneştin, Mekke ufkunda doğdun Fâtıma

Nurun ile zulmeti, zulmü boğdun Fâtıma

Ey nübüvvet bağının, aşk ıtırlı şahgülü

Aşığız biz ıtrına, ey Resul'ün Betûl'ü

Ey rızâsı Allah'ın rızâsı ey Fâtıma

Sevgisi Hak İslâm'ın esâsı ey Fâtıma

Ey Allah'ın haremi, habibesi Fâtıma

"Babasının annesi", nâibesi Fâtıma

Ey nübüvvet meyvesi, ey velâyet zevcesi

Ey imâmet annesi, ey tahâret zirvesi

Sen tahâret mülkünün "İsmet-i Kübrâ"sısın

Velâyet semâsının parlayan Zehra'sısın

Fâtıma ey "Zekiyye", Fâtıma ey "Merziye"

Fâtıma ey "Tâhira", Fâtıma ey "Râziye"

"Mübâreke" Fâtıma, kâinât vurgun sana

Ey "Muhaddese" ana, "Hâniye"sin her cana

"Sıddıkat-üş Şehide", ey "Zehrây-ı Merziye"

Ey cennetin nişânı, "Huriyyet-ül İnsiyye"

Fazlına şâhid senin Kur'ân'daki âyetler

Vücudunda saklıdır, nice sırlar, hikmetler

Ey nikâhı semâda, Hak eliyle kıyılan

Yolunuz hak yoludur, başkası hepten yalan

Ey hilkatin cevheri, Ehl-i Beyt'in mihveri

Ey insanlık örneği, ey kadınlar serveri

Hayâ, takvâ  timsâli, ilim irfân kemâli

Bütün âlem içinde, eşin Murtezâ Ali

Âşıkların bezminde şem-i mahfil Fâtıma

Tufanlı deryalara sensin sâhil Fâtıma

İmrendirdin âlemi, yükseldiğin rütbeyle

Rüsvâ ettin zâlimi, okuduğun hutbeyle

Ey hakikat madeni, ey izzetin mektebi

Takdim ettin âleme, Hasaneyn'i, Zeyneb'i

Gerçi soldu Muhsin'in, açılmamış gül iken

Hakkın delili oldu, zalim gözünde diken

Zulme kıyâm dersini, mazlûmlar senden aldı

Aşkın yüce sırrını, âşıklar sende buldu

Sen ey Yüce Allah'ın mucizesi, âyeti

Sen ey Arş'ın ziyneti, sen ey Hakk'ın rahmeti

Bir aynasın ki sende, Hak eyledi tecellî

Aldı cümle evliyâ, senden ders-i tevellî

Bütün güzel sıfatlar, sende buldu kendini

Fazlın coştu sığmadı, yıktı sözün bendini

Tanıyamaz hakkıyla seni asla âlemler

Yazamaz ki fazlını, âlemdeki kalemler

Sevgin benim sermâyem, kâinâta değişmem

Bu sevgiyle bir anı, bir hayata değişmem

Sonsuz selâm sana ey vesiley-i selâmet

Âşıkların bekliyor, senden medet, inâyet

The post Yâ Fâtıma appeared first on Caferilik.com | Türkiye Caferileri Sitesi.

Ey Hacerân!.. Es-selâm!.. Bir hikâyet edeyim

Sırr-ı "Nefsin Vahide", pür vikâyet edeyim

Dediler Âdem'dir bu, topraktan yaratılmış

İlm-i ledun babında, ism ile donatılmış

Sormazmısın ya Havva, hangi cevher nurudur?!

Âb-ı Kevser havzında, Fâtıma zuhurudur

Ne topraktan, ne etten, hilkati Vahidetten

Haberini sudan sor, söyler kadr-ü kıymetten

Görmez misin ey nalan, fuzulide zâre su

Fatıma'dır çün sebeb, cümle derde çâre su

Nasıl ki Muhammed'e mukaddem Nebî Âdem

Havva'ya da öylece Fâtıma şibh-i Hâtem

Öyle yıldızlar vardır, görünmez her sahrada

Saklıdır sırr-ı nisâ, Fâtıma-tüz Zehra'da

Şol Nil'in bucağında uyuyan Musa'ya sor

Meryem'in kucağında büyüyen İsa'ya sor

Nice büyüler bozan, yürüyen asâ'ya sor

Müzzemmil Mustafa'yı, Hatice Kübra'ya sor

Üveysiler nezdinde rûberû görmeyen var

Bu sırrın beyanını, Pây-ı Pâk Mâhzâ'ya sor

Cennet ayağa düşmüş, hürmetin kimler bilir?

Anneler kıymetini, Fâtımâ Feyzâ'ya sor

Hallac-ı Mansur dahî çekemedi bu yükü

Marifet servetini, erbab-ı Rıza'ya sor

Kalb ile salât kılan Seccad-ı Zeynel var ki

Makâmat hayretini Fâtımî A'za'ya sor

Vecdini vücud eyler, taki Divan'a gire

Betül'ün mürvetini Cevad-ı Feza'ya sor

Cümbüş-i beşer ile dâvâ bitmez kul naçâr!..

Fatıma gayretini, kavga vû nizâya sor

Arıdan bal umarlar, iğnesin unuturlar

Sâ'y-i Zehrâ zahmetin, Câfer-î Sezâ'ya sor

Bengîsu toprak içre, aşk ile nüfuz eder

Zemzemin hakikatin, ol Yed-i Beyza'ya sor

İbrahim'de nerde su? Kuruyan Sara'ye sor

Arafat Muhaciri, sessiz bîçâreye sor

Yakub ağlar Yusuf'a; İbrahim İsmail'e

Duvaz evlât acısın, kanayan yâre'ye sor

Kırmızı gül, yeşil gül, kan ile zehr içerler

Âb-ı hayat hasretin, dü ciğer pâre'ye sor

Bostan u Gülistan'dır, Sadî söyler kim dinler?

Lâlezâr'ın ahını, Tûrâb-î zâre'ye sor

Kuyuya feryâd niçin? Sahib-i Zaman'a sor

"Külli Arzın Kerbelâ!.." o kâmil insana sor

Nemrud'un ateşini söndüren su kandedir?

Necm-i Zehra tahtında, Fârîsî Selman'a sor

Zerdüşt'ün mabedinde, âteşkede çün ağlar

Fâtımâ dergâhında, Müctebâ Hasan'a sor

"Minel mâ küllî şey hayy" Kevser-i Fâtımâ'dır

Cûş u hayret seyrinde, Yunus'u Ummân'a sor

Eyyub'dan sabrı öğren; Yakub'dan ağlamayı

Yağmurun sırrı nedir? Yusuf-i zindana sor

Yetimlere süt veren, bilmez mi cânânını

Hilm ile hâlim bilen, Halime Handân'a sor

Kandiller çerağ yanar, çehar sütûn sıtkında

Süreyya ışığını, Mirâc-ı Şamdana sor

Sümeyye'ye es-selâm, cehdine kurban olam

Ehl-i Beyt evlâdını, Ammar-ı candâna sor

Ehl-i Beyt hicranından, hıçkırır hep gönüller

Muhammed rıhletini, firkat-i suzâna sor

Muntazır bekler imiş, muttasıl kanar güller

Fâtıma tebessümün, bâhâr-ı hâzâna sor

Daim tekbir sesinden, çınlar çini kubbeler

"Şıkşıkiyye" nutkunu beş vakit ezâna sor

Tabatabâi Hüseyn, Muhammed'den ne söyler?

Kur'ân'ın sırlarını, Tefsir-i Mizân'a sor

Her eseri taharet verir, Mutahharî'nin

Taharetin sırrını, şehit Murtaza'na sor

Kevir'in sahibine gönül dolusu Selâm

Şeriat-ı Zehra'yı Ali'ce yazana sor

Pirimizi yâd eyle, tamam olsun kaside

Fâtıma mizânını, şahları bozana sor

Hicaz bilir, Şam bilir, Acem ili tam bilir

Fâtıma muhabbetin, ister tâ Fizân'a sor

Dört mevsim dile gelir, bahar ile yaz ile

Hararet-i Betül'ü, kar ile tozana sor

Mürekkep hüzün döker, kalemler vezin döker

Şiirin annesini, Nesimî Ozan'a sor

Teberriden ne haber?… Tevellâ ver muteber

Meâd u Kıyametı, Beyât-i izân'a sor

Gez dolaş cümle alem, söylesinler yek âvâz

Fâtımâ'nın mürvetin, Zeyneb-î Zî Şân'a sor

Cibril vermiş mihrini, Ali şâdumân olsun

Sadaka-yı Ruku'u, sarp yokuş aşana sor

Dağılmış Kirmanşahlar, hani nerde mihmanlar?

Resulün etrafında, cehd ile koşana sor

Evlâd-ı Muhabetî, Fâtıma'yla remz eder

Hasân u Hüseyin'le, her daim coşana sor

Râviyân-ı ahbarân, onca yıldır nakleder

Methine vezin yetmez, nesir u nâzıma sor

Kâl ile nizam verir, nazmı bilmez nizamdar

Tazammun-u dil nedir, Musâ-yı Kâzım'a sor

Dâvâ-yı Fedek sanma, dinlemeden usanma

Figan-ı Bîlâl nedir?.. Pir Sultan sâzıma sor

Zülfîkâr Hünkar eli, kandedir Kanber Velî

Seyrânı düldül nedir?… Üç hâlden âzâma sor

Mevlevi Semâzenler niçin döner sanırsın?..

Âşık-ı pervâney-i, Âlem-i Nizama sor

Pes bu sevda elinden, âşıkların dilinden

Serserî divâneyi, kışıma, yazıma sor

Gör Veysel ne yoldadır, bir perişan haldedir

Bilâlî terâneyi, Fâtıma kızıma sor

Herkes bilmez yâreyi, âşık-ı biçâreyi

Tarik-i merhaleyi, lüzum-u lâzıma sor

Gel bu sözü dinle sen, yeme içme gülme sen

Serâzâd beklemeyi, tadıma tuzuma sor

Tâliptir aşka mahpes, bırakmaz yârânını

İlim hikmet ne imiş, İmâm-ı Merdân'a sor

Sürgünümüz hep çöle, sırr-ı hikmet ne ola?

Sahra-yı Kerbelâ'da, Hüseynî Fermân'a sor

Sakin durur hep diller, müstağni Mervaniler

Müstaz'af feryadını, Ebuzer dermâna sor

Şehnâme şerhin yaza, İkbal gelsin avâza

Firdevs'in a'lâsını, Hüseynî İrfân'a sor

Dört kitâbın mânâsın, çözememiş kurrâlar

Âl-i İmrân mahlâsın, Azim-i Kur'ân'a sor

İbrâhim'in rüyasın, akıl çekmez yârenler

Duvaz İmam dâvâsın, İsmâil Kurbân'a sor

Elif gibi dosdoğru, numune-i nişâne

Saçlarımız ağardan, Emr-i Hükümrâna sor

Anadolu ilinde, nice Fâtımâ vardır

Taptuk Emre önünde, Elif'çe durana sor

Hangi kapıyı çalsan, neçe kamu konuşsan

Cümlesi der berâber, rûzîgâr bârâna sor

Anaya ramdır başı, hele kimin kardaşı

Eşikteki göz yaşı, Veysel-i Kârân'a sor

Acem ilden ses gelir; münkire nekes gelir

Nefes kesen sâdâyı, Yârân-ı Selman'a sor

Ne Bağdat'tan, ne Şam'dan, ne Kâhire, Amman'dan

Nidây-ı Ehl-i Beyt'i, mülk-i Horâsân'a sor

Pir-i Aşk'ın yolunda, Beyt-uz Zehrâ uğrunda

Cezbe-i aşka gelip, sîneler vurana sor

Cümle müstaz'aflara, nefes veren ses nedir?

Feryâd-ı Fâtıma'yı, Pir-i Cemarân'a sor

Attığı her adımda, Fâtıma'dan nişân var

Gör Fâtıma ne imiş, O Rûh-i Rahmân'a sor

Âsiye geçti candan, ciğerpâre cânândan

Valde-i imâmânı, dört direk erkâna sor 

Veysel Hocam gayrı pes, mehel yoktur yavaş es

Malûmu ilâm nedir?.. Zamana, mekâna sor

Gönül susmak istemez, cûşa geldi pes demez

Fâtıma!.. Ya Fâtıma!… Aşkımız her câna sor

                                                Veysel Menekşe

                                                12-Ekim-1996

The post Kaside-yi Fatıma appeared first on Caferilik.com | Türkiye Caferileri Sitesi.

Güzel yüzlü çocuk, teyzesinin kucağına oturmuş, onun yaşlı gözlerine bakıyordu…

Neden ağlıyordu teyzesi?

Aç mıydı yoksa?

Susuz muydu?

Hayır,ne açtı ne susuzdu.

Teyzesi yaşlı gözlerle ikide bir ona sarılıp öpüyor, hasretle kokluyor, bağrına basıyordu.

Teyzesinin gözyaşlarıyla ıslanan yanağını sildi.

Kadıncağız, kucağındaki çocuğa pek düşkün görünüyordu. Onu  öpüp kokladıkça hüznü artıyor, bahar bulutu gibi ağlıyordu.

Birden, gözleri gülmeye başladı.

Bir kurtuluş yolu bulmuştu galiba.

Artık ağlamıyordu, ansızın gözyaşları kesilivermişti.

Bu çocuk kızkardeşinin emanetiydi. Çok seviyordu onu. Gece gündüz pervaneler gibi etrafında döner durur, bir an olsun yanından ayırmazdı.

Oysa şimdi ayrılık zamanı gelip çatmıştı işte.

Artık bütün kalbiyle sevdiği yeğeninden ayrılması gerekiyordu.

Ve bu ayrılık onun için çok zordu.

Kendi çocuğu olmadığı için  babası onu getirip kendisine verdiğinde çok sevinmiş, itina göstermiş, bir anne gibi bağrına basıp büyütmüştü onu.

Ve şimdi babası gelip çocuğunu istiyordu haklı olarak.

"Erkek çocuk babasının elinde yetişmeli" diyordu.

Bu çocuk için eğitim ve öğretim zamanı gelip çatmıştı ve onun için babasından daha iyi bir öğretmen olamazdı.

Çocuğu babasına götürmeye hazırlanan teyzesi, onu bir yıl daha kendi yanında alıkoyabilmek için son bir çare bulmuştu.

Bu çocuğa tutkundu çünkü. Onsuz edemezdi.

Onların aile mirası olan kıymetli mücevherlerle süslü soy kemerini getirip gömleğin altından çocuğun beline bağladı.

Sonra da elinden tutup babasının evine götürdü onu.

Hz. Yakub hasretle yavrusuna sarılmış ve küçük Yusuf'unu öpüp koklamaya başlamıştı.

Yusuf da babasının kollarında pek mutluydu şimdi.

Ama bu mutluluk uzun sürmedi.

Teyzesi telaşla geri dönmüştü…

Hz. Yakub (a.s)'ın soru dolu bakışlarıyla karşılaşınca "Aile mirasımız olan kemer kaybolmuş" dedi kekeleyerek, "Yusuf almış olmasın? Çocuk ya, belki hoşuna gitmiş, alıp saklamıştır?!"

Hz. Yakub Yusuf (a.s)’ı sessizce yere koydu.

Üzerini aradılar.

Kemer, gömleğinin altından beline bağlanmıştı!..

Odadakiler bir an suskunlukla birbirlerine baktılar.

Hz. Yakub (a.s) meseleyi anlamış, ama hiç sesini çıkarmamayı yeğlemişti.

Şefkatli gözlerle Yusuf'un teyzesine baktı.

Kadıncağız hem ağlıyor, hem "Çocuk işte, zararı yok" diyordu, "Ama bende biraz daha kalsa böyle şeyler yapmayacaktır…"

Çocuğun cezalandırılmasını ister gibiydi…

Bu dünyadaki ilk yargılama değildi elbet; ama Yusuf (a.s) henüz küçük bir çocuktu ve bir hata işlese bile çocukları yargılamazlardı…

Kaldı ki Yusuf (a.s) hata da işlememiş, hırsızlıkta yapmamıştı.

Bir çocuğa iftira atmaksa çok büyük bir günahtı.

Hz. Yakub (a.s) halâ susuyor, kadıncağızın ne yapacağını merak ediyordu.

Ve kadıncağız hemencecik kararını verdi. Şikayetçi, kadı oldu ve masum bir yavrucağın suçlu olduğuna karar vererek onu kucağına alıp öpüp koklayarak götürdü!..

O çağlarda topluma Hz. Halil İbrahim (a.s)’in dini egemendi.

Ve bu dinin kurallarında "hırsızlık yapan bir insanın, mal sahibinin yanında kalıp bir yıl süresince ona kölelik yapması" öngörülüyordu!.

Baba, oğlunu savunamadı, bu göstermelik mahkeme kararına acıyla gülümseyerek teslim oldu.

Teyzesi istediğine ulaşmanın mutluluğuyla Yusuf'u kucaklayıp götürdü.

İnsanlık tarihi varlığından itibaren bu tür yargılamalara fazlasıyla şahit olmuştur. Böylece küçük Yusuf bir yıl daha teyzesinde kaldı.

Teyzesi günah işlemiş, ona zulmederek sevgisini göstermişti.

Yusuf, köle gittiği evin efendisi, teyzesi ise onun  kölesiydi. Kadıncağız onun etrafında pervaneler misali dönüyor, biricik Yusuf'unun bir dediğini iki etmiyordu.

Onu nasıl üzebilirdi ki, devranın en temiz, en seçkin, en nâdide insanına iftira atmış, ona bir yıl daha hizmet edebilmek için onu hırsızlıkla suçlamıştı!..

Sevgi, aşk ve tutku neler yaptırmaz ki insana!.. Seveni deli eder, sevdiği için akla gelmedik delilikleri yapar.

Seven, sevdiğinin kölesidir artık.

Sevilen ise sultan…

Yusuf köle olarak gittiği bu evde sultandı..

Güzellik elbette iyi bir şeydir, kim demiş güzellik kötüdür diye? Ama her zaman güzellik mutluluk getirmiyor işte… Kimi zaman başına belâ da olabiliyor, güzelin güzelliği…

Güzelliği yüzünden başına gelmedik belalar kalmayan nice insanlar vardır dünyada…

Yusuf da bu güzellerden biridir işte.

Hem de güzeller güzeli…

Ve ilâhi terbiye okulunun bütün insanlığa örnek olarak seçtiği bu model, güzelliğin bütün boyutlarını bütün yan etkileriyle birlikte de insanlığa sunması açısından olağanüstü bir ibret tablosudur.

Bu tablonun ressamı, Allah Tealâ'nın  "tevekkül melekesi", "samimi iman" ve "iffet ve şeref"tir.

Hz. Yusuf (a.s) bütün bunların timsaliydi.

Ve Hz. Yusuf (a.s) nice belalara, minnetlere katlanarak "Yusuf" olduğunu ispatlamış ve Rabbinin çetin ama güzel sınavlarından alnının akıyla çıkmayı başararak bütün bir insanlığa ebedî örneklerden biri olarak sunulma şerefine kavuşmuştur.

Ve Hz. Yusuf (a.s) ne çektiyse güzelliğinden çekmişti… Güzelliği  başına çok işler açmış ve çocuk yaşta köleliğin acısını tatmıştır. Bu güzellik onu anne ve baba sevgisinden mahrum bırakmıştır.

Ve güzellik, çocukluk yıllarından başlayarak ömrünün sonuna kadar hiç beklenmedik sürprizlerle karşılaştırdı Hz. Yusuf'u… Acı ve tatlı, ama çoğu acı hatıralar yazdırdı Yusuf'un kaderine…

2. Bölüm

Bir yıllık kölelik devri de çabucak bitiverdi; Yusuf için  sultandan farksız geçen kölelik devri göz açıp kapayıncaya kadar sona erdi ve küçük Yusuf, babasının evine gelip kendisini onun şefkatli kollarına attı Babası da çok seviyordu Yusuf'u.

Yüzü güzel, özü güzeldi Yusuf’un…

Fiziki yapısı fevkalâde alımlı, inanılmayacak kadar yakışıklı bir insandı ve bir o kadar da iyi ahlaklı, mert, sevecen, cana yakın ve dürüsttü.

Onu sevmemek mümkün müydü hiç?..

Yüzü kalbinden, kalbi yüzünden güzel bir güzellik âbidesi…

İffet, şeref, onur ve mertlik timsali…

Akıl ve zekaca pek şaşırtıcı bir seviyede, edebiyata tutkun, fevkalade güzel konuşur ve şiir söylerdi.

Akla gelebilecek ne kadar iyilik ve güzellik varsa hepsi bir arada Yusuf'ta toplanmıştı.

Onun sevgisi günden güne Hz. Yakub (a.s)’ın gönlünü doldurmaktaydı, Hz. Yakub ona diğer evlatlarından çok daha fazla ilgi göstermekteydi. Bu yüzden onlar Yusuf'u kıskanmaya başlamışlardı. Yusuf onlarla babalarının sevgisi arasında bir duvar gibiydi şimdi.

İşte bu sırada Yusuf bir rüya gördü. Bu rüya onun parlak bir geleceği olduğunu müjdelemekteydi.

Hz. Yakub'un Hz. Yusuf'a olan sevgisi kat kat artmıştı.

"Rüyamda on bir yıldızın güneş ve ayla birlikte önümde secde ettiğini gördüm…"[1]

Babası olayı anlamış, oğlunun gördüğü rüyayı tabir etmişti. "Bu rüyayı sakın kardeşlerine anlatma oğlum" dedi, "Seni kıskanıp bir kötülük yapmalarından korkarım…"[2]

"Allah Teala seni kardeşlerinden üstün kılmış ve sana yaradılış aleminin sırlarını öğreteceğini bildirmiştir. Baban, annen ve bütün ailen için iftihar vesilesi olacak, peygamberlik mertebesiyle şereflendirileceksin. Baban Yakup'la büyükbaban İshak'ın ve onun babası İbrahim'in ulaştığı makama sen de ulaşacaksın![3]

Babası, Yusuf'a kardeşlerinin kıskançlığını hatırlatmış, onu uyarmıştı.

Kıskanç insan, kendisinin saadeti için uğraşacağı yerde, başkalarının saadetini elinden almaya çalışır.

Kendisini doruklara ulaştıracağına, doruktakileri aşağı çeker; zulmeder…

Başarması halinde gerçek bir cinayet işlemiş olur, bir masumun vebalini alır, kendisi ise hiçbir şey elde etmez.

Başaramazsa vaktini ve enerjisini boşa harcamış ve ömrünü bir "hiç" için tüketmiş olur.

Kıskançlık, aşağılık kompleksidir; haset, kişinin kendini küçük görmesiyle oluşan psikolojik bir kördüğümdür. Hele bencillikle liyakatsizlik aynı insanda bir araya gelirse; haset ve kıskançlık bu bileşimin kaçınılmaz acı meyvesidir.

Derken, babasının tahmini doğru çıktı, kardeşleri Yusuf''u kıskandılar ve ona zehirlerini akıtıp tuzak kurdular.

Bir canilikti bu.

Onları içten içe kemiren kıskançlık duygusu dayanılmaz bir işkence gibiydi; dayanacak güçleri kalmayınca, mutluluklarına gölge düşüren bu engeli ortadan kaldırmaya karar verdiler ve onu öldürmek için anlaştılar. (Yusuf, 9)

Böylece, yeryüzünde emsali bulunmayan "melek gibi güzel", kendini kardeşleri idama mahkum ettiler.

Çünkü babaları onu daha çok seviyordu.

Evet, Yusuf'un tek günahı buydu: Çok sevilmek!..

Bu ise, ruhunu hasetle besleyen liyakatsiz insanlar için affedilmesi imkansız bir suçtu!

Yusuf, daha önce kardeşlerinin beyninde tek tek idam edilmişti zaten. Ama idamın niteliğini  tartışmak için "kardeşlerden oluşan idam konseyi" gizlice kendi aralarında bir toplantı düzenlediler.

Ama kardeşlerden biri idam kararına karşı çıkmıştı!

Çünkü o diğerleri gibi kompleksli ve ukdeli değildi. Yusuf'u kıskanmıyor, hatta onu seviyordu.

Ruhunu kıskançlıkla beslemediği için o diğer dokuz kardeşinden daha üstündü.

Kıskanç olmadığından, Yusuf'un öldürülmesi onun derdine derman olmayacak, içini soğutmayacaktı. Kardeşlerini bu korkunç cinayetten vazgeçirtebilmek için Yusuf'un öldürülmesinin değil, sürgün edilmesinin daha uygun olacağını söyledi.

Değişik bir teklifti bu.

Ama Yusuf'u o diyardan sürmek çok zordu.

Diğerleri şüpheli ve öfkeli bakışlarla onu süzerken o plânını açıkladı:

Onun planı uygulanacak olursa hem Yusuf o beldeden ebediyen sürülmüş olacak, hem kimse bundan sorumlu tutulamayacak, hem de kardeşlerinin kanına elleri bulaşmayacaktı.

Diğerlerinin bunun nasıl mümkün olabileceğini sormalarına fırsat vermeden o, plânını açıkladı:

"Yusuf'u öldürmeyin. Onu, kervanların yolu üzerindeki kuyulardan birine atın, su almaya gelenler onu bulur ve kendileriyle birlikte alıp götürürler!" (Yusuf, 10)

Bu teklif daha iyiydi! Böylece kardeş katili olmadan, yollarının üzerinde bir engel ve babalarıyla kendi aralarında bir duvar gibi gördükleri kardeşlerini ortadan kaldırmış olacaklardı.

İdam kararı yerine sürgün komplosu kuruldu.

Hep birlikte kalkıp babalarına gittiler: "Yusuf'un bizimle birlikte çıkmasına izin ver, onu kendimizle dağa, bayıra avlanmaya götürelim, içi açılmış olur biraz. Evde oturmaktan canı sıkıldı çocukcağızın. Oğlan çocuğu bu, gezmek, dolaşmak ister, oynayıp açılmak ister biraz, bu şekilde evde hapsetmeniz doğru değil onu"dediler.

Çok yerinde bir öneriydi aslında. Ama babaları bunda bir tehlike olduğunu sezdi, oğluna yırtıcı bir kurdun tuzak kurduğu duygusuna kapıldı.

Hz. Yakub (a.s) bu duyguya kapılmakta haklıydı. Bir değil, dokuz yırtıcı kurt pusuya yatmıştı Yusuf'unu parçalamak için…

Oğullarının bu teklifini reddetti.

Ama onlar ısrar ettiler.

Babaları dayanamayıp içindeki duyguyu açıkladı: "Onun bir kurda yem olmasından korkarım"…(Yusuf, 13)

"Olur mu öyle şey?!" dediler, "Biz onu yalnız bırakır mıyız hiç? Bizimle birlikte olduktan sonra korkacak ne var? Bunca adam arasında kurt gelip de onu kapacak değil ya!" (Y, 14)

Onlar da haksız değildi aslında! İki ayaklı kurtlar varken, dört ayaklı hayvancağızlara kim kaptırırdı yemini?!

Israrlarından vazgeçmediler.

Babaları söyleyecek hiçbir makul cevap bulamıyordu.

Evet, neden oğlunun gezip dolaşmasına izin vermiyor, onu adeta kafesteki kuş gibi evden dışarı bırakmıyordu?

Herkes gibi zavallı Yusuf’un da dolaşmak, dağların temiz havasını solumak en doğal hakkıydı.

Baba ne diyebilirdi ki?

İzin vermek zorunda kaldı.

Neşeyle Yusuf'u alıp götürdüler.

Ve plânlarını gerçekleştirmekte tereddüde kapılmadılar, onu bir kuyuya attılar, gömleğini kana bulayıp, sağını, solunu parçaladıktan sonra getirip babalarının önüne koydular, pek üzgünmüş gibi yaşlı gözlerle babalarına başsağlığı dilediler.

Yusuf'la gitmiş, Yusufsuz dönmüşlerdi.

Emanete ihanet etmişlerdi.

Babalarını ikna edebilmek için dallı budaklı bir de yalan uydurdular:

"h baba! Biz oyuna dalmış, Yusuf'u da elbiselerimizin yanında nöbetçi bırakmıştık. Tam o sırada kurt gelip Yusuf'u parçalamış!.." (Y, 13-17)

Yusuf'u canından çok seven babalarını ikna edememişlerdi. Bu raporun uydurma olduğu belliydi… Babaları sorular sormadan edemiyor, ama bu sorulara cevap verecek kimse çıkmıyordu.

Neden Yusuf kaçmadı? Niçin bağırıp yardım istemedi? Niçin direnmedi? Kurt onu parçalarken onun hiç mi gıkı çıkmadı? Yoksa o feryat etti de yardımına koşan mı olmadı?

… Ve cevapsız kalan daha nice sorular…

Onca güçlü kuvvetli kardeş, bir Yusuf'u nasıl koruyamamıştı?

Korumaları katiliydi Yusuf'un çünkü…

Ne de kötü korumalardı onlar…

Babalarının karşısında gözyaşları döküp öyle ağlıyorlardı ki, onları katillikle suçlayabilmek hiç mi  hiç bilgece bir davranış olamazdı. Kardeş kardeşe kıyar mıydı hiç? Kıyacak olsa, böylesine ağlayıp matemlere gömülür müydü?

Hz. Yakub (a.s) pek çetin bir imtihanla sınanmaktaydı…

Dahası, Yusuf'un gördüğü rüya ne olacaktı şimdi? Onun bütün kardeşlerinden üstün olacağı, parlak bir geleceğe sahip olacağı müjdeleniyordu o rüyada… Yakub peygamber (a.s) bunun herhangi bir rüya olmadığından emindi. Kalbinden yükselen bir fısıltı, Yusuf'un ölmediğini ve bütün bunların uyduruk şeyler olduğunu söylüyordu ona… Ama oğulları… Ağlayarak Yusuf'un öldüğüne şehadet ediyorlardı. On şahit ve onu da onun kardeşi…

Yusuf'unu almışlardı elinden…

Bilge baba, oğullarının sahte gözyaşlarını kendi gerçek gözyaşlarıyla karşıladı.

Ağladı.

Çünkü Yusuf hayatta da olsa, onu bir daha göremeyecekti artık… Yusuf ondan koparılmıştı işte…

Herşeyi anlamıştı, ama   diğerlerini buna nasıl inandırabilirdi?

Anladığı hakikatin tamamını nasıl anlatabilirdi herkese?

"Yusuf'umu kopardınız benden" diyerek hazin hazin ağladı.

Oğullarına, pek anlamlı bir cevap verdi:

"Yaptığınız çirkin işe, makul bir kılıf uydurdunuz!"(Y. 18)

"Bu, bana gelen bir musibet, bana gelen bir acı… Bana, Rabbimin rızası ve O'nun yardımını umarak bu felaket karşısında gereğince sabretmek, tahammül göstermek düşer!

Ve Yakub, gece gündüz Yusuf'u hatırlayıp ağladı, bu büyük felakete peygamberce bir sabır gösterdi.

Oğulları, küçük kardeşlerini ortadan kaldırabilmeyi başarmanın mutluluğunu yaşıyordu şimdi.

Başkalarının derdine sevinen, saadeti başkalarının felaketinde arayanlara yazıklar olsun!..

Ertesi gün kardeşleri, tekrar Yusuf'u attıkları kuyuya gittiler .

Ama ona yiyecek vermek veya onu giydirmek için değil,oraya onun hayatta kalıp kalmadığını öğrenmek için gitmişlerdi.

Kuyuda ölmüş olmasını arzuluyorlardı.

Ama ya birileri onu kuyudan çıkarır ve o da kim olduğunu söylerse? O zaman onlar Yusuf'u alıp doğruca babasına getirmezler mi?!

Bütün plânları suya düşer, herkese rezil olurlardı o zaman!

Kuyuya vardıklarında bir kervanın orada mola verdiğini gördüler.

Kervanın sucusu kuyudan su çekmek istemiş, Yusuf'u bulmuştu.

Kovadan su yerine, ayın on dördü gibi bir mercan çıkmıştı adeta.

Üzerinde bir gömleği bile yoktu, çıplaktı, açtı…

Yusuf o gece kuyuda sabahlamış, ertesi gün kuyuya atılan kovaya sarılıp kuyudan çıkıvermişti.

O zor durumda, küçücük yaşta gösterdiği bu zeka, cesaret ve soğukkanlılık herkesi şaşırtmıştı.

Kervanın sucusu kovada su yerine Yusuf'u görünce hayretten küçük dilini yutacak gibi olmuştu.

Hayatı boyunca böylesine güzel ve melek yüzlü bir çocuk görmemişti.

İnsan olamazdı bu.

Ya periydi, ya da cin.

Üzerinde elbise yoktu.

İnsan yavrusunun bu ıssız yerde bu derin kuyunun dibinde ne işi vardı?

Hayır, hayır, insanoğlu böylesine büyüleyici bir güzelliğe sahip olamazdı.

Belki de hayaldi bu gördüğü?

Bu peri veya cin yavrusu neden göz açıp kapayıncaya kadar ortalıktan kaybolmuyordu hemen?

Korku ve merakla, ürkek adımlarla yaklaştı, biraz uzak durmaya çalışarak çocuğa dokundu!

Bu bir insandı!

Gayri ihtiyari bir sevinç çığlığı attı. Kervandakiler koşup geldiklerinde kuyudan çıkan bu mahlukun kim olduğunu değil, ne olduğunu tartışmaya başlamışlardı.

Kimi periler şahının çocuğu, kimi ayın, kimi güneşin oğlu diyordu…

Yusuf’un kardeşleri hemen yanlarına geldiler.

"Bu çocuk bizim kölemizdir, dün kaçmıştı" dediler, "Dünden beri aramadığımız yer kalmadı.

Kölenin kuyuda ne işi vardı?

Kervandakilerle Yusuf'un kardeşleri arasında kısa bir tartışma başladı.

Yusuf her şeyi görüyor, duyuyor, anlıyor, ama hiçbir şey söylemiyordu.

Kardeşleri onu vahşice soyup kuyuya atmış, şimdi yine çıkagelmişlerdi!

Ve onu satmak için pazarlık ediyorlardı kervandakilerle!

Ne diyebilirdi ki?

Henüz küçücük bir çocuktu o.

Bizzat kendi kardeşleri ona böyle davrandıktan sonra elin yabancısı neler yapmazdı ki?

Sustu Yusuf…

İnanılmaz bir sabır ve soğukkanlılıkla onları dinliyor, izliyordu.

Rabb'ini tevekkül ederek, olacakları beklemekteydi.

Dürüsttü o; bu nedenle de kendine güveni sonsuzdu.

Tartışma fazla uzun sürmedi, ağabeyleri, az bir para karşılığında Yusuf'u bu yabancılara sattılar[4].

Alan da razıydı, satan da.

Alan, böylesine emsalsiz bir cevheri neredeyse bedavaya getirebildiği için, satan da, yollarının üzerindeki maniayı ortadan kaldırıp onu uzak diyarlara köle olarak sattığı için memnundu…Yusuf da memnun muydu bu alışverişten acaba?

Ağlıyor muydu? Hayır…

Gözlerinin önünde ağabeyleri onu satmış, karşılığında para bile alıp gitmişlerdi işte!

Şimdi yapayalnızdı Yusuf.

Allah'tan başka sığınacağı, O'ndan başka derdini söyleyeceği kimsesi yoktu onun.

Bir köle olarak satılıvermişti göz açıp kapayıncaya kadar.

Her köle, köle pazarında satılığa çıkarılır ve satılmasına bizzat şahit olur.

Ama küçücük bir çocuğun, ağabeyleriyle yabancılar arasındaki bu pazarlığa şahit olması tarifi imkansız bir acı demektir.

Yusuf küçücük ve yapayalnızdı.

Onlarsa kocaman adamlar…

Güçlüler zayıfları ezerler, bu hep böyledir zaten.

Zenginler yoksulların, toklar açların halini sormaz hiçbir zaman…

Doğru bir alışveriş miydi bu?

Kardeş kardeşi satar mıydı?

Alıcı, mala, satıcı da aldığı fiyata sahip olabildi mi gerçekten?

Böyle bir mülkiyet anlayışı doğru mudur?

Bu sorulara cevap verecek kim vardı orada? Kardeşleri Yusuf'u köle olarak satıp gitmişlerdi işte…

Yusuf'un kardeşleri kendi beldelerine, kervan da, mallarını satacağı ülkeye doğru yola koyulmuştu bile.

Yusuf için yepyeni, karanlık ve belirsiz bir gelecek başlıyordu.

Ama o, sabır ve soğukkanlılıkla geleceği karşılamaya hazırdı.

Rabb'ine inanıyor, O'nun daima hak ve mazlumiyetten yana olduğunu biliyordu.

Herkes kendi yurduna giderken Yusuf, yerinden yurdundan uzaklaşıyordu şimdi. Annesinin şefkatli kollarına bir kez olsun artık kendisini atamayacak, babasının o huzur ve güven veren tebessümünü bir daha hiç göremeyecekti.

İnsanoğlunun kaderi her an inanılmaz sürprizlerle doludur.

Yusuf bir gecede sultanlıktan köleliğe itilivermişti işte!

Babası şu anda neredeydi acaba?

Ne yapıyordu şimdi?

Ne önemi vardı ki bütün bunların? Olanlar olmuş, Yusuf bir köle olarak yabancılara satılmıştı.

Ya Yusuf? O sırada Yusuf ne haldeydi acaba? Kervan adım adım onu evinden barkından uzaklaştırırken o ne düşünüyordu o sırada?" Ağabeylerim bana bunu yaptıktan sonra, yabancılar neler etmez?" diye mi düşünüyordu kara kara?

İsrailoğulları kendilerinden birine böyle davrandıktan sonra, vay onlardan olmayanın haline…

Kendi kardeşini üç pula satan bu kavim, başkalarının kardeşine neler yapmaz ki…

Ve bugün bütün dünya bir kez daha bu yalın hakikati işgal altındaki Filistin topraklarında olanca acılığıyla seyretmiyor mu?

İsrailli yahudiler bütün dünyanın gözü önünde Filistin Müslümanlarının kolunu, dirseğini taşlarla parçalayıp kaburgalarını dipcik darbeleriyle kırmıyorlar mı?

"Evimden çık!" diyerek kendilerine taştan başka atacak birşey bulamayan zavallı Filistinlileri bir yandan alabildiğine ezip katlederken, diğer taraftan onları bütün dünyaya teröristmiş gibi göstermiyor mu? İsrailoğulları…

Hepsi böyle değil elbet, Yusuf da onlardan biridir; ama  acaba İsrailoğulları arasında kaç Yusuf vardır? "Yakup"lar kaç tanedir, bu insan eşkıyası ve cellatlar çetesi kavimde?

Yusuf nereye gittiğini ve bu işin sonunun nereye varacağını biliyor muydu acaba?

Kendisini nasıl bir kaderin beklediğinden haberi var mıydı?

Çok büyük bir ilahi göreve hazırlanmakta olduğunu biliyor muydu o sırada Yusuf?!

Yusuf Binlerce hür yaradılışlı insanı gerçek ve kalıcı kölelikten kurtarmaya ve ülkesini mutlak bir yok oluşun eşiğinden döndürmeye doğru adım attığının farkında mıydı?

Nuh tufanından sonra ilk kez dünyaya adil bir devlet düzenini kendisinin takdim edeceğini, kendisindeki bu inanılmaz güzelliği bütün insanlığa taksim edip yaşadığı beldeyi bütünüyle güzelleştireceğine akıl erdirebilir miydi o sırada?

Acının ne olduğunu, acı çekenler bilir.

Köleliğin ne demek olduğunu da çocukluğundan beri bu acıyı yaşamış olanlar… İnsanları kölelikten kurtaracak olan işte onlardır; acıları onlar teskin edebilir ancak. Ağır bir bedel ödeyerek hürriyetine kavuşabilen şerefli insanlar bilir ancak hürriyetin ne demek olduğunu… Ve ancak böyle insanlar beşeriyete hürriyeti armağan edebilecek mücadelelere öncülük edebilirler.

Tok karınla açlara liderlik edilemez.

Refah içinde yaşayanlar, yoksullarla, çıplakların davasını savunamaz…

Hürriyetinden mahrum edilmeyenler, başkalarının hürriyeti için kendilerini tehlikeye atamaz…

Yusuf, bütün bu acıları yaşamakta olan halkını kurtarmak için bu dünyaya gönderilmiştir. Bu yüzdendir ki onun da bütün bu acıları çekmesi, hepsini bilfiil yaşaması gerekmektedir. O, yiğit, fedakar, hür, dirençli, dürüst ve herşeye rağmen iffetli olunabileceğini şahsen ispatlayabilmelidir. İşte o zaman bir milleti peşinden sürükleyebilecek ve başkalarına söz geçirebilecektir.

Hiçbir kavmin akıllıları, birinin sözüne rastgele uymaz, ardından yürümezler… Önce onu tanımaya çalışır, kim olduğuna, neler görüp, nelere katlandığına bakarlar…

Kervandakiler Yusuf'a nasıl davrandılar acaba?

O devirlerde zengin köle sahipleri, kölelerine nasıl davranmaktaydılar?

Kardeşin kardeşe nasıl davrandığını gördük.

Bir de köle sahibinin köleye nasıl davrandığına bakalım şimdi.

Ve kölenin de, köle sahibinin de kalplerini elinde tutan bir "Yüceler yücesi merhametliler merhametlisi Rahman"ın, her işinde nice hikmetler, nice sırlar, nice nimet ve bereketler olduğunu da unutmadan ibretle, hayretle izleyelim Yusuf'u…

Görelim Mevlâ neyler.

Neylerse güzel eyler!..

-*-

Yusuf'u satın alan kervan uzun bir yolculuktan sonra Mısır’a vardı. Köle pazarında Yusuf'u satışa çıkardılar. Kısa zamanda Yusuf'a çok fazla müşteri çıktı. Bu görülmemiş güzelliğe kimse fiyat biçemiyor, fiyatı arttıkça artıyordu. Derken, Mısır kralı Yusuf'u satın aldı, ama köle edinmek için değil, evlatlık edinmek için.

Mısır kralı evlat sahibi olamıyordu.

Böylece Yusuf'un bu köleliği de çok kısa sürdü ve bir günde kölelikten veliahdlığa yükseliverdi!

Mısır kralı Yusuf'u evine götürüp eşine verdi, "İşte sana güzelim bir evlat!" dedi, "Ona iyi bak, onu iyi yetiştir, bundan iyi evlatlık bulamazsın!"

Evet, o dönemlerde zenginler ve soylular arasında çocuk sahibi olamayanlar, seçkin köleleri satın alıp evlatlık edinirlerdi. Çocukluktan satın alınarak yetiştirilen bu köleler, efendilerinin en yakını olurlardı.

Bu küçük kölenin fizikî yakışıklılığının yanısıra huy ve ahlakının da fevkalade güzel olması, edep ve zekaca da pek seçkin olduğunu göstermesi, Mısır kralını hayran bırakmış hiç tereddüt etmeden onu satın alıp evlatlık edinmek için yetiştirmeyi planlamıştı.

Şimdi Yusuf köle değil, Mısır hükümdarının evlatlığıydı.

Kaderin tuhaf cilveleri vardır…

Kardeşleri Yusuf'a düşmanlık etmiş, ama bir başkası  onu azizleyip bağrına basarak evlatlık edinmişti.

Yusuf dürüst ve inançlıydı. Bu yüzdendir ki Yüceler Yücesi Rabb'i, onu sürekli kollamakta, gözetmekteydi.

Mısır sultanı elbette ki Yusuf'a layık bir baba değildi ve onunla Yakup Peygamber (a.s) kıyaslanamazdı; ama Yusuf, onun için pek ideal bir evlattı şüphesiz.

Yusuf'tan daha iyi bir oğul kime nasip olabilirdi ki o sırada?

Yusuf'un vücudu kralın sarayında nimetler içinde müreffeh bir hayat yaşıyor, ama ruhu kafesteki bir kuş gibi "baba" diyerek çırpınıyordu. Öz kardeşleri babasından annesinden ve doğup büyüdüğü diyarından koparmışlardı Yusuf'u.

Küçük yaşta hem anne babasından ayrılmış, hem vatanından sürülmüş, uzaklaştırılmıştı.

Yakup Peygamber de (a.s) Yusuf'unun yokluğuna dayanamamış, gece gündüz gözyaşı dökmüştü. Yusuf'un ayrılığıyla gözleri sağlığını  yitirmiş, saçı-sakalı kısa sürede bembeyaz olmuştu.

Yusuf, Kur'an'ın terbiyesiyle eğitilen bir peygamber adayı olduğu halde, köle pazarında ağzını açıp tek kelime itiraz etmemişti.

Bütün insanlardan o sırada üstün olduğu halde kimseye karşı büyüklenmemiş, zerrece kibir göstermemişti… Mısır azizine kendisini tanıtmadı asla "Ben Hz. Halil İbrahim'in torunu, Hz. Yakub'un oğluyum" demedi.

"Devrin peygamberi benim babamdır" diyerek böbürlenmedi…

Hiç, ama hiçbir şey söylemedi kimseye…

Ağzını kapatabilmek ve sırrı açmamasını becermek her insanın yapabileceği bir şey değildir, bu sadece güçlü ve kendisinden emin insanların huyu ve hasletidir.

Zorluklar ve sıkıntılardan şikayetçi olup sızlanmak ve hayatın inişli çıkışlı yollarında kendine güvenini bir an olsun yitirmeyip, kişilik ve karakterini koruyabilmek, daha çocuk yaşındayken Hz. Yusuf'un (a.s) en belirgin  özelliklerindendi.

O gurbet ellerde onca yalnızlık ve sıkıntılı anlarında bir kez olsun kimseye yalvarmadı, "ben şuyum, ben buyum, falan peygamberin oğlu, filan peygamberin soyundanım" demedi; hiç övünmedi, hiç kibirlenmedi.

Hz. Yusuf (a.s)’ın bu davranışında bütün insanlığın alması gereken bir ders vardır. Kendini tanıtmak istiyorsan babanla, dedenle, soy-sopunla tanıtma; kendini kendi gayretin ve çabanla, kendi ahlakın ve kendi huyunla tanıt. Sen kendini tanıtabilirsen, gerisi kendiliğinden gelir zaten.

Kendisine şuradan buradan, şu veya bu şahıs veya hadiseden pay çıkarmaya çalışanlar, bizzat kendilerinde hiçbir olumlu haslet taşımayan karakter fakirleridir.

Güçlü karakterler Allah'tan başka dayanağa sırtlarını vermezler.

-*-

Yusuf giderek serpilip gelişiyor, büyüdükçe güzelliği, karakteri ve yetenekleriyle daha bir büyüleyici hal alıyordu.

O fevkaladeydi, ama zerrece gururlanmıyor, mağrur olmuyordu.

Kendisini bildi bileli hayat bir okuldu onun için. Her an yeni şeyler öğreniyor, öğrendikçe kulluğu ve tevazusu artıyordu. Onun öğretmeni, bütün öğretmenlerin öğretmeniydi; yaratılış aleminin öğreticisi, yetiştiricisiydi onun Rabb'i…

Onun üstadı, üstatlar üstadıydı…

Ruh ve bilgi güzelliği, fiziki güzelliğinden kat kat fazlaydı ve Yusuf, her boyutuyla günden güne ilerliyor, kemale erişiyordu. Sevgili Rabb'i her gün ona yeni bir ders veriyor, ilmini, edebini ve kemalini doruğa ulaştırmasına yardımcı oluyordu.

Ne mutlu kendisini Rabb'inin öğretmenliğine teslim edenlere… Ne mutlu O'ndan öğrendiğini kulağına küpe edinenlere…

Geçmişte yaşadığı acı olaylar da onun için bir dersti. Babası, halası, atıldığı kuyu, ağabeylerinin hasedi, kervan başının kölesi olmak, Mısır azizinin evlatlığına seçilmek… Bütün bunlar birer okuldu Yusuf için, rengarenk bir ders cümbüşü, ibretler zinciriydi. İlmine ilim, tecrübesine tecrübe katıyor onu feleğin örsünde vura-vura çelikleştiriyordu.

Mısır azizinin evi, bu ders halkalarından biri ve en zor olanıydı.

Yusuf bu evde kemal ve olgunluğunun doruğuna ulaştığında sevgili Rabb'i onu peygamberlikle şereflendirdi.

Ve Yusuf (a.s) kavmi için Allah'ın rahmeti oldu, Rabb'inin mesajlarını insanlara iletmekle görevlendirildi.

Böylece çocukken gördüğü rüya gerçekleşmiş, babasının tabiri doğru çıkmıştı, Yusuf (a.s) insanları kula değil, Allah'a tapmaya davet etmekle mükellef kılınmıştı!..

O devirde Mısır, dünyanın en gelişmiş ülkesiydi, çağın en ileri medeniyeti Mısır'da kurulmuştu.

Ama Yusuf (a.s)'ın ilahi mektepte alması gereken bir ders daha kalmış, göğüslenmesi gereken bir felaket daha düşünülmüştü.

Bu, onun son sınavı olabilirdi…

Bu sınavdan sonra halk onu tanıyacak, iffet ve dürüstlüğü dillere destan olacaktı.

İşte o zaman insanları Rabb'ine davet ettiğinde herkes onu tanıyıp onun çağrısına canla başla koşacaklardı.

Evet, Yusuf'un bu kemal yolundaki son basamağı da tırmanabilmesi için bir sınavdan daha geçmesi gerekiyordu. Zor mu zor bir sınavdı bu; ama Yusuf'u çifte su verilmiş çeliğe dönüştürecekti sonuçta…

Nice büyük insanları dize getirmiş, nice temiz canları yenilgiye uğratmış bir sınavdı bu.

Genç Yusuf, bundan önceki sınavlardan başarıyla alnının akıyla çıkmıştı. Bunu da başarıyla vermesi gerekiyordu. Böylece insanlar, Yüce Rablerinin gönderdiği elçilerin en zor sınavları başarıyla veren nâdide öğrenciler arasından seçilip görevlendirildiğini görecek ve böylece onlara gereğince güvenebileceklerdi.

Bu, Yusuf'un o güne kadar verdiği bütün sınavlardan zordu.

Zira Yusuf'un en zayıf anında, gönül meselesine sırt çevirmesini gerektiriyordu!

İnsanın kendisiyle olan savaşı, başkasıyla savaşmasından çok daha zordur. Bundan önceki sınavlar Yusuf için "küçük cihad"dı, buysa Yusuf'un "cihad-ı ekber"iydi… Nice büyük insanların, nice yiğit erenlerin bir anlık olsun ayaklarının sürçtüğü çok zorlu, çok çetin bir cihad…

Yusuf kıssasının bu noktası, psikoloji ve insan bilim uzmanlarınca laboratuara alınması gereken son derece  önemli noktaları kapsar. Burada insanın kendisiyle savaşında kadının mı, yoksa erkeğin mi daha güçlü olduğu, hangi şartlarda kimin mağlup, kimin gâlip geldiği konusu ele alınmaktadır.

İnsanlık tarihinin başlangıcından bu yana bu zorlu savaşta kaybeden tarafın genellikle erkekler olduğunu itiraf etmek gerekir.

Evet, bir halter yarışında erkekler kadınlardan daha fazla ağırlık kaldırabilirler, ama insanın gücünü kudretini ölçen şey halter yarışı değildir. Kadınla erkek mücadelesinde sömürüye karşı bir mücadele türü vardır; biri diğerini sömürmek istediğinde, ona karşı direnç gösterebilmektir bu gücün ölçüsü…

Bu tür bir savaşta kadının çok güçlü iki silahı vardır. Her ikisini de kullanması halinde erkeği genellikle mağlup etmekte, sırtını yere vurmaktadır. Bu silahların her ikisi de erkeğin kalbini ve gönlünü hedef alır, vücudunu değil… Kadının erkeği dize getirmek için kullandığı birinci silahı gözyaşıdır; ağlayarak erkeğin şefkat ve sevgi duygusunu tahrik eder, kalbinde burukluk yaratır ve onun iradesini ele geçirme şansını kazanır.

İkinci silahıysa naz, cilve ve işvesidir.

Bu iki yolla kadın, erkeğin kalbini fethedip onun iradesine egemen olabilir ve onu mağlup eder.

Hz. Yusuf (a.s) bu savaşın nâdide kahramanıdır. Kadının gözyaşı ve dişilik silahı karşısında dize gelip yenilmeyen ve iffetini koruyarak bütün erkeklere pratik bir örnek kesilen seçkin bir insan olarak adını insanlık tarihine geçirmiş ve Hz. Nuh Tufanından sonra insanlığa "gönül fırtınası"nda geminin nasıl sapasağlam sahile vardırılabileceğini öğretmiş ve bunun mümkün olduğunu ispatlamıştır.

The post Yusuf’un Güzelliği appeared first on Caferilik.com | Türkiye Caferileri Sitesi.

Peygamberimiz küçükken Ebu Talib'in yanında yaşıyordu. Evleninceye kadar da Ebu Talib'in yanında kaldı. Çünkü Peygamberimizin Ebu Talip'ten başka kimsesi yoktu. Peygamberimiz daha yedi yaşına varmadan annesini, babasını ve dedesini kaybetmişti.

Ebu Talip çok iyi, merhametli ve anlayışlı bir insandı. Peygamberimizi çok severdi. Hatta çocuklarından bile daha çok severdi. Peygamberimiz de Ebu Talib'i çok severdi. Kısacası Ebu Talip, Peygamberimizin hem annesi, hem de babası gibiydi.

Ebu Talip nereye gitse, Peygamberimizi de yanında götürürdü. Peygamberimiz olmadan hiçbir yere gitmezdi.

Ancak bir defasında onu götürmek istemedi. Çünkü gideceği yer çok uzaktı. Ticaret kervanıyla beraber Şam’a gidecek ve kervanda bulunan mallarını orada satacaktı. Peygamberimiz o zamanlar küçüktü. Uzun yolculuklara dayanamazdı.

 Ticaret kervanı hazırlandı. Ebu Talip devesine bindi. Ailesiyle vedalaştı. Tam devesini sürüyordu ki, birden Peygamberimiz devenin yularını tuttu.

Ebu Talip, okşayan bakışlarını Peygamberimizin yüzüne dikti:

­— Bir arzun var mı yavrum? diye sordu.

Peygamberimizin gözleri dolu dolu oldu. Ağlamaklı bir sesle:

— Beni kime bırakıp da gidiyorsun amcacığım? dedi. Senden başka kimim var ki bu dünyada?

Peygamberimizin bu sözleri, Ebu Talib'i çok duygulandırdı. Peygamberimizin elinden tuttu. Onu arkasına bindirdi. Böylece Peygamberimiz de amcasıyla birlikte Şam’a giden ticaret kervanına katıldı ve kervan uzun yolculuğuna başladı.

Şam yolu üstünde büyük bir manastır vardı. Manastırda Bahira adlı bir muvahhit yaşardı. Bahira, çevrede takvası ve ilmiyle meşhurdu. Manastırdan çıkmaz, ibadetle meşgul olurdu. Manastırın önünden geçen ticaret kervanlarıyla hiç ilgilenmezdi.

Peygamberimizin içinde bulunduğu kervan gelip manastırın tam karşısında konakladı. Rahip Bahira, manastırın penceresinden ilgisiz bakışlarla kervanı seyretti. Ama birden bakışları canlandı. Hayretle kervana baktı. Gerçekten de kervanın bulunduğu yerde çok ilginç bir şey oluyordu.

Mevsim yazdı. Çöl sıcağı her tarafı kavuruyordu. Kervanın konakladığı yerde bir tek ağaç yoktu. Kervan sıcaktan kavruluyordu. Hava açıktı, bulut yoktu.

Ancak, nereden geldiği bilinmeyen bir bulut, kandil gibi kervanın üstünde duruyordu. Kervan nereye gitse, bulut da oraya gidiyordu. Kervanın bir kısmını sürekli gölgeliyordu.

Rahip Bahira hayrete düşmüştü. Bu berrak gökyüzünde o tek bulut nereden gelmişti? Bulutun sırrı neydi? Muhakkak kervanda çok değerli bir Allah dostu vardı. Ve o bulut, bu Allah dostunu gölgeliyordu.

Rahip Bahira, bulutun sırrını çözmeye karar verdi. Bu niyetle kervanı yemeğe davet etti.

Peygamberimiz kervandakilerin en küçüğü olduğu için, onu eşyaların yanında bıraktılar ve yemeğe gittiler.

Rahip Bahira, kervandakilere ikramda bulundu. Çaktırmadan hepsinin tek tek yüzüne baktı. Aradığı adamı bulamamıştı. Bulut yerinde duruyor mu diye kervanın konakladığı yere baktı. Gizemli bulut yerinde duruyordu.

Rahip Bahira, kervanın başkanına merakla sordu:

— Hepiniz geldiniz mi?

— Evet, saygı değer Bahira!

— Emin misin?

— Tabiî eminim. Kervandakilerin hepsi geldi. Küçük bir çocuğun dışında sayımız tam.

Rahip Bahira, heyecanla atıldı:

— Onu da çağırın lütfen.

Ebu Talip söze karıştı:

— Eşyalara bakıyor, hem gelmese de olur.

— Hayır, hayır! Lütfen o da gelip yemek yesin.

Ebu Talip, Peygamberimizi çağırttı. Peygamberimiz geldi. O gelir gelmez gökteki bulut kayboldu.

Rahip Bahira, Peygamberimizi görür görmez onu tanıdı. Peygamberimizin son resul olduğunu anladı. Çünkü son peygamberin yüz şeklinin tarifini Tevrat ve İncil'de okumuştu.

Rahip Bahira, Peygamberimize büyük bir saygı gösterdi. Onu baş köşeye oturttu. İkramda bulundu. Peygamberimizin alnındaki nur, onun tavırları, Rahip Bahira'yı iyice inandırdı.

Rahip Bahira, Peygamberimizle uzun bir sohbet yaptı. Sohbet esnasında Peygamberimize:

— Ey çocuk! dedi, Sen çok akıllı ve iyi birisin. Seni çok sevdim. Lütfen elbiseni yukarı kaldır da omuzlarının arasını öpeyim. Ben beğendiğim insanların omuzlarının arasını öperim.

Halbuki Rahip Bahira'nın amacı başkaydı. O Peygamberimizin omuzları arasında peygamberlik mührü olup olmadığına bakmak istiyordu.

Peygamberimiz omuzlarını açtı. İki kürek kemiğinin ortasında peygamberlik mührü göründü. Rahip Bahira heyecanla mührü öptü. Sonra Ebu Talib'i bir köşeye çekti. Yavaş bir sesle:

— Bu çocuğun nesisin? dedi.

Ebu Talip:

— Babasıyım. diye cevap verdi.

Rahip Bahira, şüpheyle Ebu Talib'in yüzüne baktı.

— Gerçekten babası sen misin? diye sordu. Benim bildiğim kadarıyla bu çocuğun yetim olması lâzım.

— Evet, doğru… Yetim ve öksüzdür. Yeğenim olduğu ve yanımda yaşadığı için babası olduğumu söyledim.

— Ayrıca adının Muhammed veya Ahmed olması gerekiyor.

Ebu Talip, şaşırarak:

— Adının Muhammed olduğunu nasıl bildiniz? dedi.

— Çünkü bu çocuk bir peygamberdir. Kutsal kitaplarda onunla ilgili bilgiler var. Büyüyünce "Hatem’ül-Enbiya" olacak. Yani "Son Peygamber."

— Öyle mi?

— Evet, öyle…

Ebu Talip dalgın dalgın mırıldandı:

— Ben onun sıradan bir insan olmadığını anlamıştım.

Rahip Bahira endişeli bir sesle:

— Onu Şam’a götürme! diye konuştu. Mallarını burada sat.

— Neden?

— Çünkü, Şam’da bilgin Hıristiyan ve Yahudi din adamları çoktur. Onu tanıyabilirler. Kıskançlığa kapılıp ona bir zarar verebilirler.

Rahip Bahira, duygusal ve hüzünlü bakışlarla peygamberimize baktı. Derin bir iç geçirerek:

— Ah, ah! diye mırıldandı. Ne kadar masum bir oturuşu var. Ama bu dünyada çok kötülük görecek. Çok acı çekecek. Kavmi ona inanmayacak. Onu yalancılıkla suçlayacak. Ona ve ashabına yapılmadık zulüm bırakmayacaklar. Ah, ah! Keşke o zamana kadar yaşasaydım da onu destekleseydim. Ancak yaşlı bir adamım. O zamana kadar kalmayacağımı biliyorum.

Ebu Talip, Rahip Bahira’nın sözlerine inandı. Şam’a gitmemeye karar verdi. Ticaret mallarını o bölgeye yakın bir panayırda sattı ve hemen Mekke’ye geri döndü.

O günden sonra Peygamberimize daha çok özen gösterdi. Onu âdeta gözü gibi korudu. Peygamberimiz kırk yaşına gelip de kendisine vahiy inince yine Peygamberimizi korudu. İslâm düşmanlarına karşı Peygamberimizin en büyük koruyucusu oldu. Hatta Peygamberimizi daha iyi savunabilmek için imanını bile gizledi. Kısacası, ölünceye kadar Peygamberimizi sevmekten ve desteklemekten asla vazgeçmedi. Rahip Bahira'nın; "Ah, keşke yaşasaydım da onu düşmanlarına karşı savunsaydım!" sözü hiçbir zaman aklından çıkmadı. Bu sözü söylerken onun o hüzünlü sesi, hep kulaklarında çınlayıp durdu.

The post Gökteki Bulutun Sırrı appeared first on Caferilik.com | Türkiye Caferileri Sitesi.

 İsmail Derya/Ehli Beyt Öğretisi 3

Mısır sultanının eşi genç ve fevkalâde güzel bir kadındı. Naz-u nimetler içinde yaşıyordu, ama iki insânî nimetten mahrumdu ve bu mahrumiyetin biri, diğerini de beraberinde getirmekdeydi: Birincisi kocasından, ikincisi de çocuktan mahrum olmasıydı…

Bu hayata, olanca zorluğuna rağmen tahammül etmekteydi.

Kocası küçük Yusuf'un elinden tutup da onu eve getirdiğinde bir anne şefkatiyle Yusuf'u bağrına basıp sevmişti onu. Ama nihayet, bir köle olarak satın almışlardı Yusuf'u… Onun varlığı evdeki çocuk boşluğunu gidermiş ve Yusuf'a annelik ederek bu arzusuna ulaşmıştı.

Ama Yusuf giderek büyümüş, büyüyüp serpildikçe güzelliğine güzellik katmıştı.

İnanılmayacak kadar yakışıklı, alımlı ve ağırbaşlıydı.

Züleyha'nın genç Yusuf'a karşı beslediği duygular artık çok farklıydı,

Yusuf'a tutkundu o. Yusuf'un sadece yüzü ve fiziki yapısı değildi güzel olan ; onun fevkalâde kişiliği, ağırbaşlılığı, saygı dolu içtenliği, çalışkanlığı ve bilgeliği… Bütün bunlar Züleyha'nın aklını başından almaya yetmişti.

Elindeki bu nadide inciyi hiç kimseye kaptıramazdı.

Görünüşte evliydi, ama kocasından mahrum olduğunu kime anlatabilir, bu derdini kime açabilirdi ki?

Yusuf'a olan tutkusu günbegün artıyordu.

Dahası, Yusuf onun kölesi gibiydi, her emrine itaat etmekle mükellefti ve şimdiye kadar da onun emrinden birkez olsun çıkmış değildi.

Aynı evde, bu şartlar altında yaşıyor olmak, Züleyha için dayanılmaz bir hal almaya başladı.

Yusuf'a tutkundu o; deliler gibi sevdiği Yusuf'sa her gün onunla aynı evde ve onun emrinde ve yanındaydı.

Züleyha çeşitli yollarla Yusuf'un aklını çelmeye çalışmış, ama her defasında Yusuf inanılmaz bir iffet ve dürüstlük örneği sergileyerek ondan uzak durmayı yeğlemişti.

Mısır hükümdarının eşi, bir kadının kullanabileceği her silahı deniyor, her erkeğin aklını başından alabilecek türlü oyunlar, türlü işvelere başvuruyordu.

Yusuf, efendisine ihanet etmeyecek kadar temiz ve iffetliydi.

İnanılmaz derecede güçlü bir kişiliği vardı.

Sır saklamak zordur… Bazı sırlarsa çok zor…

Hele aşkı gizleyebilmek çok daha zordur; çünkü âşık olanın gözü, eli, ayağı, kısacası bütün davranışları ele verir onu; bunca muhabiri olan bir gerçeği saklı tutabilmek mümkün müdür?

Mısır sultanının sarayındaki hizmetkarlar, sultanın eşinin Yusuf'a aşık olduğunu anlamışlardı. Onun bütün ısrarlarına rağmen Yusuf''un efendisine ihanet etmemedeki kararlılığını da görüyor, biliyordu. Saraydaki bu haber tez elden bütün şehre yayılmış, herkes Yusuf'un temizlik ve dürüstlüğünü konuşmaya başlamıştı.

Yusuf, yavaş yavaş dillere destan oluyordu.

Züleyha'nın aşkıyla Yusuf'un iffet, dürüstlük ve mertliği, bibirini çağrıştıran iki kavramdı artık. Züleyha'nın aşkından sözedenler, Yusuf'un bu hadisedeki fevkalâde tutumunu anlatıyor ve onun dürüstlüğünü övüyordu. Bir erkeğin bir kadını elde etmek için pek çok şeyler yaptığı görülmüştü o güne değin; ama bir kadının bir erkeğin peşinden bunca koşması ve olanca güzelliğine rağmen sürekli red cevabıyla karşılaşması duyulmuş şey değildi.

Avcı, avın peşinden gider, onu kovalar, bu herkesin bildiği ve kimsenin yadırgamadığı bir hakikattir.

Züleyha olayında hakikat bunun tam tersidir; avcı, avından kaçmakta ve av, avcının peşini bırakmamaktadır!

Yusuf'la Züleyha kıssasının bütün insanlığa örnek bir ders olarak sunulmasının nedeni budur.

Yusuf, inanç ve şeref sahibi bir insanın nelere kadir olabileceğini bilfiil bütün insanlığa ispatlamış ve bu üstünlüğüyle tarihe geçmeyi haketmiş bir insanlık incisidir.

Züleyha, dişiliğinin bütün silahlarını kullandığı halde karşısında geçit vermez bir dağ, demirden bir set bulmaktadır.

Ve Züleyha, bazı psikolojik özelliklerle çevre şartlarının cinsellik üzerindeki etkilerini de hesaba katarak son bir çareye başvurdu.

Efendisine itaat etmeyen kölenin cezası pek ağırdı o devirlerde…

Efendisi emreder de köle, itaat etmez mi?

Ama Yusuf itaat etmedi bu emre.

O köle değildi çünkü.

Kimse bilmese de, kendisi biliyordu bu gerçeği.

Kimse ona günahı emredemezdi.

Yusuf, Rabbinin kendisini seçip görevlendirdiği gerçeğini biliyordu; ama bunu bir sır olarak saklıyor; kimseye sölemiyordu.

Kendisinin kim olduğunu söyleyerek karşısındakine ayağını denk atmasını tavsiye etmeyecek kadar büyük bir kişiliğe sahipti Yusuf.

Herkesin onu köle olarak görüp köle olarak kullanması önemli değildi.

Önemli olan, ahdine sadakat göstermesi ve doğru bildiği hakikatten yüz çevirmemesiydi.

Züleyha'nın emri, Yusuf'un melekuti dünyasının prensiplerine aykırıydı.

Görünüşte bir köleydi o; bu nedenle de efendisine kayıtsız şartsız itaat etmesi gerekirdi.

Büluğ çağının dayanılmaz baskısı altında bu emre canla başla koşması beklenirdi.

Kendisine bunca iyiliklerde bulunup onu yetiştiren bu kadını böylesine yalvartmaması umulurdu…

Ama o, herhangi biri değildi asla…

Yusuf'tu o…

Herkesten umulan, beklenen ve herkesçe gerekli görülen şeyler Yusuf'tan beklenemez, ona gerekçe olarak kabul ettirilemezdi.

Yusuf, bir anda, üstelik en zor anında, bütün emirleri çiğneyip tuğyan etti.

Sadece bir fermana kulak verdi.

Çünkü Yusuf'un nazarında Rabbinin bir fermanı, Züleyha'nın binlerce fermanını geçersiz kılabilecek kadar aziz ve değerliydi…

Ve onun peygamberlik delillerinin en başta gelenidir bu…

En zayıf anında ve en dayanılmaz şartlarda hayvânî arzularını bastırarak insânî arzularını gerçekleştirebilmek…

Kaç babayiğidir kârıdır bu?

O şartlarda Züleyha'nın kıskıvrak yakaladığı hangi Yusuf Züleyha'yı reddedebilecek kadar nefsine hakim ve Rabbine teslimdir?

İşte bunu başarabilen Yusuflara Yüce Allah en büyük nimetlerini vaadetmiş ve onlardan razı olmuştur.

Bunu başarabilen Yusuf, peygamberlikle taltif edilmiş, karşısında meleklerin secde ettiği bir varlığa dönüşmüştür!..

Ve, Yusuf'un bütün güzelliği de budur aslında…

Budur herkese nasip olmayan nâdide güzellik…

Yusuf, bu güzelliğiyle insanlık semasında ölümsüz bir sancak gibi dalgalanır halâ…

Düşmanla savaşmak kolay değildir.

Hele dostla savaşmak bir hayli zor…

Bir de insanın kendisiyle savaşı var ki, en zorudur bu; hatta en imkansızı…

Ve Yusuf, bu imkansızı mümkün kılıp kendisini yenebilmiş çok nâdir isimlerden biridir.

Yusuf, sahibesinin emrini çiğneyerek onu reddetti.

Kendisini evlatlık edinerek ona güvenen Mısır sultanına ihanet etmedi. Çünkü Rabbi onu üstün kılmış ve Mısır azizinin ona babalık etmesini sağlamıştı.

Züleyha'nın bu şeytanca komplosu karşısında, Yusuf Suresinin

23. ayetinde, onun şöyle dediği geçer:

"… Ben, böyle bir şey yapmaktan Allah'a sığınırım. Rabbim O'dur benim; sahibim sadece Allah'tır benim! O, bana hep iyilikte bulunmuş, herzaman imdadıma koşmuştur, Rabbime asla isyan edemem, O'nun emrini çiğneyemem!"

Evet, Rabbi, bir kez daha Yusuf'un imdadına koşmuş ve peygamberini günaha bulaşmaktan ve insanlara ihanet etmekten korumuştu.

Yusuf, bu fevkalade kulluk gücüyle, imkansızı başarmıştı…

Yüceler Yücesi Allah Teala hazretleri Yusuf olmak isteyen ve samimiyetle emrine itaat eden bütün kullarına karşı böylesine şefkatlidir…

Yusuf olmanın zahmetlerine katlanan herkes, Rabbinin yardım ve nusretlerine sahip olacaktır.

O; kendisine doğru bir adım atana, koşar.

Kendisinden yardım isteyenin hemencecik yanıbaşında hazır olur.

Ama, Rabbinin değil, kendi isteklerinin peşinde koşan ve ancak başı sıkışınca Rabbini hizmete çağıranların yardımına kim koşacaktır?

Yusuf, efendisinin namusuna saygılı olması gerektiğini anlattıysa da Züleyha onu dinlemedi.

Onun bu davranışı karşısında Yusuf'un tek yolu kalmıştı: Kaçmak.

Yusuf, hızla odadan çıkıp kaçmaya başladı.

Av, yine avcının peşini bırakmıyordu.

Yusuf, kilitli kapıyı açmaya çalışırken Züleyha ardından yetişip onu yakalamıştı.

Yusuf onun elinden sıyrılmak isterken gömleğinin yakası arkadan yırtıldı.

Ama Yusuf, kendisini günaha davet eden kadının elinden kurtulabilmeyi başardı.

Herkes düşmanından uzak durur, düşmandan kaçmak şaşılası birşey değildir ki… Ama Yusuf'un şaşılası hareketi, onun kendi kendisinden kaçmasıdır. Yusuf, kendi benliğinden, kendi Rabbine doğru kaçmaktadır.

Ne güzel bir kaçıştır bu…

Bu kritik anda Züleyha'nın kocası çıkageldi…

Ve bu beklenmeyen olaya son lahzasında ulaştı.

Mısır sultanı Yusuf'u eğitip yetiştirmesi için onu, eşi Züleyha'ya teslim etmişti. Ama Züleyha Yusuf'u yanlış bir yöne sürüklemek istemişti şimdi. Onun bu girişimi hem "Yusuf'a, hem kendisine, hem kocasına bir zulümdü açıkça.

Züleyha, kocasına ihanet etmeye yeltenmişti açıkça…

Kocasının tam  çıkageldiği sırada gördüğü manzara, bu acı gerçeği anlamasına yetmişti. Herşey, ihanet eden tarafın Züleyha olduğunu gösteriyordu.

Ama kadının fendi, kadının fitnesi…

Kadında fevkalâde bir güç gizlidir.

Bu kritik anında bu güç Züleyha'nın imdadına koştu; Züleyha çarçabuk zihnini toparlayarak olayın akışını değiştirdi ve gerçeği bir çırpıda saptırmayı başardı!

Kocasına sığınıp ağlamaklı bir sesle haykırdı: "Söylesene; senin eşine kötü gözle bakmaya yeltenen birinin cezası nedir? Hapse atılmak veya acı işkencelere uğratılmaktan başka bir şey mi?!"

Ve Züleyha, bir çırpıda Yusuf'u suçlamış, onu zan altında bırakmıştı!

Aşkta yenilen insanlar bazen her çılgınlığa başvurabilmektedirler.

Aşkta yenilen insanlar bazen sevdiklerine düşman kesilirler, aşkın bir anda düşmanlığa dönüşüverdiği, kin ve nefretle karardığı bu anlar insanoğlunun en aşağılık anlarından biridir.

O dönem Mısır'ının kanunlarında evli kadına sataşmanın cezası hapis veya kırbaçlanmaktı; işlenen bu suç, söz konusu kadının kocasına karşı işlenmiş bir ihanet olarak değerlendiriliyordu.

Züleyha'nın bu iftirası dayanılır gibi değildi; o güne kadar hep susmuş ve hiçbir zaman kendisini savunma ihtiyacı hissetmemiş olan Yusuf, burada susamadı artık, Züleyha'nın yalan söylediğini ve kendisinin suçsuz olduğunu vurguladı.

İftiraya uğrayan birinin susması caiz değildir, töhmet karşısında kendisinin kendisini savunması bir farzdır.

Bu, Yusuf'un uğradığı ikinci iftiraydı.

Ona atılan ilk iftira, hırsızlıktı; ama o sırada küçücük bir çocuk olduğundan kendisini savunamamış, kendisine reva görülen zulmün farkına dahi varamamıştı.

Ama şimdi kendisini savunabilecek gücü ve rüşdü vardı.

İşin ilginç tarafı, ona atılan her iki iftiranın da kadın tarafından atılmış olması ve her ikisinin de onu çok seviyor olmasıydı.

Ama birinci iftira, vuslat içindi; ikincisiyse eziyet için!…

Yusuf'un bu iftira karşısında kendisini "Ben hiçbirşey yapmadım; o beni kendisiyle birlikte olmaya zorluyordu" sözüyle savunduğu geçer Kur'an'da…

Yusuf, Züleyha'nın kendisine sürekli sarkıntılık ettiğini o güne kadar kimseye söylememiş, evli bir kadının bu sırrını ifşâ ederek onun yuvasını yıkmamayı, bu çiftin mutluluğunu bozmamayı yeğlemişti.

Yusuf gammazlık edecek, kimseyi ispiyonlayacak biri değildi. Hataları affeden, suçları bağışlayan bir karakteri vardı onun.

Ama burada susamazdı artık. Zira konuşulması gereken yerde susmak, erliğe de yakışmaz, erenliğe de… Yusuf er ve erendi, akıl ve zekâ timsaliydi.

Mısır sultanı, Yusuf'un bu ithamı reddetmesi karşısında ne yapacağını şaşırmıştı; Züleyha'ya mı inanacaktı şimdi, Yusuf'a mı?!

Yusuf'u çok iyi tanıyordu. Yusuf'u kendisi büyütmüştü çünkü. Onun temizlik, iffet ve dürüstlüğünden zerrece kuşkusu yoktu.

Kendi eşini de tanıyor, onun özelliklerini de biliyordu. İçten içe, eşinin bu olayda suçsuz olmasını temenni ediyordu.

Bütün mesele, Yusuf'la Züleyha hadisesinde hiçbir şahide başvurulamamasıydı. Bu gizli olayın hiçbir şahidi yoktu çünkü!

Ama hiçbir hakikat ebediyen gizli kalmamıştır..

Bu olayda da öyle oldu. Mısır sultanının kendi ailesinden biri, adetâ gaybdan inen bir melek gibi son  anda sultanın imdadına yetişerek onu bu kararsızlık ve öldürücü tedirginlikten kurtardı:

"Eğer Yusuf'un gömleği ön taraftan yırtılmışsa, Yusuf yalancıdır, arka taraftan yırtılmışsa, Züleyha yalan söylemektedir!"

Mısır sultanı Yusuf'un o gün giydiği gömleği istedi, gömlek arkasından yırtılmıştı!

Yusuf'un suçsuz olduğu, Mısır sultanının eşinin ona iftira attığı gün gibi aşikar olmuştu şimdi.

Ama sultan, kendi eşini cezalandıracak mıydı acaba?

Eşine dönerek "Bu iftira" dedi. "Siz kadınların hilesinden kaynaklanın bir yalan! Siz kadınların fitne ve hilesi pek tehlikelidir gerçekten!"

Kur'an, Mısır sultanının, eşine bunu söyledikten sonra Yusuf'a dönüp bu olayın üzerini örtmesini ve Züleyha'yı affetmesini istediğini ve Züleyha'ya da "Hatalı olan sensin, senin günahkar olduğun anlaşıldı, günahının bağışlanmasını dile" dediğini buyurur.

Böylece Mısır sultanı da kendi eşini affetmiş ve onu bağışlamış, bu olay da böylece kapanmıştı o gün…

-*-

Züleyha'nın Yusuf'a olan tutkusu sönüp gidecek bir alev değildi asla. Bir an bu tutku düşmanlığa dönüşmüş ve Züleyha onu suçlamışsa da, aradan çok kısa bir zaman geçtikten sonra Yusuf'a beslediği aşk yeniden alevlenmiş, hele kocasının kendisini affetmesi üzerine bu tutku daha da artmıştı.

Yusuf, alelâde güzellerden biri gibi değildi ki Züleyha ondan kolayca vazgeçebilsin…

Gören herkesi şaşkına uğratan fevkalâde bir çekiciliği vardı Yusuf'un.

Züleyha çaresiz kalakalmıştı bu aşkın kemendinde…

Yusuf'u seven, ona gönül veren birinin bir daha ondan vazgeçebilmesi mümkün müydü hiç?…

Daha da kötüsü, aynı evde yaşamalarıydı.

Yusuf'u her an karşısında gören, onunla aynı çatı altında ve köle-efendi statüsüyle yaşayan Züleyha için Yusuf'tan vazgeçebilmek imkansızdı.

Yusuf'u gördükçe aklı başından gidecek gibi oluyordu Züleyha'nın… bu duruma tahammül edebilmek gerçekten çok, ama çok zordu. Üstelik, Züleyha, ona olan ilgi ve aşkını gizlemiyordu da artık!..

Bu kıssanın devamını gelecek sayıda okuyabilirsiniz…inşaalah

The post Yusuf’un Güzelliği appeared first on Caferilik.com | Türkiye Caferileri Sitesi.

Cennet cemalinden esince nesim
Ney'ler hasretinle yanmaz mı Ali'm?
Narı da nuru da edensin taksim
Lütfeyle bu cana, imana Ali'm!

İman beldesinin kalesi sensin
Kalplerin fatihi, neşesi sensin
Hakk'ın kâinata busesi sensin
Lütfeyle bu cana, imana Ali'm!

Adem'e şefaat etmişti adın
Eyyub'la anılır sabrın ve yadın
Semanın yolları ilminle aydın
Lütfeyle bu cana, imana Ali'm!

Medyen çöllerinde Musa'ya sursun
Vuslatta Yakub'un gözünde nursun
İmanıma, billah, ebed onursun
Lütfeyle bu cana, imana Ali'm!

Ey Rahmet omzunda put kıran Halil
Esenlik kapında olunca hail
Nemrut amacına olur mu nail
Lütfeyle bu cana, imana Ali'm!

Hicret gecesi can kılıç elinde
Gadir saikası küfrün beyninde
Varlığın virdisin "Levlâk" dilinde
Lütfeyle bu cana, imana Alim!

Ey Yusuf'a hemdem gurbet elinde
Ey Yunus'un virdi her dem dilinde
İsa'nın icazı senin elinde
Lütfeyle bu cana, imana Alim!

Hâşâ, ne haddime şirke düşeyim!
Kulluğun mülküne diken döşeyim
Velâyet bağından ayrı düşeyim
Lütfeyle bu cana, imana Alim!

Recep-1423 / Eylül-2002
Cafer Hamidi

The post Hakk’ın Busesi appeared first on Caferilik.com | Türkiye Caferileri Sitesi.

Ismail Derya/Ehli Beyt Öğretisi 4

Sonuçsuz sevda Züleyha'nın huzurunu kaçırmıştı. Sevgisini ortaya koyduktan sonra bir süre onu unuttuysa da, özellikle kocasının suçunu affettiğine emin olup normal yaşamına döndükten sonratekrar aşk ateşi alevlenerek tüm vücudunu yakmaya başlamıştı.

Yusuf'un güzelliği de kolay kolay vazgeçilebilecek türden değildi. Onun cemalini gören yerinde donup kalıyor, geçip gitmeye gücü yetmiyordu; bu yüzden gerçekten Züleyha zavallıydı; perişandı. Züleyha sürekli Yusuf'u görüyor ve aşk ateşi daha da alevleniyordu. Ona karşı koymaya, aşkını gizlemeye gücü yetmiyordu; hele Yusuf'un direnişiyle karşılaşması ona olan aşkını daha da artırıyordu.

Kadınlar Mısır kraliçesinin aşkını ve genç kölesinin takva ve iffetini konuşuyor, Züleyha'yı kınıyorlardı.[1] Kraliçenin bu aşk ve tutkunluğu artık köşe-bucakta konuşulan en tatlı sohbet durumuna gelmişti.

Evet; onlar haklıydılar; çünkü daha Yusuf'u görmemişlerdi. Eğer Yusuf'u görmüş olsalardı Züleyha'yı bu şekilde acımasızca kınamazlardı.

Değerli inciler genellikle gözlerden uzak, mücevherler haznesinde tutulurlar. İnsanlığın paha biçilmez incisi olan Yusuf da gözlere az görünüyordu ve Mısır halkı onun takva ve cemal destanından sadece duyduklarıyla yetiniyorlardı.

Bu dedikodular Mısır kraliçesine ulaştı;[2] yeterince zeki olan kraliçe peşinden konuşanlardan intikam almayı düşündü.

Büyük bir toplantı düzenleyerek kadınları davet etti. Her birine özel bir minder ve yaslanmaları için bir de yastık hazırladı.[3]

Herkes kendi yerine oturarak tatlı tatlı sohbet etmeye başladılar. Ev sahibi misafirleri turunçla ağırladı.

Hizmetçiler turunç tepsisini getirip misafirlere sundular. Herkes bir turunç ve onu kesmek için bir bıçak eline aldı.

O sırada Züleyha Yusuf'tan misafirlerin kendisini görmesi için içeri girmesini istedi.[4] Yusuf içeri girdi.

Kadınların gözü Yusuf'un alımlı cemaline takılınca bir anda yerlerinde kuruyup kaldılar gözlerine inanamıyorlardı. Acaba bu gördükleri bir rüya mı yoksa bir gerçek mi? Bir anda kendilerinden geçip her şeyi unuttular.[5] dudaklarını ısırıp; ellerindeki bıçakla turunç yerine fena bir şekilde ellerini kestiler.[6] Bu güzellik abidesi karşısında kendinden geçmemek ve hayran kalmamak güzellik duygusu olan kimsenin harcı değildi.

Mısır kraliçesi planını çok iyi bir şekilde gerçekleştirmiş ve hedefine ulaşmıştı. Bütün kadınlar Züleyha'nın düştüğü tuzağa düşmüş hepsi Yusuf’a hayran olmuştu.

Mısır kraliçesi gece-gündüz Yusuf'u görüp onun aşkıyla tutuşup yanıyor ve buna tahammül ediyorduysa Mısır kadınları daha ilk görüşlerinde Yusuf'a gönül vermişlerdi.

Hepsi, bu beşer değildir dediler. Olsa olsa bu güzel bir melektir.[7] Onlardaki durumu gören Züleyha fırsatı kaçırmayıp onlara şöyle dedi:

“Beni kendine hayran kılan budur; arkamdaki söylenti ve kınamaların sebebi budur![8] Şimdi bana hak veriyor musunuz? Yüzlerce kere bana az bir iltifat göstermesi için yalvardım ama o hep beni görmezlikten geldi![9]

Züleyha Mısır kadınlarının kendisinin dert ortağı olduklarını görünce kocasının karşısında inkar ettiği suçunu bu defa farkına varmadan onların karşısında itiraf etti. Sonra açıkça Yusuf'u tehdit etmeye başladı:

Artık tahammülümde kalmadı. Eğer daha fazla direnirse zindana attırır, ora işkence ettiririm.[10]

Mısır kadınları Züleyha'nın bu sözlerine karşı bir şey söylemediler hatta onlar da Züleyha’nın düştüğü duruma acıyarak ona destek verdiler.

Günler geçiyor ama Yusuf’un tavrında en küçük bir yumuşama görülmüyordu. Züleyha’nın bütün çabaları sonuçsuzdu Yusuf’un gönlüne taht kuran Allah aşkı o kadar güçlüydü ki dünyanın hiç bir güzellik ve zevki Yaratıcısının emirleriyle çeliştiğinde artık zevk olmaktan çıkıyor ve nefret edilecek en acı iş görünümünü kazanıyordu.

 Yusuf da bir insan olarak kadınlara karşı erkeğin vücuduna yerleştirilmiş olan ilgi ve sevginin ne kadar güçlü bir duygu olduğunu biliyor ve bizzat bu duyguların genç bir delikanlı olarak kendinde hissediyordu. Yusuf bu amansız mücadele sahnesinde onun nefsi isteklerine uyarak iffet çizgilerini çiğnememesini sağlayan Allah Teala’ya sığınmak olduğunu bildiği için sürekli Allah’a sığınıyor ve hatta her şeyin insanı günaha sevk ettiği böyle bir ortamda kalmamak için Allah’a yalvarıyordu:

“Allah'ım! Hapislerde kalmak benim için böyle bir ortamda kalmak ve onların isteğine boyun eğmekten daha hayırlıdır. Allah'ım! Bunların kötülüğünden koru beni. Eğer lütfün benim üzerimde olmazsa ve bunlara yönelirsem cahillerden olurum.[11] 

Ve Allah Yusuf’un duasını kabul etti[12] Sonunda suçsuz olmasına rağmen zindana atıldı.

Ziyafet meclisinden sonra Mısır'da Züleyha’dan başka Yusuf'a hayran olanlarda çoğalmış ona ulaşma fırsatını bulan bir çok kadın çeşitli yollarla onun gönlünü olmaya çalışıyordu Ama Yusuf’un gönlünü çelmiş olan aşk bambaşkaydı o, güzellerin güzeli tüm güzellikleri yaratan en sadık ve samimi sevgiyle insanı seven Allah’ın aşkına gönlünü vermiş artık kimseye verecek hiçbir şeyi yoktu. Yusufa, göre istek ve sevgiler ancak bu yörünge de olmak kaydıyla veya en azından bu sevgiyle çelişmemek kaydıyla bir anlam taşır aksi taktirde hiçbir anlamı yoktu. İşte Yusuf’un gerçek güç kaynağı onun kalbindeki bu hakiki aşkın oluşturduğu muhabbetin ona verdiği güçtü. Yusuf katı yürekli, duygusuz aşk ve muhabbet duygularından nasibini almamış biri de değildi; Yusuf gerçek  aşk ve sevda adamıydı ama onun sevdasını açıp söyleyebileceği bir dert ortağı yoktu; herkes maddi alemin kafesi içinde her şeyin sınırlı olduğunu sandıkları için Yusuf’u anlayan onun tutumlarına bir mana verin kimse yoktu.

Bir suç işlememiş olmasına rağmen yine Züleyha’nın tahrikleri sonucu Yusuf'un geçici olarak zindana atılmasına karar verildi![13]

Sonuçta güzellik meleği zindana atılarak aradığı huzura kavuştu; Mısır kralının evinde her istediği şey emrinde olmasına rağmen ruhu rahatsızdı; bir taraftan aşkından yanıp kül olan kadının isteğine teslim olması mümkün değildi, bir taraftan da onun perişan haline acıyordu. Yusuf, sevgi timsaliydi, kalbi şefkat ve merhametle doluydu. Böyle bir kadınla savaşmak kolay bir iş değildi. Fakat zindanda savaşması gerekmiyordu artık; ruhen huzur içindeydi; zaten uzun süreden beri bu huzuru arıyordu.

Yusuf'un zindana atılması onun takva ve temizlikte şöhretini zirveye ulaştırdı. Mısır halkı eşine rastlamadıkları bir gerçeğe şahit olmuşlardı. Onun beşerden üstün bir beşer, mükemmel bir insan ve bir insanlık örneği olduğunu anlamışlardı.

İyi bir insan olan Mısır kralı Yusuf'un zindana atıldığını bilmiyordu; her zaman olduğu gibi emir altındakiler üstlerinin haberleri olmadıan sorumlu oldukları nice suçlar işliyorlar!

Yusuf hapisin zor şartlarında bile, Allah’ın isteği doğrultusunda insanlara olan muhabbet duygusu gereğince onları aydınlatmak için bir fırsat arıyordu ve maddi hayatın şatafatından uzak olan her şeyin dört duvardan ibaret olduğu zindan insanların düşünmeleri yolundaki engelleri kaldırdığı için böyle bir fırsatı oluşturmuştu. Mısır kralının kölelerinden ikisi Yusuf'un zindanda kader arkadaşı olmuşlardı.[14] Onları Yusuf'u tanımış ve onun, sıradan bir beşerin bilmediği şeyleri bildiğini yüce erdemlere sahip bir insan olduğunu farketmişlerdi.

Her biri gördüğü rüyanın kendilerinin geleceğiyle ilgili bir haber olduğunu anlamış olacaklar ki rüyalarının tabirini öğrenmek istiyorlardı.

Yusuf'un yanında yer alarak kendi gördükleri rüyalarını anlattılar. Birisi dedi:

– Rüyada üzüm sıkıp suyunu çıkardığımı gördüm![15]

Diğeri şöyle dedi:

– Rüyada başımın üzerinde bir ekmek tabağı olduğunu gördüm; gökteki kuşlar ondan yiyorlardı.[16]

Yusuf'tan rüyalarını tabir etmesini isteyerek, senin doğru ve iyi bir kişi olduğunu görüyoruz dediler.[17]

Yusuf

– Rüyanızı tabir edeceğim; bu Rabb'in bana öğrettiklerindendir..[18]

Yusuf fırsattan istifade rüyalarının sırrını onlara açıp söylemeden herkesin bilmesi gerekli olan yaratılış sırrını onlara anlatmaya çalıştı Onlara insanın kendi yaratılış gayesinin ne olduğunu ve insana yakışır bir şekilde ve bilinç düzeyine yükselerek her şeyi yaratan Allah’ı tanıması gerektiğini vurguladı:

– Ben Allah'a inanmayıp kıyameti inkar edenlerin inançlarını reddederek babalarım İsmail, İshak ve Yakup’un dinini izlemekteyim.

Bilin ki alemlerin Rabb'ine ortak koşmak yanlıştır; çünkü Rabb'imizin eşi ve ortağı yoktur. Bu bilme nimetini bize veren yine odur. Fakat insanlardan çoğu nankördürler, nimetin şükrünü yerine getirmezler.[19]

Ey hapis arkadaşlarım! Birkaç tanrıya tapınmak ve hep hayatın eksenini değiştirerek bir çıkmazdan diğer çıkmaza bir seraptan diğer serap peşinde koşmak mı iyidir, yoksa tek olan her şeyi yaratan merhameti sonsuz olan ve her varlığı kendi kemaline ulaştırmaya kudretli olan tek Allah'a inanarak hayatımızı hak üzerine kurmak mı??[20] Öyle bir ilah ki sonsuz bir güce sahiptir, istediği olur, istemediği de olmaz. İbadet ve kulluk O'na layıktır. Oysa diğer tanrılar hep insanın kendi hayalinin ürünüdür ve hiçbir gerçeği olmadığı için insanın yaşantısına eksen olamadığı gibi insanı da kendine tutsak yapar.[21]

Her şeyin ilahı birdir. Alemlerin Rabb'i ve tüm varlıkları yoktan var eden sadece O'dur; O kendisinden başkasına ibadet ve kulluk etmeyin, buyurmuştur. İnsanların çoğu bilmeseler bile sağlam ve ebedi din ancak Allah’a inanıp ona tapmaktır.[22]

Yusuf bu sözleriyle ilk olarak kendisini tanıtıyor, ailesinden bahsediyordu ve değerli babalarının ismini anıyordu; vasfını halkın duyduğu peygamberlerin ismini anıyordu ve kendisinin bu temiz soydan olduğunu bildiriyordu. Hakk'ın halka gönderdiği elçilerin, iki açıdan tanınmış olmaları gerekirdi:

İlki insanların onları takvalı, dürüst ve salih kişiler olarak tanıması gerekirdi; iki zindan arkadaşıda Yusuf’u bu sıfatlarla tanıdıklarını itiraf ediyordu.

Diğeri ise dürüst ve salih bir soydan gelmeleri gerekirdi.

İşte bu nedenle Yusuf babalarını tanıttı; soylu tertemiz bir aileye bağlı olduğunu anlattı. Halkı Hakk'a davet eden bir kişi hem kişisel yönüyle ve hem de ailevi özelliği ile temiz ve seçkin olması insanların yanında daha etkili olmalarını sağlar ve çağrılarının akıl ve mantık sahiplerince kabul edilmesi daha kolay olur.

Yusuf'un mesajı gayet net ve açıktı; bu çağrının, biri olumlu ve diğeri ise olumsuz iki yönü vardı:

Bu çağrı bir taraftan çeşitli tanrılara inanmayı ve Allah’a ortak koşmayı reddetmek esasına ve diğer taraftan bir ve tek olan Allah'a tapmak temeli üzerine kuruluydu. Üstelik bu davette zorlama yoktu; çünkü din ve inançta zorlama olmazdı. İşte bu nedenle Yusuf iki zindan arkadaşını davetini kabul etmekte serbest bırakmış, inancını kabul etmeyi ve doğrulamayı onların üzerine bırakmıştı.

İsteseler kabul edeceklerdi, istemeseler kimse onları bu inanca girsinler diye zorlamayacaktı.

Bir inancı kabul etmek düşünerek olmalıydı. Yusuf bu sözleriyle onlara düşünme fırsatı verdi. Sağlam ve kısa bir davetten sonra arkadaşlarının rüyalarını tabir etmeye başladı:

– Rüyasında üzüm sıktığını görenin zindandan çıkarak kralın özel hizmetçisi olacağını, ona şarap sunmakla görevlendirileceğini; rüyasında başındaki ekmek tabağından kuşların yediğini görenin ise asılacak ve gökteki kuşlar başının etini koparıp yiyeceğini onlara söyledi.[23]

Sonra şöyle devam etti:

– Bu kesin ve değişmez bir gelecektir.[24]

Evet; Yusuf'un dediği gibi oldu. Arkadaşlarından biri asıldı, diğeri ise kralına şarap sunmakla görevlendirildi.

Yusuf, kurtulacak olandan kendisinin suçsuz yere zindana atıldığını krala hatırlatmasını istedi.

Arkadaşı Yusuf'un bu isteğini kabul etmesine rağmen kralın yanında bir makama ulaşınca verdiği sözü unutuverdi ve böylece bu büyük insan yıllar boyu zindanda kaldı.[25]

Görüldüğü gibi, bir makama ulaşmadan önce, vaatlerde bulunulması o makama ulaştıktan sonra ise verilen sözlerin unutulması bir çok insanda görünen genel bir hudur.

The post Yusuf’un Güzelliği 4 appeared first on Caferilik.com | Türkiye Caferileri Sitesi.

Hiç denedin mi bir gece vakti kalemi eline alıp yaşadığın duyguları yazmayı?

Gecenin karanlığı hüzünlerinin üzerine çöktüğünde ya da ne bileyim hüzünlerin gecenin üzerine baskın yaptığında aynı duyguları paylaşacağın kimse olmuyor ya, işte o zaman bir kalem ve bir kağıt ne kadar da vefalı dost oluyor insana!

Kalem senin yerine göz yaşı dökecek kadar duygulanıyor! Kağıt ise, bir tarla gibi dertlerinin tohumlarını yeşertmeye can atıyor!

Hangi dost bunca fedakârlığa katlanabilir ki?!

Bu gece yine göz pınarlarımdan akan göz yaşlarım kalemimden gönül tarlama süzüyor… Kim bilir acıların aktığı tarladan nasıl tatlı meyveler elde edilecektir?!

Neden bu gece kağıt ve kaleme ihtiyaç duydum ki yine?!

Belki gecenin karanlığındaki yalnızlığım itti bu sığınmaya!

Ya da göğsündeki zulüm yarasıyla inleyen, gözyaşları gürültüler içinde kaybolan ve dudaklarında tebessüm resmi çizmeyen “yalnız”ın yanında olduğum için yalvarıyorum kağıt ve kaleme!

Hani acı bir zulme uğramış birinin yüzüne düşen iz, en güzel giysiler giyse de, yüzünden hiç silinmiyor ya, işte şimdi yanı başımda duran bir iz vardır, izi silinmişlerin içinde! Ama bu acı iz, hiç silinmemiş asırlardır ve öylece acı acı bakıyor, donuk bakanların utanmaz yüzüne!

Bazen haykırmak geliyor içimden… Ama boğazımda düğümleniyor feryatlarım, tıpkı o büyük “yalnız” gibi.

Feryatlarım gözyaşına dönüşüyor… Hıçkırıklar içinde hüzün evime/beyt'ül-ahzana sığınıyorum tıpkı o büyük “aşık” gibi.

Haykırmak isteyip de haykıramadığım ve boğazımda düğümlenen feryadı yine kalemim anlıyor ve ağlıyor kalp tarlasına…

Neden gülistanda kargalar ötüyor?! Neden gülistanın kızıl gülü koparılıyor ve neden hâlâ bu kızıl gülün gözlerinden kan damlıyor?!

Bu kanlı kızıl gül, aşıkların boynuna takılan aşk madalyası mı? Yoksa aşktan nasiplenmeyip de aşk seccadesinde suyla abdest alanların riya namazına vurulmuş bir ret mührü mü?

Acılar, aşk ehlini takatsiz düşürdüğünde artık kalkıp ayakları üzerinde duramayan aşığın tek dayanağı olur… Başını sevgilinin kalbi üzerine koyar, öylece göz yaşı döker, aşkın ateşini daha da alevlendirir, kor eder ve yakar kendini bu kor ateşte…

İşte budur aşkın sırrı!..

Gecenin karanlığında kanayan kızıl güle tutkunsun, aşkını haykıramıyor, göz yaşına hâkim olamıyorsun… Yapacağın tek şey kalır:

Takatsiz ayakların çekip götürür seni gizli makberin şem’i etrafına… Pervane olursun, duvarlar arasına mahpus olmuşların diyarına uçarsın… Başını sevgilinin kalbi üstüne koymak niyetine yaslarsın çepeçevre çevrilmiş duvarların soğuk yüzüne… Ağlarsın, göz yaşların akar… Kızıl gülün kanına karışır ve kanla karışık gözyaşınla abdest alırsın. Oturursun aşk seccadesine ve yönelirsin büyük aşkın doğduğu kıbleye…

O zaman yalnızlığı doyasıya yaşarsın… Yalnız olursun, bir olursun ve tek olursun…

Artık ikilik yoktur… Tek bir şey vardır ve tüm şeyler o Tek içindir… Kızıl gül de seni, o Tek’e götüren sırat-ı müstakimdir.

O Zehra’dır; yüzünde, kolunda ve göğsünde aşkın madalyasını taşıyan.

O Zehra’dır; riya seccadesinde kılınan namazlara ret mührü vuran.

O, “Tek” olanın rıza ve gazap mizanı ve habibinin Ümmü Ebiha’sıdır.

O, acılara mana katan, gözyaşlarına kutsiyet veren, aşk ehline kıble kılavuzu olan kızıl güldür.

O, Medine’nin mahzun bakışlı gözü, zemzemin çağlayan pınarı, Ali’nin kuyulara anlattığı yalnızlık öyküleridir.

O, yüzünde zulmün kahredici izlerini günümüze taşıyan, mazlumiyetin simgesi, zalimlerin hesap vereceği günün kahhar adıdır.

O, yeşil sarayların taç ve tahtlarını yıkan Musa’nın asası, Hasan’ın anasıdır.

O, aşk minası Kerbelâ’da, izzetli ölümü seçen; aşk, kan, gözyaşı ve felsefeyle yoğrulmuş olan Hüseyn’in öğretmeni, esarette özgürlüğü yaşayan ve öğreten Zeyneb’in hocasıdır.

Ve O, Medine’nin gönül kıblesi, velâyet gülistanının kızıl gülü, ve hazin aşkların kayıp gözyaşı

The post Kayıp Gözyaşı appeared first on Caferilik.com | Türkiye Caferileri Sitesi.